Toekomst Zuid-Afrika vereist hogere lonen

    Correspondente Inge Abraham ziet Zuid-Afrika en zichzelf worstelen in de strijd om de hegemonie van economie of moraal. Het stakingsrumoer maakt duidelijk dat het land snakt naar een 'eerlijker' inkomensverdeling.

     

     Als westerling in Zuid-Afrika is het af en toe schipperen tussen ‘moreel verkeerd’ en een vertwijfeld ‘tja, zo is het nou eenmaal’. Dan heb ik het vooral over de arbeidsverhoudingen. In een land waar de ongelijkheid groter is dan waar ook ter wereld, ligt dat bij vlagen behoorlijk lastig.?

     

     

     

     

      

    “Je kunt het je in Europa niet voorstellen, maar in deze piektijd heb ik hier per dag wel zeven mensen rondlopen.” De Nederlandse uitbater van een guesthouse wist het antwoord wel, toen de interviewer van BNR hem vroeg naar de valkuilen van ondernemerschap in Zuid-Afrika. Want ja, dat personeel, daar moest je je niet op verkijken. “Personeel is erg goedkoop, waardoor je denkt dat ze heel makkelijk te huren en te ontslaan zijn.” Een waarschuwing volgt. “Het inhuren van mensen is heel makkelijk, maar ze ontslaan niet. Mensen kennen hun rechten heus wel.” Het klinkt bijna als een verwijt.  

     

    Wat zijn ‘hun rechten’ dan? Een minimumloon van acht euro. Per dag. Juist. “Dat klinkt lekker, denkt de ondernemer,” merkt de BNR-interviewer scherpzinnig op. Ja, beaamt de geïnterviewde lodge-eigenaar, “dat is ook lekker.” Ondanks dat het een radio-interview is, zie ik hem glimlachen. “Maar niet in de Kaap,” haast hij zich erbij te vermelden. “In de omgeving van Kaapstad verdienen de mensen meer hoor,” nuanceert hij. Niet meer dan 14 à15 euro per dag, maar toch. “Daarmee kun je je klanten een stuk luxe geven, reinheid en service,” somt hij verder op. “En dat is geweldig,” voegt hij daar tenslotte tevreden aan toe.

     

    Hij klinkt trots, de uitbater. Ik luister met gemengde gevoelens. En een beetje plaatsvervangende schaamte. 

     

    Rumoer

    Sinds november vorig jaar is het rumoerig in de Westkaap, de provincie waarvan Kaapstad de hoofdstad is. De landarbeiders, werkzaam op de wijnboerderijen, eisen loonsverhoging. Niet geheel toevallig waren het enkele maanden eerder, in augustus, de mijnwerkers die in het noordoosten van het land in opstand kwamen tegen de erbarmelijke werkomstandigheden. Die opstanden eindigden in de dood van 47 mijnwerkers, met dank aan de Zuid-Afrikaanse politie – het grootste bloedbad sinds de afschaffing van apartheid. Ook bij de stakingen in de Westkaap worden kogels, vooralsnog van rubber, niet geschuwd. 

     

    Zou dit zijn wat de meneer van het guesthouse bedoelt met ‘de valkuil die goedkoop personeel kan zijn’? Deze arbeiders, veelal druivenplukkers, verdienen zo’n 70 Zuid-Afrikaanse Rand (ZAR) per dag, omgerekend een schamele 6,50 euro. Ironisch genoeg zijn hun bazen – met dank aan de vruchtbaarheid1 en schoonheid van de Westkaapse wijnlanden – naast blank, overwegend van het rijkste soort in Zuid-Afrika. 

     

    Veel Zuidafrikaanse salarismodellen zijn nog altijd gekoppeld aan verouderde businessmodellen. Jarenlang werkten deze modellen en bijbehorende salarissen prima, maar ze zijn inmiddels – in een land dat te maken heeft met inflatie en ook stijgende kosten van levensonderhoud – bij lange na niet meer genoeg om te voorzien in de primaire levensbehoeften. To say the least.

     

    Discussie over hoe deze modellen in de toekomst beter of anders ingericht zouden moeten worden heeft nauwelijks plaats. Niet door ondernemers, ook niet door de regering. Die laatste roept om het hardst dat ze banen wil creëren, maar is tegelijkertijd bang zich daadwerkelijk in het gesprek te mengen, uit angst voor oproer, stakingen, zwakke valuta en dalende investeringen.

     

     
     
     
     
    Luxe en reinheid
    De arbeiders eisen een minimumloon van R150 – omgerekend zo’n 14,50 euro – per dag. En daarnaast eisen ze betere leef- en werkomstandigheden. Waarbij de kanttekening moet worden gemaakt dat er een verschil is tussen arbeiders in vaste dienst en de seizoensarbeiders. Het zijn met name deze laatste die op de barricaden staan. Arbeiders in vaste dienst van de boeren hebben het aanzienlijk ‘beter’: zij verdienen een dagloon tussen de 80 en 130 rand – neerkomend op een bedrag tussen 7,50 en 12,50 euro. Daarvoor krijgen ze echter ook kost en inwoning op of in de buurt van het land van de boer, opvang en scholing voor de kinderen en de nodige medische zorg. Het zijn de seizoenswerkers zonder enige secundaire arbeidsvoorwaarden die onderaan de absolute ladder bungelen, en daartegen in opstand komen.
     
    Ja, natuurlijk snap ik met enig commercieel inlevingsvermogen de uitbater van zijn chique lodge waar hij voor een luttel bedrag van zo’n 105 euro, elke dag, de hele dag, zeven werknemers rond kan laten lopen. Zijn klanten luxe, reinheid en service geven is immers zijn core business en op deze manier kan hij daar optimaal in voorzien. Als ik zelf ondernemer zou zijn, had ik waarschijnlijk precies zo gedacht. En had ik, net als veel van dit soort andere uitbaters, vergoelijkend gezegd dat ik door mijn business ook de broodnodige werkgelegenheid creëer voor deze arbeiders. En daar zou dan, net als bij hun, geen woord aan gelogen zijn. Maar toch. 
     
    Kloof
    Het is dit geschipper tussen ‘moreel verkeerd’ en ‘economie in optima forma’ dat mij misschien nog het meeste steekt. En daarmee ook de ontwikkeling van het land, daar ben ik van overtuigd. Punt is dat 15 euro per dag bij lange na niet genoeg is om de kinderen van deze seizoensarbeiders naar school te sturen. En zolang onderwijs geen Zuid-Afrikaans gemeengoed is, is de echte verandering en verkleining van de enorme kloof tussn arm en rijk nog heel ver weg.  
     
    Het opnieuw, en ditmaal ‘eerlijk’, inrichten van deze inkomensmodellen is een van de grootste uitdagingen van het moderne Zuid-Afrika. Tenminste, als het land streeft naar sociaal-economische gelijkheid, meer werkgelegenheid, innovatie, nieuwe technische vaardigheden en een beter investeringsklimaat. Werknemers en hun kinderen moeten altijd zicht hebben op een menswaardig bestaan en een betere toekomst. Dat zijn ‘hun rechten’. 
    ??

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Inge Abraham

    Inge Abraham (1980) mag op haar CV 'Neerlandica' en 'politicologe' als titels achter haar naam noteren. N...

    Volg Inge Abraham
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren