De super-Machiavellistische Ahold-topman Dick Boer

    Ahold-topman Dick Boer verzorgde eerder deze maand de Machiavellilezing die in het teken stond van de 'welwillendheid'. Achter de welwillendheid van de grootgrutter schuilt echter botte machtsuitoefening.

    Op 4 februari zag ik de Amsterdamse burgermeester Eberhard van der Laan de Machiavelliprijs in ontvangst nemen. Het gebeurde in Nieuwspoort. Koffie met een koekje vooraf en na de uitreiking van de prijs even gezellig aan de borrel. Van der Laan was blij met de prijs die vernoemd is naar de Florentijnse politicus/filosoof die bedacht dat heersers ook moreel verwerpelijke middelen moesten inzetten om hun doelen te bereiken. Mijn belangstelling ging vooral uit naar het voorprogramma, dat verzorgd werd door de topman van één van de machtigste voedingsconcerns van Nederland: Ahold. Dick Boer, de ceo van het supermarktconcern, was dankbaar ingegaan op de 'eervolle uitnodiging' om voorafgaand het lauweren van 'zijn goede vriend' Van der Laan, de Machiavellilezing te geven.

    Machiavellistische welwillendheid

    Een topman van een groot international opererend concern iets horen zeggen over het werk van Niccolò Machiavelli is per definitie interessant. De Italiaan publiceerde in 1513 met Il Principe de eerste duurzame harde porno der filosofie. Nog steeds wordt zijn werk omstreden genoemd. Politici, bestuurders en ceo's als Boer hebben het dan ook liever op hun nachtkastje liggen dan prominent op de koffietafel, zo gaf Boer in zijn toespraak aan. Machiavelli staat vooral bekend om zijn volstrekt amorele kijk op het leiderschap. In zijn ogen was de mens van nature geneigd tot het kwade. Hij ook niet erg onder de indruk van zijn intellectuele gaven van de homo sapiens: ‘De mensen zijn zo onnozel en ze richten zich zo op hun directe behoeften dat iemand die bedriegt altijd wel iemand vindt die zich wil laten bedriegen’. Dick Boer liet zijn gehoor kennismaken met een minder gebruikelijke kijk op Old Nic'Wie voorwaarts wil, moet de ander ook tegemoet komen. Iets gunnen. Want dat leidt tot welwillendheid om het gesprek aan te gaan, om tot zaken te komen. Zonder welwillendheid, gaan de luiken dicht. Partijen betrekken dan de loopgraven. Het resultaat? Stagnatie, in plaats van vooruitgang. Ik zou deze gedachte van Machiavelli de rode draad willen maken in mijn lezing.'
    'Welwillendheid' vormde het sleutelwoord in de toespraak van Boer. Met welwillendheid worden kloven overbrugd en moeilijke omstandigheden tegemoetgetreden
    Inderdaad, Machiavelli stelde dat een heerser wel moest worden gevreesd, maar beter niet gehaat. Boer zat duidelijk meer op die positieve, sympathieke golflengte die ook door de organiserende stichting Machiavelli nadrukkelijk wordt omarmd. 'Welwillendheid' vormde het sleutelwoord in de toespraak van Boer. Met welwillendheid worden kloven overbrugd en moeilijke omstandigheden tegemoetgetreden. Boer had het over 'gunnen' en daarbij werden natuurlijk de klanten van het concern genoemd. Het bedrijf spendeert jaarlijks tientallen miljoenen aan marketing om de welwillendheid van de clientèle te bevorderen. Het probleem is alleen dat die domme mensen – zoals Machiavelli al zei – zich vooral op hun eerste levensbehoeften richten: ze willen hun boodschappen zo goedkoop mogelijk verwerven. Dat aspect hebben ze bij supermarktconcern Lidl iets beter begrepen dan bij Ahold dat steeds meer last ondervindt van de groei van de Duitse prijsvechter. Dan dienen zich in het bestaan van een grootgrutter de momenten aan dat de welwillendheid even uit het raam vliegt en er weer gewoon een ouderwetse (prijzen-)oorlog wordt ontketend. De Duitsers reageerden welgezind door te zeggen dat ze de prijsverlagingen van AH als een 'compliment' te beschouwen. Grappig. Wanneer een concurrent met complimenten gaat strooien, dan weet je ogenblikkelijk wie de bovenliggende partij is.

    Botte machtsuitoefening

    Dat de consument er voordeel bij heeft lijkt evident. Die betaalt steeds minder voor zijn voer en dat is in tijden van crisis geen onbelangrijk punt. Minder bekend is wie in deze strijd om de macht helemaal onderop is komen te liggen: de toeleverancier. Grootgrutters die het prijzenslagveld betreden, schieten het liefst met de munitie die de voedselproducenten hen gratis aanleveren. Het is immers niet de bedoeling dat het voeren van oorlog ten koste gaat van het bedrijfsresultaat en om de aandeelhouder niet al te ongerust te maken worden er eenzijdig betalingskortingen opgelegd. Het decreteren van betalingskortingen, zoals dat in december 2012 en in september 2013 door Albert Heijn werd gedaan, heeft weinig met de 'welwillendheid' te maken die Dick Boer in zijn toespraak noemde, maar simpelweg met botte machtsuitoefening.
    Grootgrutters die het prijzenslagveld betreden, schieten het liefst met de munitie die de voedselproducenten hen gratis aanleveren
    Supermarktconcerns als Ahold beschikken over heel veel macht en zetten die naar believen in. In januari 2013 publiceerde het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) een vernietigend rapport over de macht van de Europese grootgrutters. 'Het EESC stelt vast dat grootwinkelbedrijven in alle landen oligopolies vormen. Uit de marktaandeelcijfers blijkt dat overal een handjevol detailhandelaren het grootste deel van de markt beheerst. Dit levert hen een zeer sterke onderhandelingspositie op, waardoor zij leveranciers verre van evenwichtige handelsvoorwaarden kunnen opleggen,' luidde de eerste van de veertien punten. Ik noem er nog een paar. 'De prijsvorming en winstmarges van de verschillende spelers zijn zeer ondoorzichtig. Door de kortingen die grootwinkelbedrijven leveranciers onderhands opleggen, krijgen laatstgenoemde een aankoopprijs uitbetaald die niet overeenkomt met de reële opbrengst van hun product.' (punt 3). En: 'De omvang die het misbruik thans aanneemt, schaadt het algemeen belang, meer bepaald het economisch belang van landen.' (punt 4). Plus deze: 'Voor het EESC is het duidelijk dat de markt hier faalt en dat de situatie alleen maar zal verergeren als er geen adequaat regelgevend kader komt.' (punt 7). Het rapport kreeg in Nederland geen aandacht van de reguliere pers. In Nederland zijn er drie supermarktconcerns die tegen elkaar strijden en daarvan is Ahold van Dick Boer nog steeds de grootste. Bij FTM hebben we inmiddels een aardige indruk van de welwillendheid van dit drietal. 'Het is eigenlijk al jaren zo, maar nu er nog maar drie inkoopmachten zijn, kun je geen kant meer op,' aldus een groenteteler die doodsbang was om zijn naam te vertellen uit vrees voor represailles. Vriendelijke man, Dick Boer. Maar hij is niet zomaar een Machiavellist. Hij is een Supermachiavellist.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Eric Smit

    Gevolgd door 2234 leden

    Mede-oprichter van FTM. Als voormalig professioneel squasher gewend om klappen te incasseren en uit te delen.

    Volg Eric Smit
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren