Uitgeblust

4 Connecties

Onderwerpen

tijd ruimte corpocratie

Werkvelden

Economie
8 Bijdragen

Even geen gezeik over het alledaagse. Laat ons stilstaan. Uitzoomen. Dromen.

Zes eeuwen modern kapitalisme. Het was een fascinerend schouwspel van onvoorspelbare wendingen, toeval en ijzeren logica. En wat een prestatie ook! Van vele duizenden micro economieën met een omtrek van zo’n dertig kilometer naar één mondiale economie – zonder tijd, zonder ruimte.

De implosie van tijd en ruimte

De sociale beleving en omgeving van tijd en ruimte toen en die van tijd en ruimte nu is radicaal veranderd. De drijvende kracht achter deze revolutionaire oplossing van tijd en ruimte is centralisatie/expansie door specialisatie op basis van de permanente revolutie die modern kapitalisme heet. Innovatie, technologische vooruitgang, dat werk. In de postmoderne wereld zijn tijd en ruimte ingehaald. Het kapitalisme kan zijn neiging naar zelf-detonatie niet langer ontvluchten door geografische expansie. De aarde is nu eenmaal niet groter (maar doe je best Virgin Galactic!). Geografische expansie en centralisatie zijn zes eeuwen lang als Siamese tweeling opgetrokken. Maar de rek is er wel zo’n beetje uit. Concentratie van macht en geld kan nog wel, maar die één procent wordt zonder slag of stoot nooit een half. Bovendien, wie moet al die rotzooi dan nog gaan kopen!?
Hoe vaak tuurt u per dag naar een beeldscherm?
Tegelijkertijd is afstand in steeds mindere mate een probleem. Digitale technologie, het laatste wonderkind van de permanente revolutie, speelt hier de hoofdrol. In navolging van stoomtrein en automobiel – één voor één innovatieve tijdsmachines in de ruimte – zijn wij momenteel in sneltreinvaart (LOL) aan het vergroeien met een mondiaal geïntegreerd netwerk van uiterst slimme en hypermobiele machines. Hoe vaak tuurt u per dag naar een beeldscherm? Sociale uitwisseling, denk aan de vele uitingsvormen van het woord exchange, ondergaat momenteel een ware paradigma shift. Flitskapitaal vliegt in nanoseconden rond de wereld. De verhouding tussen een nanoseconde en een seconde is – let op – gelijk aan die van een seconde en een kleine 32 jaar! WTF! Zo’n dimensie kan ik mij werkelijk niet inbeelden! Communicatie, analyse, contact, zeg het maar – ook de tijd doet er niet meer toe. Nog zo één: de digitale tijd, een groeiend onderdeel van ons nieuwe sociale leven, staat stil. Dat wil zeggen, wij zijn in rap tempo vergroeit met technologie van een duizelingwekkende capaciteit (nogmaals, 32 jaar!). Deze machines zijn inmiddels volledig in staat ons individuele en collectieve gedrag te analyseren, dare I say it programmeren. Alles wat je zegt, leest, koopt, tweet of liked ligt vast. Het hier en nu bevriest in digitale ruimte en zodoende blijft dat wat achter je ligt voor altijd in het heden zweven. En dat heeft ook weer zijn weerslag op je toekomstige internetgebruik.

Een paradigma shiftje

Wakker worden, dit is een fe-no-me-na-le ontwikkeling! Bovendien neemt de technologische vooruitgang exponentieel toe, dat betekent onder andere dat de digitale capaciteit van volgend jaar ten opzichte van nu zo ongeveer verdubbeld is. En het jaar daarop weer. En nog een keer. Leuk hé die kenniseconomie? Met de tijd/ruimte implosie dooft het vurige vrijhandelskapitalisme zichzelf onder toeziend oog van de krijtstrepenbrandweer, met de doos lucifers in de hand nog altijd in een ontluikende ontkenningsfase (‘Nee hoor, er gaat geen cent meer naar Griekenland’ en aanverwante Newspeak). De wereld ondergaat extreme contractie op een veelvoud van ineengrijpende sociale dimensies, zo ook in financiële zin of politiek economisch. Door deze ongekende revolutie in/van tijd en ruimte, het gereedschap van de sociale wetenschap, mag diezelfde wetenschap de definitie van haar bestaan opnieuw gaan verkennen. Wat nu als je in de toekomst echt alles van elkaar weet? Over een paradigmashiftje gesproken.

Meer smaken

Leve de existentiële crisis! Hoewel het best nog even kan duren voordat het kwartje valt ben ik betreft de toekomst zeer optimistisch. Eerste vereiste is rustig de roes uitslapen, een bak koffie en daarna langzaamaan onderkennen dat die zeshonderd-jaar-oude wervelwind van moderne staat en kapitaal misschien wel eens op zijn tandvlees loopt. Ja, de lucht is er misschien nog niet uit maar de koek is toch echt op. Wees eerlijk, die selectieve hosanna van vrijhandel en ondernemerschap past Corpocratië lang niet meer. There is no alternative. Twee is het noodzaak daadwerkelijk mondiaal en ‘directe omgeving’ te denken (let op, die gaan samen), niet terugkijkend naar de natiestaat maar vooruit de wereld in. De natiestaat en haar broze democratie was echt niet zaligmakend. De natie hebben we potdomme net uitgevonden en kijk eens wat een puinhoop. De loopgraven vieren dit jaar hun eeuwfeest. Nee, alleen de rede van het democratisch ideaal is om grenzeloos van te houden. Hypothese: met de kennismachine die wij allen opgebouwd hebben en verworden zijn is het voorstelbaar dat er begin 2114 een vorm van democratie op mondiale schaal in te richten is. Ik kan mij dat in tegenstelling tot die hersenknarsende nanoseconde prima inbeelden. De infrastructuur ligt er al. Laten we er dan ook over filosoferen, niet hysterisch maar met rede, op de pijlers van Europa’s grootste erfstuk en gemeengoed: het Verlichte idee (echt, dit lijkt mij gepaster dan bakkeleien over wie een eeuw geleden begon met ruzie zoeken. Who cares!? Dood gingen ze allemaal.). En drie, juist daarom moet er volgens goed liberaal principe altijd en overal ruimte zijn voor open uitwisseling, nieuwe ideeën, populisten (wie is het niet tegenwoordig?) en andersdenkenden (Wat nou oneindige groei!? Rot op met je bruto nationaal product!). Hoe wij de materiële wereld zien, leven, begrijpen en verklaren is grotendeels een sociale constructie, een gereedschapskist vol ideeën die bovendien constant van inhoud verandert. Naar mijn idee zijn er wel degelijk meer smaken dan vanille.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Reijer Hendrikse
Reijer Hendrikse is als financieel geograaf en politiek econoom verbonden aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Reijer stu...