Tennet investeert, het Rijk profiteert, de burger schiet voor

Netbeheerder Tennet rapporteert een forse groei van 18 procent over 2015. Het bedrijf deed daarnaast een recordhoeveelheid van 2,4 miljard euro aan investeringen in het hoogspanningsnet. En ook de komende 10 jaar blijft Tennet doorgaan met investeren. De overheid profiteert als aandeelhouder ruimschoots mee. Maar eerst moet de belastingbetaler de portemonnee trekken.

Het afgelopen jaar deed netbeheerder Tennet opnieuw extreem goede zaken. Waar de landelijke kabelaar in 2014 al een recordomzet van 2,3 miljard euro haalde, is dat in 2015 gestegen tot 3,3 miljard: een stijging van maar liefst 35 procent. Het bedrijfsresultaat steeg daarmee met 18 procent tot 704 miljoen. Deze stijging weerspiegelt de toegenomen waarde van Tennets materiële activa, de totale waarde van alle netten en transformators van het bedrijf. Want als er een ding is wat de huidige positie van de kabelreus typeert, dan is het wel de omvangrijke investeringen in de netinfrastructuur.

Als ’s lands enige beheerder van het hoogspanningsnet speelt Tennet een belangrijke schakelrol in het energiesysteem. Het bedrijf, voor 100 procent in handen van de Staat, beheert het netwerk van 380 kV hoogspanningskabels dat stroom transporteert van de elektriciteitsproducenten naar het regionale net, en uiteindelijk door naar de consument. In die hoedanigheid heeft het bedrijf de belangrijke taak om Nederland constant van stroom te voorzien. Daarmee is Tennet niet per se de grootste, maar wel een van de meest belangrijke Nederlandse staatsbedrijven.

Tennet is niet het grootste, maar wel een van de belangrijkste Nederlandse staatsbedrijven

Het waarborgen van de betrouwbaarheid van het net en leveringszekerheid van elektriciteit zijn de wettelijk vastgelegde taken van Tennet. Bij de presentatie van de jaarcijfers afgelopen dinsdag was dan ook uitgebreid aandacht voor de grootschalige stroomstoring die grote delen van Noord-Holland en Flevoland op 27 maart vorig jaar trof. Waar de netbetrouwbaarheid in 2014 nog 99,9999 procent was, is deze door deze storing afgelopen jaar licht gedaald naar 99,9975 procent. Voor Mel Kroon, CEO van Tennet, toont dit aan dat leveringszekerheid geen gegeven is. ‘We zullen hard blijven werken en blijven investeren om de kwaliteit van ons bestaande net op peil te houden en om grote hoeveelheden duurzame elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen te transporteren,’ aldus Kroon.

Nieuwe projecten

Veel investeren in het netwerk dus. Een van de investeringsprojecten waar Tennet mee bezig is, is de zogenaamde Randstad 380 kV Noordring, een nieuwe hoogspanningsverbinding tussen Beverwijk en Bleiswijk die in 2018 gereed moet zijn. Door de toenemende vraag naar elektriciteit, onder andere vanwege nieuwe datacentra in de buurt van Amsterdam, is versterking van het net op dit traject volgens Tennet noodzakelijk. Dit vergroot niet alleen de transportcapaciteit van het net, maar verlaagt ook de kans op een storing. De impact van de grote stroomstoring vorig jaar zou circa 70 procent kleiner zijn geweest als de Noordring al operationeel was geweest, aldus Kroon.

Maar ook de transitie naar duurzame energieopwekking zet het net onder grote druk. Eerder deze week schreef Follow the Money al over noodzaak van energieopslag voor een stabiel energienetwerk. Door het toegenomen aanbod van zonne- en windenergie is de vraag en aanbod van stroom op het net steeds meer uit balans. Tennet moet dit weer in balans brengen, onder andere door extra aansluitingen op het internationale net aan te leggen.


Mel Croon

"Cruciaal voor een duurzame energievoorziening is de verdere uitbreiding van het hoogspanningsnet"

Cruciaal voor een duurzame energievoorziening is dan ook de verdere uitbreiding van het hoogspanningsnet, stelt Kroon. Alleen het afgelopen jaar al investeerde Tennet een recordbedrag van 2,4 miljard euro in onderhoud en uitbreiding. En hier gaat de komende jaren alleen nog maar meer geld voor worden uitgetrokken. Financieel directeur Otto Jager: ‘De komende 10 jaar verwachten we circa 22 miljard aan investeringen te doen.’ Dat is nu al zo’n 2 miljard meer dan een half jaar geleden nog werd meegedeeld.

Naast versterkingen van het net op het land, zoals de Randstad 380 kV Noordring, gaan deze investeringen vooral ook zitten in het net op zee. In Duitsland heeft Tennet hier de afgelopen jaren de nodige ervaringen mee opgedaan. Daar verzorgde het bedrijf de netaansluitingen voor vijf nieuwe offshore windparken, met een totale capaciteit van 4.300 MW. Tot aan 2019 heeft Tennet een uitbreiding tot 7.100 MW aan totale capaciteit gepland staan. Waar de stap naar de Duitse markt aanvankelijk een groot risico voor Tennet vormde, met de nodige bijkomende politieke stress, lijkt het bedrijf zich daar uiteindelijk goed doorheen geslagen te hebben.

Een hoop ervaring rijker stort het zich nu dan ook op de Nederlandse offshore windparken. In Duitsland heeft het onder andere geleerd om de kosten van de netaansluitingen op zee, de zogenaamde ‘stopcontacten’, sterk te verlagen door standaardisering van de offshore elektriciteitsomvormers, de zogenoemde converter stations.

Naar verwachting wordt Tennet later deze maand officieel aangewezen als de enige netbeheerder op zee, wanneer de nieuwe wet Stroom van minister Henk Kamp is goedgekeurd door de Eerste Kamer.

Innovatie

Andere investeringen van Tennet richten zich specifiek op innovatie. Een van de nieuwe ontwikkelingen waar Tennet op inzet is een nieuwe supergeleidende kabel onder de grond. Door de nieuwe kabel tot -200 graden Celsius te koelen wordt de elektrische weerstand drastisch verminderd en kan er tot 5 keer meer stroom getransporteerd worden dan met een conventionele kabel. Bovendien kan hij dichter op de bebouwde omgeving worden aangelegd. Dit maakt deze kabel erg aantrekkelijk als alternatief voor bovengrondse kabels in druk bebouwde gebieden. Enschede krijgt de primeur met een proeftraject van 3,4 km wat in 2019 klaar moet zijn.

Dividenduitkering

De groei van Tennet betekent voor de overheid als enige aandeelhouder een bron van inkomsten. Over het jaar 2015 keert Tennet een recordbedrag van 196 miljoen euro dividend uit aan de schatkist. Ter vergelijking, over 2014 betrof dit nog 117 miljoen en over 2013 98 miljoen euro. Sinds Tennet in 1998 werd opgericht heeft het bedrijf in totaal 759 miljoen naar de staatskas overgemaakt.

Daar staat tegenover dat de Staat met regelmaat moet bijspringen voor een kapitaalinjectie. In Duitsland kon Tennet extern investeringsvermogen aantrekken voor het net op zee door samen te werken met private partijen zoals Mitsubishi. In Nederland is zo’n financieringsstrategie niet mogelijk omdat Tennet een staatsdeelneming is. Om het omvangrijke investeringsprogramma de komende 10 jaar te financieren is Tennet dan ook afhankelijk van haar eigen vermogen uit inkomsten. Om alle investeringen toch mogelijk te maken heeft Tennet de staat daarom gevraagd om een kapitaalbijdrage van 0,5 tot 1 miljard euro.

In het verleden gaf de overheid al eens een bijdrage van 600 miljoen. Dat gaat naar waarschijnlijkheid dus royaal verdubbeld worden. Otto Jager: ‘We zijn hierover in gesprek met de overheid en hopen er voor het einde van het jaar uit te zijn.’

Jager benadrukt echter dat de 600 miljoen die het Rijk eerder voor Tennet uittrok meer dan is terugverdiend met de dividenduitkeringen. Dit is ook de verwachting voor de nieuwe kapitaalbijdrage. ‘De dividenduitkering zal de komende jaren naar verwachting op het huidige niveau blijven hangen. Daarmee is de gevraagde bijdrage van het rijk dus ruimschoots binnen de gestelde periode van 10 jaar terugverdiend,’ aldus Jager.

Netto blijft het Rijk op deze manier profiteren van de investeringsdrang van Tennet. De hoogte van de dividenduitkering is namelijk indirect afhankelijk van de infrastructurele investeringen die de netbeheerder doet. Als staatsbedrijf is Tennet voor zijn bedrijfsresultaat namelijk afhankelijk van de Nederlandse toezichthouder. Dat is in dit geval de Autoriteit Consument & Markt (ACM). De ACM stelt het rendement vast dat Tennet mag maken, op basis van de hoeveelheid materiële activa op de balans. Meer investeringen betekenen meer activa, wat weer meer rendement betekent. De toename van 18 procent in het bedrijfsresultaat houdt daarom vaste tred met een toename van 13 procent op de bedrijfsbalans. Meer rendement vertaalt zich uiteindelijk weer in meer dividend voor de aandeelhouder. Vanwege de enorme investeringen het afgelopen jaar betrof het dividendrendement voor de staat dan ook 9,3 procent over 2015.

En wat doet de toezichthouder?

Dit roept vragen op over de nut en noodzaak van sommige investeringen. De overheid heeft duidelijk een sterk financieel belang bij investeringen. Maar wordt de noodzaak van investeringsplannen nog onafhankelijk gecontroleerd?

Toezichthouder ACM kijkt niet naar de maatschappelijke relevantie van investeringen, maar alleen naar het uiteindelijke prijskaartje.

De Algemene Rekenkamer gaf vorig jaar al aan dat er een gebrek aan onafhankelijk toezicht is op de investeringen van Tennet. Volgens de Rekenkamer baseert de minister van Economische Zaken zich in zijn noodzakelijkheidstoets uitsluitend op informatie van Tennet zelf en wordt dit niet onafhankelijk getoetst. Toezichthouder ACM kijkt namelijk niet naar de maatschappelijke relevantie van investeringen, maar beoordeelt alleen het uiteindelijke prijskaartje. Volgens directeur Kroon is dit een ‘enorme prikkel’ om slim te investeren.

Maar of werkelijk alle opties in die investeringsplannen ook worden afgewogen? Dat valt te bezien. Recent onderzoek van Reporter Radio bracht aan het licht dat voor het nieuw aan te leggen tracé Zuid-West 380 kV West, tussen Borssele en station Rilland, niet alle opties goed zijn onderzocht. Dit leidde tot veel maatschappelijk verzet van omwonenden over de nieuw te bouwen masten. Kroon: ‘Uiteindelijk is het de minister die over dit soort beslissingen gaat en ruimte moet maken voor maatschappelijke inspraak.’

Voor Tennet zou de wet- en regelgeving juist méér ruimte moeten maken voor investeringen en innovatie. ‘De wetgeving belemmert dit soort investeringen nu niet, maar stimuleren doet het zeker ook niet,’ bekritiseert Kroon. ‘Voor de energietransitie is het noodzakelijk dat er regelgeving is die investeringen steunt. Innovaties zouden ook echt wel een plek moeten vinden in het reguleringsbeleid zodat de ontwikkeling van groene energie, die heel veel innovatie vraagt, gesteund wordt.’

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Bart Crezee

Gevolgd door 152 leden

Milieuwetenschapper. Schrijft over olie- en gasboringen, de energietransitie en klimaatverandering.

Volg Bart Crezee
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren