In januari arriveerde de Galactica van Vagit Alekperov bij de werf in Harlingen, om daar afgebouwd te worden. Onderweg vanuit Oss, waar het jachtschip gebouwd werd door Heesen Yachts, paste het schip niet onder de brug bij Heusden door.

Het is oorlog in Europa: met de Russische invasie van Oekraïne is voor het eerst sinds 1968 een Europees land binnengevallen. Welke gevolgen heeft dit conflict voor Nederland en Europa? Lees meer

Het is oorlog in Europa: met de Russische invasie van Oekraïne is voor het eerst sinds 1968 een Europees land binnengevallen. Welke gevolgen heeft dit conflict voor Nederland en Europa?

In dit dossier zoeken we uit wat de geldstromen van en naar Rusland ons vertellen. We analyseren de rol die Nederland speelt in het schaakspel van de Russische machthebbers en schatrijke oligarchen – van Groningen, de Zuidas tot en met Den Haag.

66 artikelen

In januari arriveerde de Galactica van Vagit Alekperov bij de werf in Harlingen, om daar afgebouwd te worden. Onderweg vanuit Oss, waar het jachtschip gebouwd werd door Heesen Yachts, paste het schip niet onder de brug bij Heusden door. © ANP / Hollandse Hoogte / AS Media

Russische commissarissen stappen op bij Heesen Yachts

3 Connecties
6 Bijdragen

Nederlandse bouwers van luxejachten proberen zich te ontdoen van Russische connecties om te ontsnappen aan mogelijke sancties en beslagleggingen van schepen. Bij Heesen stappen twee Russische commissarissen op.

Wie zich niet uitspreekt tegen Poetin wordt een paria in de zakenwereld en zal zijn bezit verliezen. Vagit Alekperov, bestuursvoorzitter van oliegigant Lukoil, verbreekt de banden met Heesen Yachts, in de hoop dat de jachtbouwer niet verder wordt geïnfecteerd door de connecties tussen hem en Poetin. Alekperov heeft sinds 2010 via een Cypriotische limited controle over Heesen Yachts, een familiebedrijf uit Oss. Twee Russische commissarissen die namens de oligarch toezicht houden, vertrekken nu bij de Brabantse jachtbouwer, meldt Heesen.

De twee commissarissen kondigden hun vertrek woensdagochtend aan. ‘We hebben meer dan tien jaar met passie en toewijding nauw samengewerkt met de raad van bestuur van Heesen om wat ooit een familiebedrijf was uit te bouwen tot een internationaal vooraanstaande scheepswerf. De huidige situatie dwingt ons een stap terug te doen ten gunste van een bedrijf dat ons na aan het hart ligt. We wensen de raad van bestuur van Heesen en alle werknemers succes en sterkte toe in deze tijden,’ schrijven Pavel Sukhoruchkin en Pavel Novoselov in een statement aan Follow The Money.. 

Heesen leverde afgelopen jaren tientallen schepen aan Russische miljardairs, waaronder ook een handvol aan eigenaar Alekperov. De botenbouwer uit Oss behoort samen met Damen Yachting, Feadship en Oceanco tot de grote vier van de Nederlandse luxejachtbouw. In 2020 bestond de orderportefeuille uit 2,1 miljard euro. Een aanzienlijk deel daarvan bestond uit leveringen aan Russische oligarchen. Schattingen lopen op tot 20 procent. 

Instagram-spoor

Omwille van privacy deden jachtbouwers altijd geheimzinnig over hun klantenbestand, maar die houding verandert. Superjacht-eigenaren konden zich lang verschuilen achter naamloze vennootschappen op fiscale vrijhavens als Cyprus, de Kaaimaneilanden of Malta, maar dat is niet meer vol te houden. 

De schepen zijn ook goed te volgen via sites als Vessel Finder en SuperyachtTimes. Daarnaast laten feestende zonen en dochters van oligarchen via Instagram en Facebook sporen achter, die naar eigenaren van de superjachten leiden. Onderzoeksprogramma Pointer kon op basis van data in kaart brengen welk jacht bij welke oligarch hoort. 

Van een aantal klanten zijn al jachten aan de ketting gelegd, nu blijkt dat de eigenaren financieel verstrengeld zijn met het Kremlin. De Franse autoriteiten namen de Amore Vero, het jacht van Igor Sechin, de CEO van oliereus Rosneft, in beslag. Het schip werd gemaakt door de Nederlandse luxejachtbouwer Oceanco uit Alblasserdam. Die leverde het schip van drie verdiepingen, met een fitness-vertrek, een spa, een lift en een helikopterdek, in 2013 op aan de oliemiljardair.

Met het opgeven van de twee bestuurlijke posities hoopt Alekperov, die Follow the Money niet te woord wil staan, zich te distantiëren van Poetin en de schade voor Heesen te beperken. Alekperov, die in 2020 nog handenschuddend met Poetin werd gefotografeerd, staat (nog) niet op de sanctielijst. Heesen bouwt op dit moment in Harlingen een luxejacht voor Alekperov, dat in april uit het dok moet glijden. Geraamde kosten: 100 miljoen euro. Heesen is er dus alles aan gelegen om inbeslagneming van het schip te voorkomen en elke associatie met Poetin te vermijden. 

‘De oorlog in Oekraïne noopt oligarchen kleur te bekennen om niet alles kwijt te raken. Poetin heeft ze rijk gemaakt, nu maakt hij ze arm’

De status van de jachtbouwer ligt al een tijd onder een vergrootglas. Een ingewijde uit de branche meldt dat sommige toeleveranciers van Heesen al twee jaar geen dekking meer krijgen op uitstaande kredieten. Hetzelfde geldt voor Damen Yachting. Banken willen eerst meer inzicht in de eigenaarstructuur voor ze zich garant stellen, zegt deze bron. De oorlog compliceert deze situatie nog meer.

‘De oorlog in Oekraïne noopt oligarchen kleur te bekennen om niet alles kwijt te raken. Poetin heeft ze rijk gemaakt, nu maakt hij ze arm. Hoe lang wacht je met afstand nemen?,’ zegt een Nederlandse ondernemer die in Sint Petersburg zaken deed met onder meer Alexy Mordachov.

Deze eigenaar van staalproducent Severstal en aandeelhouder van reisgigant TUI staat op de sanctielijst van de EU. De multi-miljardair is tot zakelijke persona non grata verklaard in het Westen. Zijn jacht Lady M werd dit weekend in de Italiaanse havenplaats Imperia aan de ketting gelegd. Hoewel Mordachov zich beklaagt over de sancties, spreekt hij zich niet openlijk uit tegen Poetin. 

Vagit Alekperov is kritischer. Vorige week riep Lukoil via een statement op tot ‘onmiddellijke beëindiging van het gewapende conflict’ in Oekraïne. De Russische oliegigant wil dat Oekraïne en Rusland langs diplomatieke weg een oplossing zoeken voor het gewapende conflict, zonder daarbij Poetin overigens te veroordelen.

De Russische eigenaar van Heesen treedt met het opstappen van twee commissarissen nu nog verder naar de achtergrond om de associatie met de Russische president te minimaliseren. Via de Cypriotische vennootschap Morcell Ltd. heeft de oliebaron Heesen sinds 2010 statutair in handen. Twee vertrouwelingen – Pavel Sukhoruchkin en Pavel Novoselov – zijn sinds 2010 commissaris bij Heesen. Die vertrekken nu in een poging de Russische ‘connectie’ te minimaliseren. Alekperov blijft nog wel eigenaar via Morcell.

De twee Pavels werkten eerder bij Lukoil. Vanuit Londen bestieren ze fiscale zaken voor oligarchen, waaronder Alekperov. Sukhoruchkin’s naam duikt op als vertegenwoordiger van limiteds op de Kaaiman eilanden, en als vertegenwoordiger in rechtszaken. Heesen heeft crisiscommunicatiebureau Sparrow & Partners ingeschakeld om de schade aan het imago te beperken.  

Ethisch reveil nodig

Heesen is niet de enige jachtbouwer met kopzorgen. Met de oorlog in de Oekraïne is er een ethisch reveil nodig, erkennen de bouwers. Damen Yachting kondigde aan tijdelijk niet meer te werken voor Russische oligarchen, ook Feadship is gestopt met werkzaamheden voor Russische klandizie. 

Dat neemt niet weg dat bouwers soms via onderhoudsklussen nog steeds betrokken blijven bij schepen van gesanctioneerde Russen, zoals bij de Madame Gu van staalmagnaat André Skoch. Madame Gu werd gebouwd door Koninklijke De Vries, een onderdeel van Feadship. De Koninklijke De Vries is gestopt met deze ‘aftersales’ werkzaamheden.

Ook Damen Shipyard leverde schepen aan besmette oligarchen, zoals voor Andrei Kostin, bestuursvoorzitter van VTB bank, ook wel de bankier van Poetin genoemd. Ook hij staat op de EU sanctielijst en vormt daarom een zorg voor Damen. 

Twee schepen worden aan hem gelinkt. In 2012 bouwde Damen Yachting (toen nog Amels) de Sea Rhapsody voor Kostin. De oligarch kocht bij Damen volgens de Russische dissident Navalny ook een jacht voor zijn minnares, tv-presentatrice Nailya Asker-Zade. De naam van dat schip Sea & Us staat inmiddels op naam van Anatoly Lomakin, een vastgoedbaas en chemiehandelaar. 

Het wegvallen van de Russische klanten levert een miljoenen kostende strop op en zal de vraag opwerpen of de handel met de oligarchen eindig is. ‘We maken ons zorgen over de huidige situatie. Die zal een grote impact hebben op de industrie,’ verklaarde woordvoerder Sara Gioanola van Heesen al eerder.

Damen Yachting neemt geen nieuwe Russische klanten meer aan, liet woordvoerder Robin Middel eerder weten. Hij benadrukt dat er ‘op dit moment geen klanten onder de sancties’ vallen. ‘We wachten af. We hebben te maken met schuivende panelen.’ 

Henk de Vries, eigenaar van de Koninklijke De Vries (onderdeel van Feadship), accepteert de situatie, maar vindt een totaalverbod op Russen nog niet aan de orde. Hij verwoordde de innerlijke strijd tussen de koopman en de dominee tegen Follow the Money dit weekend als volgt: ‘We zijn nu even niet aardig voor Russen die misschien wel aardig zijn, dat is een gegeven. Dat is dan maar zo. Gereformeerd hè?’