Een publieke betaaltelefoon in Lima, Peru.
Moneyland Nederland

Belastingontwijking: leuker kunnen ze het op de Zuidas niet maken. Wel makkelijker. Lees meer

Er bestaat een wereld waarin iedereen die iets te verbergen heeft, geld kan oppotten en ongestoord kan uitgeven, zonder ooit gepakt te worden.

 

Schrijver en journalist Oliver Bullough doopte deze wereld ‘Moneyland’ en schonk ons daarmee een fantastisch concept om de schimmige offshore-wereld beter te begrijpen. Follow the Money zoekt uit welke rol Nederland speelt bij doorgeleiden van schimmige en ongeoorloofde geldstromen. Welke bankiers, fiscalisten en advocaten steken corrupte regimes, fraudeurs en oligarchen de helpende hand toe?

29 Artikelen

Een publieke betaaltelefoon in Lima, Peru. © Alejandra Brun / ANP

Telecomreus Telefónica sluist via Nederland geld weg uit Zuid-Amerika

2 Connecties

Relaties

Endemol Telefónica
22 Bijdragen

Leveranciers beschuldigen de Spaanse telecomgigant Telefónica ervan geld af te romen in Zuid-Amerika. Dat geld zou Telefónica wegsluizen via Duitse en Nederlandse brievenbus-bedrijven. In Peru, Spanje en Duitsland lopen daarom onderzoeken met de Telefónica-dochters aan de Amsterdamse Zuidas in de hoofdrol.

Het zit de Spaanse zakenman Carlos Paz niet lekker. Al maandenlang werkt zijn bedrijf InfoPyme, gezeteld in de Spaanse stad Zaragoza, zonder contract voor de telecomreus Telefónica in Peru aan publieke betaaltelefoons. Die zijn in Nederland uit het straatbeeld verdwenen, maar worden in 2019 – wanneer dit speelt – nog gebruikt in Peru. 

‘In juni 2019 kreeg ik eindelijk het contract opgestuurd,’ vertelt Paz over de telefoon aan Follow the Money. ‘Maar als ik dat contract getekend wilde hebben, moest ik akkoord gaan met het overmaken van 4 procent van de waarde van het contract aan een bedrijf in München, Telefónica Global Services GmbH (TGS). Dit Duitse kantoor levert zogenaamd diensten aan leveranciers zoals ik.’ Paz laat een e-mail zien waarin staat dat wanneer hij TGS niet betaalt, hij niet meer kan meedingen naar orders van Telefónica.

Telefónica is een van de grootste telecombedrijven ter wereld, actief in Spanje, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en de meeste landen in Zuid- en Midden-Amerika. Het bedrijf is in Nederland vooral bekend als de koper van Endemol (in 2000), wat John de Mol en Joop van den Ende miljardair maakte.

Bullebak

InfoPyme betaalt al jaren tussen de 1 en 4 procent van de waarde van elke order van Telefónica aan hun Duitse dochter. Het percentage hangt af van de marge van de leverancier. TGS stuurt een factuur naar de leverancier voor dit bedrag. Paz stelde daar nooit vragen over, maar nu hij zo voor het blok wordt gezet, begint het te knagen. Hij stoort zich namelijk al langer aan het bullebakgedrag van de telecomgigant. ‘In de laatste jaren heeft Telefónica er de gewoonte van gemaakt dat als er een probleem is, dat de schuld is van de leverancier en nooit van Telefónica zelf. “Want wij zijn Telefónica,” zeggen ze dan.’

Geërgerd gaat Paz op onderzoek uit. Hij wil weten waarom hij bij elke order bedragen naar Duitsland moet overmaken. Niet dat het hem geld kost, hij berekent het extra bedrag gewoon door in de tender. ‘Dat doet iedere leverancier natuurlijk,’ vertelt hij. De Peruaanse Telefónica-dochter is zo dus meer geld kwijt, dat in de kas belandt van een Telefonica-dochter in Duitsland.

Dossier

Dossier: Moneyland Nederland

Follow the Money doet verslag van de wereld waarin iedereen die iets te verbergen heeft, ongestoord geld kan oppotten en uitgeven.

Volg dit dossier

Paz begint zich te storen aan die betalingen aan Duitsland. Tussen 2016 en 2019 maakte de Peruaanse tak van zijn bedrijf zo’n 1 miljoen sol (ruim 200.000 euro) over naar TGS. Maar wat krijgt hij daarvoor terug? Hij vraagt het ze rechtstreeks. TGS stuurt hem het contract terug, waarin onder andere staat dat TGS ‘de vraag aggregeert’ voor de gehele Telefónica-groep en ‘onderhandelingsactiviteiten’ ontplooit ‘voor de aankoop van producten en diensten voor de leverancier’. 

Paz: ‘Dat contract had ik natuurlijk al gezien, veel wijzer werd ik er niet van. Ik weet niet wat ze aggregeren, maar ik merk er niks van.’ Paz ontdekt ook dat Telefónica de Peruaanse autoriteiten blijkbaar iets anders vertelt. ‘Bij de levering van digitale diensten, zoals TGS claimt te doen, is de belasting in Peru 30 procent, stelt Paz. ‘Maar dat betaalt Telefónica niet, zo las ik in het contract dat ik met TGS moest sluiten.’

UMTS-masten

Omdat de betalingen naar Duitsland gaan, verdenkt Paz Telefónica niet direct van een truc om belasting te voorkomen. Maar na nog wat googelen blijkt dat de Duitse tak van het bedrijf  sinds 2010 een zogenoemd ‘compensabel verlies’ heeft van 8,5 miljard euro. Dat is geld dat het Spaanse bedrijf heeft gestoken in investeringen in UMTS-masten en in de Duitse tak van telecomprovider O2. Die investeringen heeft het in 2010 in één keer afgeschreven. 

Die 8,5 miljard euro mag Telefónica in Duitsland verrekenen met de vennootschapsbelasting. ‘Het is goed mogelijk dat Telefónica de komende decennia geen belasting hoeft te betalen in Duitsland,’ leest Paz in een artikel uit 2010 op de website van dagblad El Pais. De krant rekent voor dat Telefónica in Duitsland 32 miljard euro winst kan maken, zonder een cent aan de Duitse fiscus te hoeven overmaken.

De jure is Duitsland dan wel geen belastingparadijs, maar de facto is het dat op deze manier wel,’ concludeert  Paz na lezing. Daarbij, zo blijkt uit onderzoek van het Peruaanse Ojo Público, dat deze zaak op het spoor kwam, gaat het geld wel naar een echt belastingparadijs: Nederland.


Jan van de Streek, hoogleraar belastingrecht

"Dit lijkt op heel agressieve tax planning, of misschien wel op iets illegaals"

TGS is namelijk eigendom van 3G UMTS Holding GmbH, een heuse Duitse brievenbusvennootschap met nul mensen in dienst. 3G UMTS Holding is eigendom van Telefónica Global Activities Holding, een Nederlandse vennootschap gevestigd in het World Trade Center aan de Amsterdamse Zuidas. Deze Nederlandse bv is weer eigendom van Telfisa Global, ook gevestigd in het World Trade Center. Volgens de omschrijving in het jaarverslag (2020) is Telfisa de ‘in-house bank’ van de Telefónica Group.

Dankzij de moeder-dochterregeling hoeft Telfisa geen dividendbelasting te betalen als het geld uitkeert aan de Spaanse moeder in Madrid. ‘Als er inderdaad geen dienst wordt verleend vanuit Duitsland, lijkt dit op heel agressieve tax planning, of misschien wel op iets illegaals,’ zegt Jan van de Streek, hoogleraar belastingrecht aan de Universiteit Leiden. ‘Ik ben benieuwd welke belastingadviseurs dit hebben bedacht. Het lijkt erop dat Telefónica zo geld verplaatst van Zuid-Amerika, waar het belast zou worden, naar Duitsland en Nederland, waar het onbelast blijft. Maar het komt wel een beetje schraperig over.’

In-house bank

Toch vormen al die kleine beetjes nog een aardig bedrag, houdt Paz voor. ‘Ik heb hier het jaarverslag van 2018 voor me van TGS. Kijk zelf maar.’ In 2018 kwam 485 miljoen euro binnen en in 2017 480 miljoen. De omzet komt uit het Verenigd Koninkrijk, Spanje, Brazilië en andere Latijns-Amerikaanse landen. De Duitse fiscus krijgt als dank nog wel een fooitje aan inkomstenbelasting blijkens dit jaarverslag, dat is gedeponeerd bij het Duitse Bundesanzeiger. In beide jaren gaat het om 12 miljoen euro, nog geen 3 procent.

Hoewel er in 2019 geen mensen werkten, boekte 3G UMTS Holding over 2019 liefst 637 miljoen euro omzet – geld dat het krijgt overgemaakt van met name TGS, maar ook van andere dochters, aldus het jaarverslag. Het is onderdeel van een ‘belastinggroep’ met andere leden van de Telefónica-familie.

De enige aandeelhouder in Nederland van 3G is Telefónica Global Activities Holding aan de Zuidas. Volgens het jaarverslag dat is ingeleverd bij het Nederlandse Handelsregister, is het Duitse bedrijf haar enige bezit. In 2019 maakte 3G 870 miljoen euro over naar Amsterdam, en in 2020 1,3 miljard euro. Global Activities Holding maakte in 2019 op haar beurt 1,3 miljard euro over aan Telfisa.

Het geld komt uiteindelijk terecht in Madrid, blijkt uit de boeken van de ‘in-house bank’. Die boekte in 2020 een winst van 1,4 miljard euro, tegen een schamele 24 miljoen euro in 2019. Die enorme stijging komt vooral door de grote dividenduitbetaling van dochter 3G, meldt het jaarverslag van Telfisa. In 2020 kondigde Telfisa een dividenduitkering aan van 1,4 miljard euro. Dat geld gaat naar de enige aandeelhouder, het moederbedrijf in Madrid. In 2019 was het dividend 178 miljoen euro en in 2018 700 miljoen.

Autoriteiten

Paz heeft zijn beklag gedaan bij autoriteiten in Peru en Spanje. Hij stelt zeker te weten dat er inmiddels onderzoeken lopen. Ook in Duitsland zou volgens hem een onderzoek in gang zijn gezet. Paz is niet de enige klaagt. Ojo Pública sprak nog twee leveranciers die deze praktijk bevestigen. ‘En het zijn er nog wel meer,’ zegt Paz. ‘Maar die vertellen mij dat in vertrouwen, die hebben de orders nodig.’

Directeur Alex Cobham van het Tax Justice Network noemt de ontdekking van deze praktijk door de Spaanse telecomreus ‘explosief’. ‘Belastingdiensten wereldwijd moeten goed op Telefónica en haar leveranciers letten,’ stelt hij.

‘Kenmerkend voor deze casus is dat Telefónica andere bedrijven, die in principe commercieel onafhankelijk zijn, dwingt om aan haar belastingontwijkingsconstructie mee te doen,’ zegt belastingonderzoeker Maarten Hietland van SOMO. ‘Dat in ieder geval één bedrijf hiermee in de openbaarheid treedt, is zeer lovenswaardig.’


Maarten Hietland, SOMO

"Kleinere leveranciers worden zo gedwongen de schatkist van landen als Peru maatschappelijk zeer wenselijke inkomsten te onthouden"

Het meest kwalijke aan de constructie is volgens Hietland het artificiële karakter van de financiële stromen van Telefónica en de leveranciers. ‘Zoals uit het verhaal naar voren komt, lijkt er geen enkele economische verantwoording te zijn voor de winstverplaatsing van Peru naar Duitsland en Nederland. Daarnaast worden, vanwege de machtspositie van Telefónica, kleinere leveranciers gedwongen de schatkist van landen, zoals die van Peru, maatschappelijk zeer wenselijke inkomsten te onthouden. Deze schadelijke belastingontwijking wordt andere bedrijven opgedrongen.’

Dat Nederland nu weer naar voren komt als belastingparadijs is eveneens kwalijk, vindt Hietland. ‘Multinationals weten Nederland nog steeds te vinden voor belastingontwijkingsdoeleinden en de Nederlandse overheid staat dit nog steeds ruimhartig toe. Waar Nederland hieraan hooguit een paar miljoen aan inkomstenbelasting overhoudt, ontneemt het de Peruaanse schatkist hiermee een veelvoud daarvan.’

Telefónica reageerde niet op het verzoek een reactie te geven.

Met dank aan Ernesto Cabral in Peru en Antonius Kempmann in Duitsland.