Sywert van Lienden spoedt zich naar binnen voor een opname van Buitenhof.
Coronacrisis

De coronapandemie zet de wereld op zijn kop. Wie betaalt de rekening? En wie profiteert? Lees meer

Het virus SARS-CoV-2, beter bekend als het coronavirus, dook eind 2019 op in de Chinese provincie Hubei. In een paar weken tijd veroorzaakte het virus daar een epidemie, waarna het zich over de rest van de wereld verspreidde. Begin maart 2020 verklaarde de World Health Organisation de ziekte tot een pandemie en gingen landen wereldwijd 'op slot'.

Al met al is met het coronavirus een crisis van historische proporties ontstaan. De gevolgen van deze crisis zijn nog grotendeels onbekend. Maar de maatregelen die we nu nemen, zullen bepalen hoe de samenleving van de toekomst eruitziet. Daarom volgt de redactie van FTM de ontwikkelingen op de voet. Welke oplossingen dienen welke belangen?

179 Artikelen

Sywert van Lienden spoedt zich naar binnen voor een opname van Buitenhof. © ANP/Robin Utrecht

Sywert van Lienden plaatste op 10 april vorig jaar een reeks kritische tweets met het doel binnen te komen bij het ministerie van Volksgezondheid. Dat werkte: zijn tirade was de directe aanleiding voor de beruchte mondkapjesdeal van 100 miljoen euro. Een dag daarvoor registreerde Van Liendens zakenpartner de domeinnamen van de commerciële bv waarin de miljoenenwinst terechtkwam. Dit blijkt uit onderzoek van Follow the Money.

'Waar verhaal: we geven grote thuiszorgorganisatie beschermende mondkapjes van niveau (je kan er duizenden werknemers wekenlang mee beschermen). Belletje van inspectie: of ze daarmee willen stoppen qua inkopen en spullen van lagere kwaliteit willen gebruiken.’ Bron: Twitteraccount @Sywert 10-04-20 17.05
'Geloof mij: binnen 1-2 weken kan íedereen in Nederland goed beschermd werken in de zorg. [..] En als dat gebeurt, dan zal ik met plezier de afgelopen weken vergeten. Als het niet gebeurt, dan ben ik benieuwd naar de parlementaire nabeschouwing van de afgelopen periode.’ Bron: Twitteraccount @Sywert 10-04-20 17.40

Bovenstaande tweets – inmiddels verwijderd – verstuurde Sywert van Lienden op vrijdag 10 april 2020. Hij plaatste de tirade met het doel om in Den Haag een doorbraak te forceren, zo blijkt uit een WhatsAppbericht dat Follow the Money heeft ingezien: 'Heb even een noodkreet op twitter geslingerd om politiek deurtje te openen. Assistent minister is inmiddels in de app.' 

'Heb even een noodkreet op twitter geslingerd om politiek deurtje te openen. Assistent minister is inmiddels in de app.' Bron: WhatsApp Sywert van Lienden april 2020

De publicitaire druk van Van Lienden was voor het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) de directe aanleiding om zijn stichting Hulptroepen Alliantie – opgericht om de zorg ‘tegen kostprijs’ van mondkapjes te voorzien – binnen te halen. Dat bevestigen bronnen binnen het ministerie tegenover Follow the Money. Ruim een week later mondden de gesprekken uit in een deal van 100 miljoen euro.

De dag voor Van Liendens tweets, op donderdag 9 april, liet zijn zakenpartner Bernd Damme de domeinnamen reliefgoodsalliance.nl en reliefgoodsalliance.com vastleggen. Relief Goods Alliance is de commerciële bv waarmee de deal met de overheid werd uitgevoerd, en waarin de miljoenenwinst van de drie oprichters terechtkwam. Van Lienden hield aan de transactie ruim 9 miljoen euro over, zijn zakenpartners Damme en Camille van Gestel ieder ruim 5 miljoen.

 

Bron: sidn.nl

Tegenover de Volkskrant verklaarde Van Lienden eerder dat de transactie op ‘initiatief’ van het ministerie via een commerciële bv ging, in plaats van via de non-profitorganisatie Hulptroepen. Later zei hij dat de constructie tot stand kwam ‘in samenspraak’ met VWS. 

Volgens VWS kwam de bv pas op 13 april voor het eerst ter sprake, op voorstel van Van Lienden. Op 14 april werd de vennootschap opgericht bij de notaris. Een bv binnen één dag oprichten is buitengewoon snel, zeggen geraadpleegde advocaten en notarissen. De gebruikelijke termijn is één tot twee weken.

Van Lienden, Damme en Van Gestel willen niet reageren op vragen van Follow the Money. Het drietal wacht naar eigen zeggen het onderzoek af dat accountantsbureau Deloitte uitvoert naar de overeenkomst.

Assistent De Jonge in actie

Na Van Liendens tweets van 10 april nam Bart van den Brink (CDA), de politiek adviseur van minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge (CDA), nog diezelfde dag via WhatsApp contact op met Van Lienden. Van Lienden antwoordde hem miljoenen mondkapjes te kunnen leveren.

Van den Brink stuurde dat aanbod door aan de verantwoordelijke minister, Martin van Rijn voor Medische Zorg. Vervolgens nam Bas van den Dungen –  secretaris-generaal van het ministerie van Financiën en vanwege de coronacrisis tijdelijk actief bij VWS – op 12 april 2020 telefonisch contact op met Van Lienden, om het aanbod te bespreken. 

De volgende dag was er opnieuw overleg, dit keer ook met minister Van Rijn. Op 19 april werd de overeenkomst voor de levering van 40 miljoen mondkapjes getekend. Van Lienden en zijn partners werden multimiljonair omdat de deal liep via hun eigen commerciële bv Relief Goods Alliance, en niet via de non-profitstichting Hulptroepen.

Dossier

Coronacrisis

De coronapandemie zet de wereld op zijn kop. Wie betaalt de rekening? En wie profiteert?

Volg dit dossier

Of Bart van den Brink contact opnam met Van Lienden op verzoek van zijn baas Hugo de Jonge wil VWS niet ophelderen. Ook Van den Brink zelf weigert hier desgevraagd antwoord op te geven. Voormalig minister voor Medische Zorg Tamara van Ark (VVD) zei in juni tegen de Kamer: ‘Ik sluit niet uit dat het feit dat iemand zoveel publiciteit zocht en op zoveel plekken liet weten dat hij het zelf beter kon, een rol heeft gespeeld.’ 

Een bron bij VWS bevestigt dat het ministerie zich zeer bewust was van de invloed van opiniemaker Van Lienden. ‘Hij was zeer aanwezig in het publieke debat hierover, zowel online als op tv.’ VWS was in deze fase van de coronacrisis zeer beducht voor verwijten over tekortschietende inkoop van persoonlijke beschermingsmiddelen, waaronder mondkapjes. ‘Aanbiedingen die niet opgepakt werden, zouden potentieel terug kunnen komen in debatten,’ aldus de bron. 

Minister Hugo de Jonge voerde in deze periode de Kamerdebatten over de inkoop van mondkapjes.

Tweets van Sywert van Lienden op 10 april 2020

'Waar verhaal: we geven grote thuiszorgorganisatie beschermende mondkapjes van niveau (je kan er duizenden werknemers wekenlang mee beschermen). Belletje van inspectie: of ze daarmee willen stoppen qua inkopen en spullen van lagere kwaliteit willen gebruiken.

‘Ben echt stil van wat we tegenkomen afgelopen drie weken.'

'Voor mensen het weer beter weten: privaat gefinancierd, aangeboden aan overheid (nooit gereageerd), werkgever die om z’n mensen geeft en toonaangevend is in de sector.’ 

'Geloof mij: binnen 1-2 weken kan íedereen in Nederland goed beschermd werken in de zorg. Alles is getest en in kaart gebracht. Met mondmaskers, schorten, handschoenen, gels, brillen etc.’ 

‘En als dat gebeurt, dan zal ik met plezier de afgelopen weken vergeten. Als het niet gebeurt, dan ben ik benieuwd naar de parlementaire nabeschouwing van de afgelopen periode.’

Lees verder Inklappen

Met zijn deal maakte Van Lienden een succesvolle comeback. Tot zijn frustratie had hij bij het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH) – de inkooporganisatie voor de overheid – geen voet aan de grond. Eind maart zette de bewaking hem zelfs het pand uit, volgens het consortium omdat hij met plannen rondliep voor een webshop. Na dat voorval dacht hij ‘nooit meer’ aan de overheid te zullen leveren, zei Van Lienden begin deze maand tegen Follow the Money. ‘Die [toenadering door VWS op] 10 april is voor mij ook een verrassing geweest.’

‘Die [toenadering door VWS op] 10 april is voor mij ook een verrassing geweest’

Volgens het ministerie van VWS was de overeenkomst met Relief Goods Alliance bv een deal als alle andere. Of de mondkapjes geleverd werden door een stichting of een commerciële bv maakte het ministerie niets uit, schreef voormalig minister Van Ark dit voorjaar over de order in haar antwoord op Kamervragen. Het doel van de transactie was het oplossen van de vermeende schaarste.

Maar anders dan de minister deed voorkomen, achtte het LCH Van Lienden en zijn twee partners geen betrouwbare partij – de leveringszekerheid van de mondkapjes werd betwijfeld, onthulde Follow the Money. Bovendien lagen er al betere aanbiedingen van betrouwbaar geachte partijen én waren er volgens de inkopers van het LCH al meer dan genoeg mondkapjes besteld. 

Het ministerie drukte de deal toch door, waarna het consortium bij de top van VWS tot viermaal toe formeel protest aantekende tegen dit besluit.