Tussen hippie en corporate in

In 2013 maakte sociaal ondernemer Judith Manshanden de overstap van het bedrijfsleven naar haar eigen pop-up restaurant GEEFcafé. Spijt heeft ze niet: 'Ik had toen een gigantisch salaris, en nu helemaal niet. Maar ik ben nu rijker dan toen.'


Follow the Money besteedt veel aandacht aan de misstanden en uitwassen van ons economische systeem. Hoe het anders kan en waarom zij zich nu voor het algemeen belang willen inzetten, verkennen we in een portrettenreeks van maatschappelijk ondernemers. Eerste is Judith Manshanden. Vijf jaar lang werkte ze als consultant in het bedrijfsleven en nu heeft ze haar eigen bedrijf GEEFcafé.
  In 2013 maakte sociaal ondernemer Judith Manshanden de overstap van het bedrijfsleven naar haar eigen pop-up restaurant GEEFcafé. Spijt heeft ze niet: 'Ik had toen een gigantisch salaris, en nu helemaal niet. Maar ik ben nu rijker dan toen.' Bij het GEEFcafé kost een maaltijd zoveel als je te besteden hebt. Heb je helemaal geen geld? Dan kan je ook met tijd betalen als vrijwilliger. Het idee achter GEEF is dat iedereen gezond en lekker moet kunnen eten. Als je meer geeft, betaal je voor de mensen die minder hebben. Er wordt gekookt met food waste, eten dat anders weggegooid zou worden, dus duurzaam is het ook. Manshanden kwam op het idee door de website Stumble Upon, waar een YouTube-filmpje voorbijkwam over pay as you can. Met het bekijken van dit filmpje was een idee geboren. Al langere tijd kriebelde het bij Manshanden om zelf weer te ondernemen. Gelijk na haar studie Psychologie in Groningen startte ze de sociale onderneming Global People, waar ze bedrijven meenam naar ontwikkelingsprojecten in Afrika. Dromen had ze als vers afgestuurde al, maar aan werkervaring ontbrak het nog.

Gereedschap om te ondernemen

In 2008 maakte Manshanden dan ook de overstap naar een corporate baan bij BoerCroon: 'Ik had de zakelijke tools nog niet, mijn gereedschapskist was nog leeg. Ik dacht, ik moet ergens gaan werken waar ik alles kan leren over ondernemingen, over bedrijven, hoe dat nou werkt.' Manshanden leerde bij het managementadviesbureau veel over bedrijfsvoering, maar vooral ook hoe ze het zelf niet wilde doen.
'Ik had de zakelijke tools nog niet, mijn gereedschapskist was nog leeg'
'Het ging daar vooral over winst maken, over controle, eigenlijk ook over wantrouwen, over processen, over reguleren. Dingen moeten zo strak mogelijk in de hand gehouden worden. Dit is vanuit een gevoel van schaarste; er is niet genoeg, ik moet meer hebben. Dat is eigenlijk het onderliggende gevoel van de traditionele economie.' Dit gevoel ging recht tegen het wereldbeeld van Manshanden in. 'Het begon me te verbazen dat we een economie hebben gebouwd, die eigenlijk haaks staat op het mens-zijn.' Uit wetenschappelijke artikelen kwam een heel andere conclusie naar boven voor Manshanden: mensen willen zich verbonden voelen met anderen. 'We zijn eigenlijk gebouwd om samen te werken, om dingen samen te doen, om elkaar wel te vertrouwen.'

Corporate hippie

Op de opmerking dat het opvallend is dat ze, met zo’n wereldbeeld, kon aarden in een corporate omgeving, antwoordt Manshanden dat dat soms ook lastig was. Zo vond ze het onnodig om haar oude Toyota in te ruilen voor een leasebak, ondanks opmerkingen van collega’s. Die vonden dat zij zo niet bij klanten aan kon komen, maar Manshanden denkt daar anders over: 'Ik doe mijn werk toch niet anders als ik in een andere auto rijd? Dat slaat toch nergens op?' Manshanden merkte in haar tijd in het bedrijfsleven dat ze tussen twee werelden in zat. 'Als ik bij BoerCroon was, dan voelde ik me een beetje de bedrijfshippie. Maar als ik dan met mensen was die heel erg hippie waren, dan was ik weer de corporate.' Doordat ze die beide kanten in zich heeft, denkt ze een brug te kunnen slaan tussen het bedrijfsleven en de maatschappij. Januari 2013 koos Manshanden er dan ook voor om haar zekerheid bij BoerCroon op  te geven en in het diepe te springen: ze begon GEEF.

Loslaten

Bij GEEF kwam ze erachter dat het draaiende houden van een sociale onderneming andere vaardigheden vergt. 'Het vroeg een soort deprogrammering van alles wat ik gewend ben te doen. In het verleden was ik gewend om controle te houden, planningen en prognoses te maken, sturen op prognoses. Dat kan allemaal niet als je op basis van vertrouwen werkt. Ik moest leren over loslaten.'
'Het enige wat we nu kunnen doen is onder de streep, kijken of het klopt, of we uitkomen'
Je invloed als ondernemer is veel kleiner als je de prijs zelf niet bepaalt. Je controleert niet meer je eigen marges door de inkoopprijs laag te houden en de prijs wat hoger, merkte Manshanden.  'Het enige wat we nu kunnen doen is onder de streep, kijken of het klopt, of we uitkomen. Dat is natuurlijk een heel gek iets in de huidige economie.' Momenteel draait GEEF vrijwel zelfstandig, op een kleine schenking van Triodos Foundation na.

91 procent marge

Als het aan de huidige marges ligt, dan zien de vooruitzichten er rooskleurig uit. Op het avondeten komen ze momenteel zelfs op een marge van 91 procent. Dit verklaart Manshanden onder andere door de lage kosten. Dit kunnen ze realiseren door het koken met food waste, wat de onderneming ook duurzamer maakt. Elke week legt de groothandel de overgebleven groenten voor ze opzij. Op dat moment wordt bepaald wat er gekookt gaat worden en wat er verder nog voor ingrediënten nodig zijn. Naast de lage kosten, komt deze hoge marge ook door de vrijgevigheid van hun klanten. De meesten betalen voor een maaltijd de kostprijs of meer. Om een ‘pay as you can’-businessmodel te laten slagen zijn er een aantal voorwaarden, volgens Manshanden. 'Dat je direct contact hebt met je klant, dat je ze kan aankijken. Dat ze aan mij geven en niet aan een of ander anoniem instituut. En daarnaast dat mensen redelijkerwijs kunnen inschatten wat een eerlijke prijs is.'
Om een ‘pay as you can’ businessmodel te laten slagen zijn er een aantal voorwaarden
Om deze inschatting makkelijker te maken, werken ze bij het GEEFcafé sinds deze maand ook met een richtprijs. Je mag nog wel zelf bepalen wat je betaalt, maar als je deze prijs betaalt, dan is het restaurant in ieder geval uit de kosten. 'We hebben het in de afgelopen twee maanden helemaal vrij gelaten. En dan blijkt dat mensen wel redelijk geven, maar dat ze het eigenlijk gewoon niet zo leuk vinden. Er komt vaak een soort van twijfel bij kijken, is het wel goed, is het niet te weinig?'

Geen salaris

Als het bedrijf winstgevend wordt, gaat de winst weer terug in het bedrijf: 'Als wij ervan kunnen leven, dan mag de rest daarin.' Het restaurant is dan ook bewust een stichting en geen BV. 'We willen gasten garanderen dat hun gift wordt gebruikt om een maaltijd aan iemand anders te geven, niet dat het in onze eigen zak verdwijnt.' Bijkomend nadeel is wel dat Manshanden, die momenteel minstens 30 uur per week draait in de zaak, als voorzitter van de stichting geen salaris mag ontvangen, enkel een kleine vergoeding voor reiskosten en vergadering. Dit vangt ze op met spaargeld en freelance opdrachten als coach en bedrijfsadviseur. Druk maakt ze zich daar niet om: 'Daar is het toch voor, geld? Om dingen te doen die je wilt. Nou dit wil ik graag, ik vind dit belangrijk.'
Definitie van een sociale onderneming, volgens Social Enterprise NL Een social enterprise: 1. Heeft primair een maatschappelijke missie: impact first! 2. Realiseert dat doel als zelfstandige onderneming die een dienst of product levert; 3. Is financieel zelfvoorzienend gebaseerd op handel of andere vormen van waarde-uitruil, en dus beperkt of onafhankelijk van giften of subsidies; 4. Is sociaal in de wijze waarop de onderneming wordt gevoerd: - winst mag, maar de financiële doelen staan ten dienste van de missie, het vergroten van de maatschappelijke impact. Winstneming door eventuele aandeelhouders is redelijk - bestuur en beleid zijn gebaseerd op een evenwichtige zeggenschap van alle betrokkenen - fair naar iedereen - bewust van haar ecologische voetafdruk - is transparant.

Wat is sociaal?

Sociaal ondernemen hoeft niet te betekenen dat je bedrijfsmodel pay as you can is. 'We zitten natuurlijk heel erg te zoeken met zijn allen; wat is nou een social enterprise en wat niet? Ik zou in mijn definitie het businessmodel lostrekken van het gedachtegoed.' Bij sociaal ondernemerschap draait het voor Manshanden om het werken vanuit een nieuw wereldbeeld, verantwoording nemen voor de wereld om je heen. Sociale ondernemers zijn er in veel soorten en maten, merkt Manshanden op. 'Je hebt sociaal ondernemers die daar wat minder bewust mee bezig zijn. Die misschien eigenlijk een beetje bij toeval sociaal ondernemer zijn geworden, die bijvoorbeeld een businessmodel al hadden waar het goed in past.' Voor Manshanden zelf ligt de nadruk op het gedachtegoed dat achter sociaal ondernemen zit. Zo merkt ze ook op dat bij de definitie van Social Enterprise NL (zie kader) de nadruk vooral ligt op het ‘hoe’ en ‘wat’ van sociaal ondernemen, minder op het waarom. De belangrijkste factor wordt ondergesneeuwd: 'Waarom ben je nou sociaal ondernemer? Voor mij zit daar eigenlijk de essentie van het sociaal ondernemerschap.'

Bijna winter

Toch hoopt en denkt Manshanden wel dat we in Nederland een socialere koers gaan varen. 'Ik denk dat wij in de herfst van het oude economische systeem zitten, en we gaan al aardig richting winter. Het draait nog, maar het kraakt aan alle kanten. De ene crisis volgt de andere op: de aarde is vervuild, mensen zijn depressief, mensen hebben overgewicht. We hebben er best wel een potje van gemaakt.'
'We hebben er best wel een potje van gemaakt'
Manshanden merkt ook dat het bedrijfsleven open staat voor een overgang. 'Ik denk dat in veel bedrijven er wel een sense of urgency is, dat het tijd is om het anders te doen. Ik denk dat daarom de ogen ook gericht zijn op het sociaal ondernemerschap, en dat vind ik echt super goed.' Belangrijk is wel dat de achterliggende gedachte dan ook echt verandert, volgens Manshanden. 'Je bent geen social enterprise van de een op de andere dag. Je kan het niet opnemen in jaarplan en dan ben je sociaal ondernemer. Er zit een diepe verandering aan ten grondslag. Dat heeft tijd nodig, heel veel zelfdiscipline en heel veel bewustzijn.'   Foto: © Iain Heath / Flickr.com