De zojuist gekozen Amerikaanse president Donald Trump ageerde tijdens zijn campagne fel tegen de politieke elite en gevestigde belangen. Met een 5-puntenplan beloofde hij de overheid weer eerlijk te maken en de invloed van lobbyisten aan banden te leggen. Maar in de eerste week na de verkiezingen duidt alles erop dat lobbyisten invloedrijker worden dan ooit.

    Donald Trump bracht vorige week een schok teweeg in het politieke machtscentrum van Amerika. Washington DC, waar slechts 4,1 procent van de kiezers op hem stemde, is volgens de vastgoedmagnaat en nieuwe president door en door corrupt. De slotfase van zijn campagne stond zelfs volledig in het teken van die boodschap, met ‘Drain the swamp’ als pakkende slogan. De hoofdstad is een moeras van verderf waar de politieke elite doet wat zij wil en alleen outsider Trump kan dat veranderen, liet hij de kiezers weten.

    Met zijn anti-establishmentboodschap positioneerde Trump zich wederom duidelijk tegenover Hillary Clinton. Zij werd door rechts én links beschouwd als de personificatie van de politieke elite die alleen luistert wanneer je een grote zak geld meebrengt. Toen hij zelf nog onder vuur lag vanwege zijn uitspraken over aanranding, bracht Trump nieuw gelekte e-mails over de Clinton Foundation onder de aandacht. Uit die mails bleek dat de stichting, opgericht door Bill Clinton, geld aannam van buitenlandse donoren die later ook een afspraak met Clinton kregen. Daarmee werd de indruk gewekt dat zij Clinton's aandacht kochten.

    Washington is volgens Trump een moeras van verderf waar de politieke elite doet wat het wil

    Met zijn speech waarin hij ‘Drain the swamp’ introduceerde, viel Trump Clinton opnieuw aan: Hillary was een marionet voor buitenlandse donateurs. Als het Clinton-kartel aan de macht kwam, dan zou 2017 de geschiedenisboeken ingaan als het jaar waarin Amerika zijn onafhankelijkheid verloor, zo waarschuwde Trump zijn aanhang. Volgens hem was het tijd om het ‘moeras droog te leggen’ en daarom presenteerde hij een ethisch hervormingsprogramma om de invloed van lobbyisten in Washington terug te dringen.

    Trump pakt lobbyisten aan

    Het plan om Washington te ontdoen van ‘special interests’ omvat vijf maatregelen. Alle regeringsambtenaren mogen vijf jaar niet lobbyen na hun ambt. Hetzelfde gaat op voor congresleden en hun staf. Nu geldt er een afkoelingsperiode van twee jaar. Als derde punt kondigt Trump aan de definitie van lobbyist op te rekken. Nu zijn er allerlei consultants, ‘terwijl we allemaal weten dat het lobbyisten zijn,' aldus de nieuwe president.

    Opvallend is dat Trump ook een verbod wil op lobby voor buitenlandse overheden door voormalige medewerkers van de regering. Zijn eigen voormalige campagnestrateeg, Paul Manafort, lobbyde in Amerika immers voor de afgezette Oekraïense president Viktor Janoekovitsj en andere machthebbers met een bedenkelijke reputatie. Tot slot wil Trump voorkomen dat buitenlandse lobbyisten geld ophalen voor een campagne tijdens Amerikaanse verkiezingen. Een probleem dat volgens velen niet bestaat.


    "Trump's transitieteam voor een soepele machtsoverdracht is alles behalve anti-establishment"

    Desalniettemin kon Trump's plan op instemming rekenen van ngo’s die zich inzetten voor een transparantere overheid. Dat had vooral te maken met het voornemen om de draaideur van lobbyende ex-politici en topambtenaren definitief op slot te gooien. De organisaties strijden al jaren voor deze regels, die vooral beperkingen opleggen aan beroepspolitici waar Trump straks mee te maken heeft. Al aan het begin van zijn campagne werd duidelijk dat hij geen hoge pet op heeft van de mensen die zijn plannen moeten goedkeuren. ‘Politici gaan dit land vernietigen, ze zijn zwak en worden gecontroleerd door lobbyisten en gevestigde belangen,' aldus Trump vorig jaar in een interview met CNN. Tegelijkertijd gaf hij toe dat hij zelf deel uitmaakte van het probleem: ‘Natuurlijk speelde ik het spel mee, ik ben een zakenman. Ik had hele goede lobbyisten, ze konden alles doen. Ze konden politici van de rand laten springen als ze wilden.’

    Woord en daad

    Al in de eerste week na de verkiezingen blijken woord en daad aardig uiteen te lopen. Trump's transitieteam voor een soepele machtsoverdracht is alles behalve anti-establishment. Niet alleen bestaat het uit beroepspolitici, ook heel wat lobbyisten behoren tot de inner circle. Zo zet de lobbyist voor telecomaanbieder Verizon de lijnen uit bij de telecomwaakhond en ziet een lobbyist voor de fossiele industrie toe op de portefeuille voor energie-onafhankelijkheid. Het ministerie van Landbouw krijgt te maken met een lobbyist die miljoenen verdiende aan de voedingsindustrie.

    In het eerste grote tv-interview na zijn verkiezing werd Trump geconfronteerd met zijn vrijpostige omgang met lobbyisten. Volgens de nieuwe president kennen zij het systeem nu eenmaal en kan hij ook niet op iemand anders vertrouwen: ‘Lobbyisten zijn de enige mensen die hier [Washington, red.] zijn. Je hebt alleen maar lobbyisten.’ De invloed van lobbyisten moet in de toekomst worden ‘afgebouwd’, aldus Trump.

    Gidsen van het moeras

    Hoewel lobbyisten voor de verkiezingen misschien peentjes zweetten bij een overwinning van Trump vanwege een beroepsverbod, blijkt nu dat zij fluitend aan het werk kunnen. Nu Trump zich omringt met lobbyisten lijkt het erop dat de soep toch niet zo heet wordt gegeten als hij wordt opgediend. Wat lobbyisten vooral vrolijk zal stemmen, is dat de politieke situatie op dit moment alle ingrediënten biedt voor een dik belegde boterham.

    De politieke situatie biedt voor lobbyisten alle ingrediënten voor een dik belegde boterham

    Het Trumpkamp heeft namelijk moeite met het vinden van medewerkers die uitgebreide kennis hebben van omvangrijke dossiers. Het transitieteam van de nieuwe president bestaat vooral uit doorgewinterde leden van de Washington-elite, maar met de invulling van de ruim 4000 andere posities is het puzzelen. De kandidatenpool is klein omdat veel Republikeinen in Washington zich hebben uitgesproken tegen Trump. Bovendien heeft zijn kamp duidelijk kenbaar gemaakt geen zin te hebben in opportunistische baantjesjagers. De nieuwe topfunctionarissen die straks druk zijn met complexe beleidsdetails zijn daarom waarschijnlijk geen dossiervretende experts. Dat Obama en zijn team ongekend veel tijd vrijmaken voor de overdracht duidt op de gebrekkige kennis bij team Trump.

    Voor lobbyisten is het geen onprettige uitgangspositie. De nieuwe top van beleidsmakers moet zich laten adviseren en lobbyisten weten nu eenmaal veel over het dossier waar ze voor lobbyen. Niets makkelijker dan iemand overtuigen die niet goed in de materie zit. Of zoals een lobbyist in The New York Times stelde: ‘Trump wil het moeras dempen. Dan moet hij mensen hebben die hem door het moeras kunnen gidsen. Wij zijn bereid hem daarbij te helpen.’

    Gouden tijden voor lobbyisten

    De deur van de overheid staat voor lobbyisten dus wagenwijd open. Daarbij hebben de lobbyisten goud in handen met een onberekenbare Trump. Organisaties zijn zeer nieuwsgierig naar wat Trump's plannen voor hen betekenen. Bedrijven zijn onzeker, maar verwachten wel een pro-business houding van Trump. Zij zien ruimte om het beleid verregaand te beïnvloeden en deals te sluiten.

    De mogelijkheid voor het sluiten van deals is ongekend groot

    De mogelijkheid voor het sluiten van deals is bovendien ongekend groot. Niet alleen heeft Trump de presidentsverkiezingen gewonnen, de Senaat en het Huis van Afgevaardigden staan ook aan zijn kant. Waar Obama jarenlang bijzonder weinig manoeuvreerruimte had vanwege een gebrek aan een meerderheid in het Congres, ligt voor Trump de weg open om grote hervormingen door te voeren. Daar komt nog bij dat de president meer ruimte heeft om zijn eigen koers te varen dan zijn voorgangers, doordat de positie van de president langzaamaan steeds invloedrijker is geworden.

    In plaats van het droogleggen van K-street — de straat waar de grote lobbykantoren van oorsprong zitten — zal de sector in Washington juist floreren onder Trump. Na een aantal magere jaren waarin om elke klant gevochten werd, breken er paradoxaal genoeg gouden tijden aan voor lobbyisten.

    Over de auteur

    Pieter van der Lugt

    Gevolgd door 101 leden

    Pieter van der Lugt (1990) studeerde politicologie aan de Radboud Universiteit. Tijdens zijn studie zette hij zijn eerste sta...

    Lees meer

    Volg deze auteur
    Dit artikel zit in het dossier

    De #Lobbycratie

    Gevolgd door 247 leden

    Leven we in een lobbycratie of is lobbyen een wezenlijk element van een gezonde democratie? Zeker is dat de lobbywereld wordt...

    Lees meer

    Volg dossier

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid