Op 27 november 2019 viel de FIOD een loods van Superaankoop binnen. Daarna zette het de site van de webshop op zwart. De FIOD verdenkt Superaankoop van btw-fraude, oplopend tot 2,5 miljoen euro.
© FIOD

Grand Theft Europe

Supersjoemelen met btw via webshops

De FIOD deed onlangs in Nederland invallen in loodsen van de Chinese webshop Superaankoop.co.nl. In twee jaar tijd ontdook dat bedrijf voor 2,5 miljoen euro aan btw, is de verdenking. Frauderen met btw via een webshop is in de praktijk een fluitje van een cent. De douane staat nagenoeg machteloos. ‘Vanwege de grote vlucht die e-commerce neemt, is controle bijna ondoenlijk.’

Dit stuk in 1 minuut
  • Europese en Nederlandse regelgeving over het afdragen van btw is makkelijk te omzeilen. Dat doen professionele handelaren en kleine sjoemelaars dan ook gretig. De Europese Commissie schat de jaarlijkse schade op 50 miljard euro.

  • Voor de Douane is het niet te doen om alle pakketjes goed te controleren. Vorig jaar alleen al kwamen via land, zee of lucht 47 miljoen pakketjes Nederland binnen. 

  • Fraude met btw blijft niet altijd ongestraft. Zo loopt er op het moment een strafrechtelijk onderzoek naar de Chinese webshop Superaankoop.

  • Maar; controle vindt achteraf plaats: naast de weeffouten in de Europese btw-systemen is dat de achilleshiel.  

  • Per januari 2021 scherpt Europa de regels voor e-commerce aan.

Lees verder

‘Op bevel van de officier van justitie is deze website ontoegankelijk gemaakt.’ Deze nogal ongebruikelijke mededeling begroet bezoekers van de Nederlandstalige webwinkel superaankoop.co.nl. Justitie verwijst klagende Nederlanders, die nog wachten op hun eerder bestelde ‘superaankopen’, zoals fotocamera’s, telefoons en spelcomputers tegen bodemprijzen, door naar het bedrijfsadres dat vermeld stond op de website. Dat is een kantoor in de Grand Millennium Plaza, een kantoortoren op loopafstand van de bekende ferry terminals in Hong Kong, op elf uur vliegen vanaf Schiphol. 

Het platleggen van de webwinkel houdt verband met een strafrechtelijk onderzoek op verdenking dat de webshop in 2018 en 2019 voor 2,5 miljoen euro aan btw heeft ontdoken. De FIOD deed in dit verband eind november invallen in woningen en loodsen in Nederland, vermoedelijk bij de expediteur die in Nederland als tussenstation fungeerde voor de elektronica die uit China werd geïmporteerd. 

De FIOD en Douane meldden in het persbericht dat zij de buitenlandse webwinkel ervan verdenken op drie manieren te frauderen: door te lage douanewaarden op te geven, ten onrechte gebruik te maken van een verleggingsregeling en doen alsof goederen worden doorgevoerd naar een ander land. Klassieke fraudemethodes,  waar de Europese Commissie en de Europese Rekenkamer al jaren voor waarschuwen. En waarmee zowel particulieren als (online) handelsbedrijven ook al jaren btw-fraude plegen. De financiële belangen hierbij zijn groot. Na inkomstenbelasting is btw de voornaamste inkomstenbron van Europese overheden; in Nederland levert de btw de schatkist jaarlijks bijna 53 miljard op.

Btw-vrije dagen

Dankzij de gigantische weeffouten in de Europese btw-systemen stelen zowel professionele fraudeurs als kleine sjoemelaars jaarlijks tientallen miljarden uit de schatkisten van EU-landen. De Europese Commissie schat de totale schade op 50 miljard euro op jaarbasis. Follow the Money onderzocht afgelopen jaar in het internationale samenwerkingsverband, Grand Theft Europe, samen met 35 Europese mediapartners naar de vele verschijningsvormen van btw-fraude. Zo bracht Follow the Money al in kaart hoe de Nederlandse serie-fraudeur Rino P. meedraaide in uiterst professionele btw-carrouselfraudes. Maar ook ‘kleinere’ jongens sjoemelen volop met btw. Webshops in Nederland bieden het hele jaar door btw-vrije dagen.

Faciliteren versus fraude bestrijden

Zowel particulieren als bedrijven die producten uit een niet-EU-land invoeren, bijvoorbeeld Chinese elektronica via superaankoop.co.nl of de populaire marktplaats AliExpress, moeten daarover in principe omzetbelasting (btw) betalen. De reden voor die heffing is simpel: ‘Die is ingevoerd om te voorkomen dat particulieren al hun goederen in het buitenland gaan bestellen,’ zegt Redmar Wolf, hoogleraar algemeen belastingrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen en gespecialiseerd in btw-fraude. ‘Als jij een auto koopt in de Verenigde Staten en die zelf invoert, zit daar geen btw op terwijl een Nederlandse dealer wél btw in rekening moet brengen. Dat leidt tot oneerlijke concurrentie en daarom volgt er een corrigerende btw-heffing aan de grens.’

Nederland kent een aantal uitzonderingen. Zo is er voor particulieren een btw-vrijstellingsregeling: zij hoeven bij pakketjes onder de 22 euro geen btw te betalen (en bedrijven hoeven deze btw dus niet in rekening te brengen en af te dragen aan de fiscus). Ook de andere EU-landen kennen een vrijstellingsregeling.

Nederland maakt voor importerende bedrijven ook een uitzondering. Dit betreft de artikel 23-vergunning, een in Europa behoorlijk unieke uitzonderingsregel voor handelsbedrijven. De standaardregel is dat bedrijven die goederen uit niet-EU-landen importeren, zoals China, direct aan de grens de Nederlandse btw afdragen. Zodra de super-aankopen op Schiphol arriveren, moet er - net zoals bij particulieren - direct bij de douane btw worden afgedragen. Ondernemers die goederen invoeren, kunnen deze btw in de regel ook weer terugvragen. Hierin schuilt een nadeel: bedrijven moeten deze btw-afdracht voorfinancieren en kunnen die pas tijdens hun periodieke btw-aangifte weer terugvragen. Met artikel 23 in de Wet op de Omzetbelasting biedt de Nederlandse overheid daar een vriendelijke oplossing voor. ‘Met zo’n vergunning kun je de btw-betaling aan de grens verschuiven naar je eigen btw-aangifte. In deze aangifte kun je de invoer-btw direct weer in aftrek nemen. Per saldo betaal je de invoer-btw dan niet,’ zegt Wolf. De verleggingsregeling is ingegeven door Nederland distributieland. ‘Ieder Nederlands handelsbedrijf kan zo’n vergunning aanvragen, maar het wordt bijvoorbeeld ook gebruikt door een Amerikaans bedrijf met een distributiecentrum in Nederland. Artikel 23 is een van de factoren waarom ze voor Nederland kiezen, want ze hoeven dan de btw niet voor te financieren,’ zegt Walter de Wit, hoogleraar douanerecht en fiscaal jurist bij EY. Het nadeel: ook Chinese leveranciers krijgen (via een Nederlandse fiscaal vertegenwoordiger) de mogelijkheid om de btw-afdracht uit te stellen.  

Lees verder Inklappen

Vrijstelling met een flink prijskaartje

‘Veel buitenlandse leveranciers leveren in Europa goederen zonder dat ze lokale btw afdragen,’ zegt Redmar Wolf, hoogleraar algemeen belastingrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen en gespecialiseerd in btw-fraude. Hij verwijst daarbij naar de simpelste vorm van fraude: het verlagen van de douanewaarde. Voor pakketjes met een douanewaarde onder de 22 euro geldt een btw-vrijstelling. Dat is vooral een praktische keuze, waarmee de douane ontlast wordt en het gros van de pakketjes zo snel mogelijk afgeleverd kan worden bij de consument. Maar door gewoon een lager bedrag te vermelden op het pakket, ontduiken buitenlandse leveranciers de btw. ‘Iedereen in de handel weet van die 22 euro-grens in Europa,’ zegt Walter de Wit, hoogleraar douanerecht en fiscaal jurist bij EY. ‘Buitenlandse leveranciers zetten op de factuur bij de zendingen gewoon een prijs onder de 22 euro terwijl er in werkelijkheid veel meer is betaald door de consument.’ 

Daardoor heeft deze vrijstellingsregeling een flink prijskaartje. De Europese Commissie schatte de misgelopen belastinginkomsten in 2016 op circa 5 miljard euro per jaar. Het is niet precies bekend hoeveel btw EU-landen jaarlijks mislopen door fraude via webwinkels. Het Deense onderzoeksbureau Copenhagen Economics deed in 2016 een poging en schatte dat EU-landen jaarlijks zo’n 1,3 miljard euro per jaar mislopen op goederen die via webwinkels besteld worden in niet-EU-landen.  

Vrachtladingen black boxes gaan de grens over

De Europese Rekenkamer deed de afgelopen jaren onderzoek naar naleving van btw- en douanerechten in de online handel. Het in juli verschenen rapport was vernietigend: er wordt volop gesjoemeld en de douanecontroles schieten tekort. De Rekenkamer-onderzoekers deden in onder meer Nederland een steekproef en selecteerden dertig zendingen via post- en vervoersbedrijven. Slechts zeventien zendingen werden correct ingevoerd. In bijna de helft van de gevallen was er ten onrechte een vrijstelling toegepast voor btw of douanerechten. 

De Nederlandse Douane zegt desgevraagd alert te zijn op het kunstmatig verlagen van de douanewaarde. ‘De Douane beschouwt deze opgegeven waarde als een groot risico,’ zegt woordvoerder Tessa Kleuskens, die zegt dat de Douane de komende tijd meer aandacht besteedt aan controle, onder andere via steekproeven.  Zorgvuldig controleren van de opgegeven waarde - pakketten openmaken, de inhoud verifiëren en taxeren - is een uitdaging. ‘Bijna ondoenlijk,’ oordeelt hoogleraar De Wit, ‘vanwege de grote vlucht die e-commerce neemt. Je moet ook inzage hebben in de betaalgegevens van de webshop. Pas dan kun je constateren dat factuur bij de verzending lager is dan het bedrag dat is afgerekend in de webshop.’ 

De douane moet dagelijks miljoenen pakjes in enige vorm controleren

Ondertussen passeren vrachtladingen black boxes de grens: vorig jaar werden er 47 miljoen pakketten vanuit het buitenland naar Nederland verstuurd. De online bestedingen in Nederland blijven hard doorgroeien. Thuiswinkel Markt Monitor berekende onlangs dat online bestedingen in Nederland in 2019 uitkomen op circa 26 miljard euro. Dat is een groei van 9 procent ten opzichte van 2018. De hoeveelheid bestellingen komt uit op zo’n 260 miljoen - een stijging van 7 procent ten opzichte van vorig jaar. Al deze miljoenen pakjes, die dagelijks Nederland binnenkomen via bijvoorbeeld vliegtuigen, DHL of zeecontainers in de Rotterdamse haven, moet de douane in enige vorm controleren.

Daar zit een spanningsveld: hoe meer douanecontroles, des te langer duurt de verzending van een pakje. Snelle doorvoer van pakketjes is essentieel voor EU-landen, waaronder Nederland, die een prominente hub willen zijn in de groeiende pakketmarkt. De Europese Commissie waarschuwde in een rapport uit 2017 voor ‘serieuze zwakheden’ in de douanecontroles: ‘Het is een uitdaging voor douaneautoriteiten om een balans te vinden tussen enerzijds de behoefte om handel te faciliteren met snelle, soepele douaneprocedures en anderzijds het uitvoeren van douanecontroles.’ Strenge controles kunnen invloed hebben op de keuze van handelaren. ‘Landen en (lucht)havens met minder strenge douanecontroles kunnen meer verkeer aantrekken.’  

Kleding goedkoper dan de prijs van katoen

Het ‘onderprijzen’ van goederen gebeurt niet alleen bij particuliere aankopen. Ook in de business-to-business markt vindt dit op grootschalige schaal plaats. Het Europese fraude-opsporingsbureau OLAF deed in 2017 onderzoek naar importfraude van Chinees textiel dat via havens in het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie binnenkwam. Wat bleek: Chinese goederen werden volop tegen (valse) lage prijzen geïmporteerd. OLAF achterhaalde dat de douanewaarde van Chinese kleding op papier zelfs goedkoper was dan de prijs van ruwe katoen. Een onmogelijke prijs. Het frauduleuze voordeel: btw wordt berekend als percentage van de factuurprijs. Een onmogelijk lage prijs leidt tot een onmogelijk lage btw-afdracht. 

OLAF constateerde bij de Britse douane een ‘voortdurende laksheid’ (‘ignorance’) waardoor in de onderzochte fraudezaak alleen al voor bijna 2 miljard euro aan douaneheffingen was ontdoken. En daarnaast leidde het gesjoemel in het Verenigd Koninkrijk tot - ten onterechte - lagere btw-afdrachten in EU-landen waar de Chinese goederen uiteindelijk naar werden doorgevoerd. Andere EU-landen waren volgens OLAF maar liefst 3,2 miljard euro aan btw misgelopen. OLAF deed zelfs de aanbeveling om de Britten voor straf 2 miljard euro te laten storten in het  EU-budget. 

Lees verder Inklappen

Schijnverkopen naar het buitenland

Niet alleen de btw-vrijstelling van 22 euro is vatbaar voor fraude. De webwinkel Superaankoop wordt ook verdacht van zogeheten ‘schijnbuitenlandverkopen’. Ze maken misbruik van het zogeheten nultarief, een in 1993 door de Europese Commissie ingevoerde tijdelijke maatregel die tot op de dag van vandaag van kracht is. Uit eerdere publicaties van Follow the Money bleek dat dit nultarief, waarbij bedrijven in de Europese Unie elkaar geen btw in rekening hoeven te brengen, volop misbruikt wordt door professionele btw-carrouselfraudeurs. 

Ook frauderende webshops hebben dit gat in de Europese btw-regelgeving ontdekt. ‘Ze zeggen gewoon dat de goederen niet in Nederland verkocht worden, maar dat ze naar een ander EU-land gaan. De Nederlandse belastingdienst heeft er dan niks mee te maken. Vervolgens worden die goederen wel gewoon in Nederland verkocht en wordt die omzet gewoon niet aangegeven,’ zegt hoogleraar Wolf. Het voordeel: de 21 procent btw over de omzet, is pure (criminele) winst.

Vakje 3b invullen 

De administratieve handeling om dit delict te plegen, is simpel: domweg bij de btw-aangifte in vakje 3b invullen dat de goederen weer zijn geëxporteerd naar een ander EU-land. Daarbij loopt de fraudeur wel een risico, zegt de in btw gespecialiseerde advocaat Kim Helwegen van Jaeger Advocaten. ‘Je moet met boeken en bescheiden kunnen aantonen dat de goederen in aanmerkingen komen voor het nultarief. Als de Belastingdienst daarnaar vraagt, moet je aantonen  dat je bijvoorbeeld een transporteur in de arm hebt genomen, die de goederen ook van A naar B heeft getransporteerd.’

Deze controle vindt achteraf plaats. ‘Dat is de achilleshiel,’ zegt De Wit. ‘Pas als je niet kunt aantonen dat goederen daadwerkelijk naar het buitenland zijn verzonden, neemt de fiscus aan dat je de goederen in Nederland verkocht. Dan moet je hier btw afdragen.’ De btw-truc beperkt zich niet tot de online handelaren. Een goed ingevoerde Nederlandse handelaar, die anoniem wil blijven, ziet dergelijke schijnbuitenlandverkopen ook in de offline handel plaatsvinden. ‘De Chinese container wordt opgehaald in de haven en dan staat de container officieel op jouw naam. Je bent dan btw-plichtig maar de container gaat op dezelfde dag op papier weg naar bijvoorbeeld Frankrijk. Tegen 0 procent. En in Frankrijk verkopen ze de container weer tegen 0 procent door aan Italiaans bedrijf. Dan heb je drie belastingdiensten die moeten uitzoeken wanneer ze die btw krijgen. Dat gebeurt niet. Ondertussen staat die container gewoon in Nederland en ben je die spullen aan particulieren aan het verkopen. Je kunt dan die btw beuren, want niemand weet dat jij die container hebt.’ 

De handelaar raakt hierbij de kern van de btw-problematiek die Follow the Money al in eerdere artikelen in het dossier Grand Theft Europe constateerde: een uiterst ingewikkeld en versnipperd btw-systeem waarbij de samenwerking tussen de verschillende EU-landen niet soepel verloopt.

Supermiskoop

Nieuwe Europese btw-regels op het gebied van e-commerce zijn in aantocht. Voor de gedupeerden van Superaankoop komen die te laat. Op internetfora regent het klachten van mensen die na de shutdown nog wachten op hun bestelde superaankopen. Een enkeling kreeg onlangs nog de goederen afgeleverd of wist met succes hun aankoop vergoed te krijgen bij hun betaalafhandelaar. De Belastingdienst moet mogelijk zijn vizier richten op een brievenbusmaatschappij in Hong Kong. Kan de dienst ooit nog de verschuldigde btw navorderen? Wolf is sceptisch. ‘Ik acht die kans niet zo groot.’ 

Nieuwe wetgeving in aantocht

Per 1 januari 2021 worden nieuwe Europese regels van kracht op het gebied van e-commerce. Een belangrijke wijziging is dat de btw-vrijstelling voor pakketten onder de 22 euro wordt afgeschaft. Daarmee verdwijnt niet de prikkel om pakketten te laten onderprijzen: hoe lager de opgegeven prijs, des te lager de verschuldigde btw

Een andere verandering is dat grote marktplaatsen zoals AliExpress en Amazon, die alleen fungeren als tussenschakel tussen kopers en lokale leveranciers, verantwoordelijk worden gemaakt voor de btw-afdracht (in plaats van de buitenlandse leveranciers die hun spullen verkopen via Amazon). Wolf is positief. ‘Sommige platforms zeggen nu: ‘Mijn naam is haas, ik weet van niks’. Terwijl de Chinese leveranciers die producten aanbieden op hun platform zullen zeggen: ‘Btw? Daar heb ik nog nooit van gehoord’.’ De Wit acht dit nieuwe systeem betrouwbaarder dan voorheen. ‘De platforms verwerken ook de betalingen en weten dus precies waarover btw moet worden afgedragen.’

Bij alle kleine platforms en webshops wordt de btw-afdracht verschoven naar de bezorgdiensten. Het nadeel: pakketdiensten hebben geen zicht op de daadwerkelijk afgerekende bedragen in het winkelwagentje maar krijgen de prijs door van de leverancier. Die tweedehands telefoon van 200 euro kan in werkelijkheid nog steeds de nieuwste iPhone zijn.

Lees verder Inklappen

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Dennis Mijnheer

Gevolgd door 1281 leden

Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.

Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Dit artikel zit in het dossier

Grand Theft Europe

Gevolgd door 832 leden

Er zit een gigantische weeffout in de Europese btw-systemen, waar professionele fraudeurs gretig misbruik van maken. Daardoor...

Volg dossier