TenneT meevaller voor Dijsselbloem

    TenneT rapporteert goede cijfers over 2014 en spekt de staatskas met 116,6 miljoen euro dividend. Een record. En dan toch morren over de beheerder van het nationale hoogspanningsnet. Bestuursvoorzitter Mel Kroon stoort zich aan dat wantrouwen. 'TenneT speelt een unieke rol in de complexe energietransitie.'

    Minister Dijsselbloem kan het eerste meevallertje van het jaar in zijn zak steken: over het boekjaar 2014 stort staatsbedrijf TenneT 116,6 miljoen euro dividend in de staatskas. In 2013 was dat nog 98 miljoen, het jaar daarvoor een schamele 59 miljoen euro. De elektriciteitstransporteur en beheerder van het hoogspanningsnet in Nederland (en een aanzienlijk deel van Duitsland) heeft een goed jaar achter de rug. Dat zegt bestuursvoorzitter Mel Kroon tijdens de presentatie van de jaarcijfers van 2014 in een bouwkeet in een winderige bouwput op een industrieterrein in Beverwijk. Die ruige plek is bewust gekozen. Buiten wordt hard gewerkt aan de nieuwe Randstad 380 kV Noordring. Een nieuw hoogspanningsnet dat in de toekomst een belangrijke rol zal spelen in onze energievoorziening. Station Beverwijk vormt de spil van dat nieuwe hoogspanningsnet. Hier komt de stroom binnen die over enkele jaren zal worden geproduceerd door de enorme windparken die 12 kilometer vanaf de Nederlandse kust gaan verrijzen. Hier zal TenneT gigantische stromen elektronen verdelen over het land. Die stroom is hard nodig. Amsterdam is een belangrijke internethub, met datacenters die steeds meer elektriciteit verbruiken. Zonder stroom geen internet. Zonder internet ligt de economie plat.

    99,9999 procent

    Met in totaal 21.000 kilometer hoogspanningskabels in Nederland en Duitsland, is TenneT een van de zichtbaarste, maar tegelijk onbekendste organisaties van Nederland. De komende tien jaar investeert de netbeheerder in totaal zo'n 20 miljard euro in de uitbouw, vernieuwing en aansluitingen van het elektriciteitsnetwerk. In Nederland 6 tot 8 miljard euro; 12 tot 14 miljard euro in Duitsland. Dat geld wordt verdeeld over projecten op land en op zee. De investeringen zijn nodig, zegt Kroon, omdat de infrastructuur moet worden verbeterd. Door de stijgende elektriciteitsconsumptie en de overschakeling naar duurzame energie is de huidige infrastructuur niet robuust genoeg.
    De komende tien jaar investeert de netbeheerder in totaal zo'n 20 miljard euro
    Het was een goed jaar, en niet eens zozeer vanwege die 116 miljoen dividend. (Kijk hier de andere kerncijfers) Voor Kroon is niet winst, maar de zekerheid van de stroomvoorziening de belangrijkste parameter voor succes. De zogenoemde netbeschikbaarheid was in 2014 met 99,9999 procent de hoogste ter wereld. 'Dat moeten we koesteren,' zegt Kroon. 'Politici vragen wel eens, "is 99 procent niet goed genoeg?". Maar dat betekent 8 uur per jaar geen stroom. Dat accepteert de burger niet. Onze samenleving is zeer afhankelijk van elektriciteit. We rekenen erop dat er altijd stroom is. Maar dat is geen gegeven.'  

    TenneT CEO Mel Kroon TenneT CEO Mel Kroon

    Kroon wijst er op dat het beheer van het elektriciteitsnetwerk veel complexer is door het groeiende aandeel van duurzame bronnen in de elektriciteitsmix. Die leveren nu eenmaal minder constant dan een kolen- of gasgestookte centrale. Ook de prijsvorming verloopt bij duurzame bronnen anders dan bij fossiele bronnen. De marginale kosten van duurzame energie zijn immers praktisch nul. De energietransitie plaatst een beheerder van het netwerk daarom voor talloze nieuwe problemen en uitdagingen. Met de energietransitie zelf loopt Nederland achter. Maar met de vorming van en integratie in een Europees hoogspanningsnetwerk loopt ons land voorop. Dankzij TenneT, zegt Kroon. Dat neemt een unieke, grensoverschrijdende positie in. Dankzij de sterke verbondenheid van Nederland met andere Europese landen, waaronder Engeland, heeft TenneT eraan bijgedragen dat er een Noordeuropese energiemarkt aan het ontstaan is. Met als belangrijkste resultaat: meer zekerheid over de stroomvoorziening, stabiele en lagere prijzen en duurzaam opgewekte elektriciteit die efficiënter kan worden benut. Productie-overschotten – bijvoorbeeld tijdens de spreekwoordelijke zonnig-winderige dag in het voorjaar – kunnen in de toekomst worden getransporteerd naar gebieden waar de omstandigheden op dat moment minder gunstig zijn, of zelfs worden opgeslagen.

    Risico

    Toch heeft juist de expansie van TenneT in Duitsland geleid tot gefronste wenkbrauwen. Kroon zou een avontuur met onverantwoord hoge risico's zijn aangegaan. Was de Gasunie niet ook nat gegaan op zijn investering in Duitsland? Door de Energiewende van de regering-Merkel, moet TenneT veel meer investeren dan bij de overname van het Duitse netwerk in 2008 was begroot. In 2013 werd het eigen vermogen van TenneT door de Nederlandse staat versterkt met 600 miljoen euro. De politiek reageerde daar geïrriteerd op. 'Dat is ongeveer net zoveel als het cumulatieve dividend dat we sinds 1998 hebben afgedragen,' relativeert Kroon. De extra kapitaalstorting was bovendien niet bedoeld voor Duitsland, maar voor uitbreiding van het Nederlandse net. En dat was óók een wens van de politiek.
    'Dankzij TenneT Duitsland is de koppeling van de energiemarkten versneld
    Volgens een onlangs verschenen rapport van de Algemene Rekenkamer loopt de Nederlandse belastingbetaler door TenneT's Duitse net een aanzienlijk risico. Als TenneT er bijvoorbeeld niet in slaagt om zelf voldoende vermogen aan te trekken voor zijn investeringen, moet de Nederlandse staat ondanks afspraken daarover tóch bijspringen, zo concludeert de Rekenkamer. Niet investeren is geen optie gezien de Duitse regelgeving. In dat geval betaalt de Nederlandse belastingbetaler mee aan het Duitse energiebeleid. Kroon schat dat risico veel lager in. Hij wijst erop dat het risicoprofiel van Nederland en Duitsland identiek is. Ook is er geen sprake van achterstallig onderhoud of achterstallige investeringen waarvoor TenneT zou opdraaien; de investeringsbehoefte is vergelijkbaar met die in Nederland. Het was bovendien een politieke beslissing om het Nederlandse net beter te laten aansluiten op dat van een buurland. 'Ik hoor wel eens zeggen dat dat ook kan met gewone samenwerking. Maar ik weet zeker dat het zonder Tennet Duitsland niet zo goed zijn gelukt,' zegt Kroon. 'De koppeling van de energiemarkten is er door versneld. En we hebben er meer geld mee verdiend dan anders het geval zou zijn.' Is het rapport van de Rekenkamer dan onzin? 'Ik vind het een goed rapport. Het laat zien dat het proces zelf goed en correct is verlopen,' zegt Kroon. 'Maar in het oordeel dat onze Duitse activiteit risicovol is voor de belastingbetaler kan ik me niet vinden. Bovendien vind ik dat er op dit moment in Nederland teveel naar risico's wordt gekeken, en te weinig naar de upsides. Uiteindelijk blijft iedereen dan op zijn handen zitten.'
    'investeerders beseffen dat TenneT met de Nederlandse staat als aandeelhouder niet het risicoprofiel heeft van een gewone onderneming'
     

    Joint ventures

    Omdat de Nederlandse staat in beginsel niet bijdraagt aan de investeringen die TenneT in Duitsland moet doen, moet het daar zelf de kapitaalmarkt voor op. Dat gaat de laatste tijd goed. In 2013 sloot het al een joint venture met het Japanse Mitsubishi voor de aanleg van de offshore verbindingen. Vorig jaar richtte het samen met het Deense pensioenfonds CIP een aparte entiteit op met dat doel. Daarin heeft TenneT met 51 procent de zeggenschap. CIP investeert echter 67 procent, een kleine 400 miljoen euro, en deelt voor hetzelfde percentage in de winst. 'Het klopt dus niet dat buitenlandse bedrijven via TenneT Duitsland zeggenschap verkrijgen,' aldus Kroon. 'Wíj houden de zeggenschap.' De joint ventures zijn wel volledig geconsolideerd in het jaarverslag. De belangstelling bij financiële partijen naar dergelijke investeringen in TenneT's offshore activiteiten is groot, zegt CFO Otto Jager als hij de jaarcijfers toelicht. 'We hebben weliswaar niet dezelfde credit rating als Nederland, maar investeerders beseffen dat TenneT met de Nederlandse staat als aandeelhouder niet het risicoprofiel heeft van een gewone onderneming.' De boodschap: de basis voor de 12 tot 14 miljard aan Duitse investeringen in de komende tien jaar is solide. Voor Nederland is er wél behoefte aan kapitaal, omdat TenneT hier voor zijn eigen vermogen is aangewezen op zijn aandeelhouder, de Nederlandse staat.  Daarover wordt op dit moment onderhandeld met het ministerie van Financiën, bevestigt Jager. Al met al heeft de investering in Duitsland goed uitgepakt, stelt TenneT. De waarde van de Duitse tak wordt nu geraamd op zes à zeven miljard euro. De overnameprijs in 2008 bedroeg 885 miljoen. Die spectaculaire waardestijging is volgens CFO Jager te danken aan een gunstiger klimaat en de investeringen die TenneT heeft gedaan. 'Maar dat is natuurlijk een raming,' erkent Kroon. 'Pas bij een verkoop weet je wat het echt waard is.'

    Een broodje

    Na afloop van de presentatie van de jaarcijfers sprak ik onder het genot van een broodje kort en informeel met bestuursvoorzitter Mel Kroon.

    De bestuursvoorzitter serveert de broodjes Bestuursvoorzitter Kroon serveert eigenhandig de broodjes

      TenneT heeft de afgelopen jaren niet alleen in Nederland, maar ook in Duitsland de nodige kritiek en zelfs boetes gekregen. Wat ging er mis? 'We kregen de wind van voren, met name vanuit de regionale politiek. Dat was niet altijd redelijk. Het ging vooral over de aanleg van de 'stopcontacten' op zee die de stroom van de windturbines gereed maken voor transport naar vaste wal. Die aanleg was oorspronkelijk begroot op 30 maanden. Die periode bleek veel te kort, ook voor onze subcontractors. In de praktijk hadden we 50 tot 55 maanden nodig voor een compleet traject van bouw tot aansluiting. Daardoor was de aansluiting niet altijd klaar op het moment dat het windpark werd opgeleverd. Het gaat om nieuwe technologie en elk windpark was verschillend. Dat is een belangrijke les voor de bouw van offshore windparken in Nederland: met standaardisatie gaat het sneller en is het goedkoper. Ook dat is een voordeel van onze activiteit in Duitsland: we hebben veel offshore-ervaring opgedaan die we straks in Nederland goed kunnen gebruiken. En in Brussel is we onze positie sterker geworden. We zijn geen klein land op dit gebied.'
    Wind of zon? 'We hebben beide nodig'
      Conform het Energieakkoord investeert Nederland zwaar in windenergie. Maar dat stuit op veel verzet. Zou zonne-energie een beter alternatief zijn? 'Het is niet het een of het ander. Al was het maar omdat de zon niet altijd schijnt of de wind altijd waait. We hebben beide nodig. Ik ben overigens wel optimistisch over de ontwikkeling van zonnepanelen. Ik ben ervan overtuigd dat onze ramen en daken over enkele jaren bekleed zullen zijn met dunnefilm zonnepanelen die elektriciteit opwekken.' De Duitse overheid investeert 100 miljoen per jaar in de technische ontwikkeling van elektriciteitsopslag, die veelal wordt gezien als een onmisbaar onderdeel van de energietransitie. Speelt TenneT daar een rol in? 'Ons is gevraagd daarover na te denken en met ideeën te komen. NordLink, de kabel die we naar Noorwegen gaan aanleggen, fungeert in feite als een soort accu. Met elektriciteit uit Noord-Duitsland kan water in Noorse meren worden gepompt. Zo wordt energie opgeslagen waarmee hydroelektriciteit kan worden geproduceerd die we kunnen afnemen op momenten dat het te weinig waait. We kijken nu ook naar de inzet van een accu met een vermogen van 37 mW, waarmee we fluctuaties op het hoogspanningsnet kunnen reguleren. Dat is duur, maar technisch wel mogelijk. Maar dat roept dan meteen de vraag op of je dan als transporteur niet teveel zelf op de stoel van de producent gaat zitten.' Decentrale opwekking van elektriciteit zal de komende jaren verder toenemen. Is uitbreiding van het hoogspanningsnet eigenlijk nog wel nodig? Hoe kijkt u aan tegen de mogelijkheid dat er teveel in infrastructuur wordt geïnvesteerd? 'Natuurlijk zal die ontwikkeling gevolgen hebben voor het net. Het is eigenlijk ook het mooist, elektriciteit opwekken waar je het nodig hebt. Het kan best zo zijn dat we op bepaalde plaatsten in de toekomst minder hoogspanningsverbindingen nodig zullen hebben. Maar de investeringen die we nu hebben gepland zijn écht nodig. Dat hebben we grondig laten berekenen. Voor de energietransitie  is nieuwe infrastructuur ook noodzakelijk. Maar ik vind decentrale elektriciteitsproductie een interessante en belangrijke ontwikkeling. Wat dat voor ons betekent? Binnenkort gaan we met de Denen over dat onderwerp praten, die hebben daar al meer ervaring mee opgedaan.'

    Kerncijfers TenneT 2014

    • Investeringen: EUR 2,3 miljard in 2014 (waarvan 1,7 in Duitse offshore projecten)
    • Investeringsplan 2015-2024) circa EUR 20 miljard
    • Omzet: €2,3 miljard (2013: €2,2 miljard)
    • Bedrijfsresultaat (EBIT) €725 miljoen (2013: €620 miljoen)
    • Netto winst €418 miljoen (2013: €357 miljoen)
    • Dividend: €116,5 miljoen (cumulatief sinds 1999 bijna €600 miljoen)
    • Eigen vermogen: €3,236 miljard
    • Aantal werknemers: 2813 (2013: 2593)
    • Hoogspanningsverbindingen: 21.000 km
       

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Arne van der Wal

    Gevolgd door 540 leden

    Mede-oprichter van FTM. Is gek op digitale technologie, maar koestert analoge techniek. Beoefent wing chun kungfu.

    Volg Arne van der Wal
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren