Tegen de dictatuur van de verborgen macht

3 Connecties

Relaties

Democratie vrijheid

Werkvelden

Journalistiek
86 Bijdragen

FTM-lezer Jan Willem de Hoop maakt zich zorgen over de Nederlandse democratie en wil dat een nieuwerwetse journalistiek samen met zijn lezers in verzet gaat.

'Herdenken met dankbaarheid aan hen die onze vrije welvaartsstaat mogelijk hebben gemaakt heeft iets hypocriets, als we niet een beetje in hun voetsporen willen treden. Als we niet een heilige jaloersheid voelen over wat zij konden opbrengen. Als we de vrijheid die zij bevochten niet de juiste inhoud willen geven. Welke inhoud? De onlosmakelijke koppeling met die twee andere begrippen: gelijkheid en broederschap.' Dit is een passage uit de 4 mei lezing 2014 van Jan Terlouw, die op mij, en waarschijnlijk vele anderen, grote indruk heeft gemaakt. De oproep houd je een spiegel voor met de vraag: hoe moedig of hypocriet ben je zelf in de tijd waarin je leeft bij de problemen die er spelen? En de verleiding bij mij persoonlijk is dan groot om iets prikkelends en verheffends te gaan zeggen over vrijheid, gelijkheid en broederschap. Het vingerwijzen kan dan beginnen en dat heeft iets hypocriets. Maar wanneer brengt een gewone burger dan wel voldoende moed op? Voor mij persoonlijk begint dat door mij duidelijker uit te spreken over hoe ik als burger door politiek, bedrijfsleven en journalistiek geïnformeerd wil worden.

Kritiek op journalistiek

Voordat ik verder ga wil ik eerst een bekentenis doen over mijn eigen hypocrisie in de afgelopen jaren. Ook ik kon enkele jaren terug de verleiding niet weerstaan mijn twee "dure" abonnementen op de krant op te zeggen. Want waarom zou ik voor iets betalen dat ik ook gratis via het internet kan krijgen? En voor de paar honderd euro die ik per jaar uitspaarde heb ik natuurlijk leuke dingen gedaan. Bij de schandalen die de afgelopen jaren naar buiten kwamen mopperde ook ik herhaaldelijk op de elite die er een potje van hebben gemaakt. En ook de journalistiek maakte ik hierbij verwijten. De journalistiek mocht best iets kritischer zijn en had in mijn ogen duidelijk steken laten vallen. Mijn kritiek op de journalistiek werd gelukkig ook nog eens door enkele journalisten bevestigd. Ze maakten mij duidelijk dat de journalistiek de laatste decennia te veel haar onafhankelijkheid heeft opgegeven.
De journalistiek mocht best iets kritischer zijn en had in mijn ogen duidelijk steken laten vallen
Voordat ik verder ga wil ik een tweede passages uit de 4 mei lezing 2014 van Jan Terlouw aanhalen: 'Tirannie is niet alleen een staatsvorm. We hebben ook te maken met tirannie van het woord, van organisaties, vooral van de welvaart. Welvaart ten koste van alles. Van het milieu. Van vreemdelingen. Van vluchtelingen. Privé rijkdom, publieke armoede. Tirannie van de welvaart. Hoe voorkomen we oorlog? Mijn eerste antwoord daarop is: door het bevorderen en tot wasdom brengen van democratie. Democratie is een staatsvorm en ook een houding. Een democratische staatsvorm blijft gebrekkig als bestuurders, machthebbers, er niet voortdurend op uit zijn de burgers, de bestuurden bij de besluiten, bij de ontwikkelingen te betrekken. Een democratische houding betekent ook oog hebben voor de grote onrechtvaardigheden die de wereld nog steeds teisteren. Ons niet blind staren op materiële welvaart alleen.'

Zorgen om democratie

Net als de eerste passage betrek ik de deze passage op mezelf en ook op de problemen in ons eigen land. Ik maak mij namelijk zorgen om de Nederlandse democratie. Als in een oorlog de waarheid altijd het eerste slachtoffer is, dan zouden we, gelet op de huidige hoeveelheid desinformatie in ons eigen land, weleens in een oorlog in vredestijd kunnen leven. En hoe meer desinformatie, hoe meer dit een teken is dat onze bestuurders en machthebbers ons burgers niet meer echt bij besluiten en ontwikkelingen betrekken. Alsof we leven in een dictatuur, maar dan met vele onbekende dictators, omdat de politiek door veel organisaties en bedrijven wordt beïnvloed. Het is de dictatuur van de verborgen macht. Natuurlijk doen onze bestuurders en machthebbers vaak nog wel net alsof er inspraak en zeggenschap is, alsof we voortijdig eerlijk geïnformeerd worden, maar het blijkt in de praktijk voornamelijk schone schijn. Het is zoals bij transparantie en het eerlijke verhaal. Hoe vaker deze woorden in de mond worden genomen, des te minder er in de praktijk invulling aan wordt gegeven.
Alsof we leven in een dictatuur, maar dan met vele onbekende dictators
Uiteraard hoor ik als burger, democraat en nieuwsconsument ook deze vraag te stellen: wil ik ook de waarheid van de bestuurders en machthebbers horen als de deze minder mooi en fraai is? Ik persoonlijk ben tot de conclusie gekomen dat ik dit beslist wil. Hoe eerder wij van problemen op de hoogte zijn, des te sneller kunnen we oplossingen voor deze problemen bedenken of de nadelige gevolgen proberen te beperken. En hoezeer bestuurders en machthebbers problemen ook proberen te verbloemen, vroeg of laat ervaren we zelf aan de lijve, of via onze dierbaren, de daadwerkelijke ernst en is de schaderekening vaak onnodig hoog opgelopen. Te vaak lees ik bij nieuwe schandalen en onthullingen, dat blijkt dat onze bestuurders en machthebbers niets van eerder gemaakte fouten hebben geleerd. Of hebben wij het ze misschien te gemakkelijk gemaakt zodat dat ze niets hoéfden te leren?

Verzet

Eén van de belangrijkste podia voor volledige waarheden en betrouwbare informatie, is voor mij de journalistiek. Ik bedoel de onafhankelijke journalistiek die misstanden via onderzoek onthult; die volledig vertelt wat er gebeurt of gaat gebeuren; die een podium biedt voor een debat over echte oplossingen. Een nieuwerwetse journalistiek, zonder plaats voor halve waarheden of verbloemend taalgebruik. Kunnen we gehoor geven aan de oproep van Jan Terlouw om zelf iets minder hypocriet te zijn en ons te verzetten tegen de misstanden zoals wij die ervaren? Ik denk van wel. Dat kan in journalistieke zin bijvoorbeeld door weer te gaan betalen voor goede journalistiek; door een abonnement of lidmaatmaatschap te nemen; door een grote of kleine donatie te doen aan nieuwe journalistieke initiatieven; door een tip te geven aan een journalist; door een belangrijke publicatie te delen met anderen; door journalisten te vertellen wat we wel of niet van ze verwachten; of door een inhoudelijke bijdrage te leveren aan een journalistiek platform. Van aanvullende reacties van anderen of afwijkende meningen bij mooie journalistieke publicaties ben ik zelf ook vaak wijzer geworden.
Verzet kan door journalisten te vertellen wat we wel of niet van ze verwachten
'Ja maar zo eenvoudig is dat toch niet?' zullen een aantal van u nu wellicht denken. Dat klopt. Echt verzet, echte oplossingen en verbeteringen, lopen nu eenmaal nooit via de gebaande paden. De gemakkelijke weg heeft ons grotendeels gebracht waar we nu staan. Een punt waarbij velen gelukkig niet tevreden zijn, maar waarbij we gezamenlijk verstrikt lijken te zijn geraakt in een vicieuze cirkel. Niemand kan deze vicieuze cirkel alleen doorbreken, maar iedereen kan wel een poging doen om hier ook een aanzet tot te geven en een bijdrage te leveren. Zoals ik bijvoorbeeld met dit artikel doe. Of door in een financiële zin een bijdrage te leveren aan journalistiek.

Geen blanco cheque

Mijn huidige steun aan de journalistiek, ik betaal weer voor meerdere abonnementen en steun nieuwe initiatieven, is echter geen blanco cheque. Ik heb niet alleen hen in de steek gelaten, zij hebben mij ook in de steek gelaten. En dat geldt voor veel burgers en nieuwsconsumenten. De journalistiek zal nog meer aan zelfkritiek moeten doen. Niet als boetedoening, maar om echt van fouten te leren. Niet alleen straks, maar ook nu al. Niet alleen om het als bedrijf beter te doen, maar ook om een betere invulling te geven aan hun maatschappelijke taak en rol. Hopelijk is onafhankelijke journalistiek hierbij het uitgangspunt, want half onafhankelijk heeft te veel weg van half zwanger zijn. Echte keuzes maken dus. Mogelijk vindt de journalistiek in dit schrijven verdere aanknopingspunten voor verbeteringen en vernieuwingen. Maar nog beter zou het zijn als, de journalistieke media die werken aan vernieuwingen en het herwinnen van hun onafhankelijkheid, van u en vele anderen nog meer en nog betere steun zouden krijgen. En dat hoeft dus niet alleen met geld. Te vaak lees ik de laatste tijd bij nieuwe schandalen en onthullingen, dat blijkt dat onze bestuurders en machthebbers niets van eerder gemaakte fouten hebben geleerd. Met een krachtige onafhankelijke journalistiek kunnen we er tezamen voor zorgen dat onze bestuurders en machthebbers echt zullen moeten leren van hun fouten. Zoals wij als nieuwsconsumenten van onze fouten moeten leren. Kwaliteit, ook in de journalistiek, is niet gratis. Maar een gebrek aan kwaliteit blijkt meestal nog duurder uit te vallen. Ik zie het steeds vaker terug in bijvoorbeeld: mijn zorgpremie en eigen risico; mijn pensioenoverzichten; mijn loonstrook; aan de mensen om mij heen die steeds minder durven te zeggen wat ze ergens van vinden; aan het gebruik van grondstoffen en onze zorg voor het milieu alsof er geen generaties na ons meer komen; aan de toename van de ongelijkheid in Nederland en in de wereld; aan de verminderde kansen van jonge mensen; enzovoort. Over veel meer onderwerpen dan nu het geval is zou ik graag een mening willen hebben en over de oplossingen zou ik graag vaker willen meedenken. Maar eerst zou ik dus graag beter geïnformeerd willen worden. Door journalisten, maar ook door u. Auteur Jan Willem de Hoop is een pseudoniem van een betrokken lezer die er de voorkeur aan geeft om zijn echte naam (nog) niet bloot te geven.  'Omdat de boodschap hopelijk belangrijker is dan de boodschapper.' Zijn echte naam is bij de redactie bekend.