De coronapandemie zet de wereld op zijn kop. Wie betaalt de rekening? En wie profiteert? Lees meer

Het virus SARS-CoV-2, beter bekend als het coronavirus, dook eind 2019 op in de Chinese provincie Hubei. In een paar weken tijd veroorzaakte het een epidemie, waarna het zich over de rest van de wereld verspreidde. Begin maart 2020 verklaarde de World Health Organisation de ziekte tot een pandemie en gingen landen wereldwijd 'op slot'.

Met het coronavirus is een crisis van historische proporties ontstaan, niet alleen medisch, maar ook economisch. In de vorm van steunfondsen en noodmaatregelpakketen werden bedrijven wereldwijd met vele miljarden op de been gehouden.

Waar met geld gesmeten wordt, liggen misbruik en fraude op de loer. Daarom volgt FTM de ontwikkelingen op de voet. Wie profiteert van de crisis? En welke oplossingen dienen welke belangen? 

210 artikelen

© Rosa Snijders

Haagse ondernemersfamilie gebruikte miljoenen aan coronasteun voor zichzelf

Eurostart Uitzendbureau in Den Haag ontving 6,6 miljoen euro aan coronasteun. Uit de bedrijfsadministratie blijkt dat een deel is besteed aan vastgoed, auto’s en leningen voor familieleden.

0:00

Arzu (30) en Serpil Tufan (33) lijken te houden van zwarte, glimmende spullen. In mei 2021 poseren de zussen op Facebook bij een Haagse autodealer voor twee blinkende exemplaren van de Mercedes-Benz A180. De zon weerkaatst in het dashboard van een van de bolides, die volgens de catalogus 33.000 euro kosten. De dames hebben er een zonnebril bij opgezet en zich in zwartleren lakjurken gestoken, aan hun armen hangen twee identieke leren handtasjes. 

De zussen hebben dan beiden net een auto uitgezocht bij het garagebedrijf, niet ver verwijderd van het uitzendbureau waar ze werken: het Haagse Eurostart, dat in 2001 werd opgericht door hun vader Fahri Tufan. 

Het uitzendbureau kan geen accountantsverklaring overleggen, een vereiste voor coronasteun

Eurostart ontving tussen maart 2020 en september 2021 zes keer steun in het kader van de Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW), bij elkaar 6,6 miljoen euro. De regeling was bedoeld om bedrijven gedurende de crisis in de gelegenheid te stellen hun werknemers te blijven betalen. 

Eurostart wil niet zeggen of het de miljoenen heeft uitgegeven aan salarissen, of preciezer gezegd: het uitzendbureau kan daar geen accountantsverklaring voor overleggen, een vereiste voor coronasteun. Vooralsnog geldt de NOW-bijdrage daarom als een voorschot.

Rechtvaardiging achteraf

Follow The Money kreeg recent via een anonieme tipgever inzage in de boekhouding van Eurostart, de merknaam van drie uitzendbureaus onder de besloten vennootschap Tas Investments van Fahri Tufan. De uitzendgroep, waartoe ook het grote Haagse Agrarisch Uitzendbureau Uitzendplan behoort, levert vooral personeel aan tuinders in het Westland.

Uit de boekhouding van Eurostart, en uit andere documenten in handen van Follow the Money, stijgt een beeld op van een bedrijf dat probeert via accountantsverklaringen zijn aanspraak op coronasteun achteraf te rechtvaardigen. Maar uiteindelijk verstrekt Eurostart geen duidelijkheid over de geldstromen in de coronacrisis.

Wie het dossier van Eurostart bestudeert, ziet dat in ieder geval de zussen Arzu en Serpil en hun moeder Kimya Kilic – alle drie in loondienst – de NOW-gelden lijken te gebruiken als portemonnee. 

In de eerste twee aanvraagperioden stroomt er bijna 2,3 miljoen euro naar het uitzendbureau. Maar een groot deel daarvan wordt niet ingezet om werknemers aan het werk te houden, erkent Arzu Tufan op 8 februari 2021 in een e-mail aan Peter Janssen, op dat moment de belastingadviseur van Eurostart. 

Ze spreekt in de mail over een bedrag van meer dan 1 miljoen euro dat nog niet is gebruikt. Arzu schrijft ook dat er in 2021 opnieuw aanspraak kan worden gemaakt op NOW-subsidie.

Prijzige spullen

Is die coronasteun benut voor het doorbetalen van de werknemers? Of ergens anders aan besteed? Het is niet na te gaan. Eurostart deponeert al ruim twee jaar geen jaarrekeningen en wil geen toelichting geven, ook niet na vele verzoeken van Follow The Money.

Wel deed het gezin van eigenaar Tufan forse uitgaven na de NOW-injecties in het bedrijf. In februari 2021 heeft de familie een huis in Turkije op het oog, ter waarde van 600 duizend euro. Een maand eerder, zo blijkt uit de administratie die Follow the Money kon inzien, tekenen de zussen Tufan en hun moeder een koopovereenkomst voor een bedrijfsruimte met appartement (ook ongeveer ter waarde van 6 ton) in Sint-Pieters-Leeuw, een buitenwijk van Brussel.

Eurostart heeft dan al voor zo’n 3 miljoen euro aan uitgaven gedaan, midden in de coronacrisis

We vinden ook twee (niet ondertekende) voorstellen voor een persoonlijke lening van 1,5 ton aan de zussen Tufan. Beide zijn gedateerd op 19 maart 2021 – precies in de aanvraagperiode van de vierde NOW-ronde, waarin Eurostart bijna 1,3 miljoen euro krijgt toegekend. Na ontvangst hiervan schaft het uitzendbedrijf nog meer prijzige spullen aan. Zo koopt Fahri Tufan in de zomer van dat jaar een showroom aan de Haagse Televisiestraat. Voor zo’n 8 ton, zonder hypotheek. 

Eurostart vraagt weer steun aan wanneer in diezelfde zomer het vijfde NOW-pakket beschikbaar komt. Het ontvangt wederom 1,3 miljoen euro. Bij elkaar heeft Eurostart dan al voor zo’n 3 miljoen euro aan uitgaven gedaan, midden in de coronacrisis.

Follow The Money bericht hierover in juni 2021 en stelt dan vast dat Eurostart coronasteun aanvraagt, maar uit openbare cijfers wordt niet duidelijk hoeveel werknemers het bedrijf heeft en hoe groot het verlies aan omzet is.

Opvallend is dat Eurostart zich in juli 2021, kort na de publicatie van Follow the Money, tot een accountant wendt. Het UWV verlangt van bedrijven en bedrijfsgroepen die meer dan 100 duizend euro NOW-steun kregen een accountantsverklaring om de definitieve subsidie te bepalen. Eurostart is op dat moment een bedrijfsgroep van meerdere bv’s en zal over alle vennootschappen openheid moeten geven, anders moet het geld terug.

Voor goedkeuring van het eerste NOW-pakket zoekt Eurostart in juli 2021 contact met accountant Wim Lootens van TIC Assurances in Zwolle. Lootens meldt zich op het Haagse kantoor aan de Radarweg en ontmoet daar dochter Arzu, vader Fahri en medewerker Baycan Günes. 

Ook de btw-aangiftes, de basis voor de NOW-aanvragen, vindt de accountant onvoldoende

Uit e-mailverkeer in handen van Follow The Money blijkt dat Lootens hen vertelt dat hij per vennootschap ongeveer tien dagen nodig heeft voor het opstellen van een jaarrekening, mits hij alle stukken op tijd aangeleverd krijgt. Maar daaraan geeft de familie geen gehoor. In september mailt Lootens om opheldering, in oktober belt en mailt hij nog eens. Ondanks toezeggingen van Arzu Tufan om stukken te sturen, krijgt de accountant die niet binnen.

Pas op 3 november reageert Eurostart, dertien dagen voor de deadline voor het inleveren van de administratie van de eerste NOW-aanvraag. Dan stuurt het bedrijf stukken, maar die zijn niet voldoende om een adequaat beeld te schetsen, schrijft Lootens.

De accountant typeert de aangeleverde jaarverslagen als ‘een heel summier overzicht van de activiteiten’. Ook de btw-aangiftes, die de basis vormen voor de NOW-aanvragen, vindt hij onvoldoende. Hij schrijft: ‘Het is goed om te herhalen dat het er niet zozeer om gaat dat wij op zoek zijn naar stukken die wij nodig hebben, maar dat de vennootschap die de subsidie aanvraagt volledige openheid van zaken geeft over zaken die van belang kunnen zijn voor het beoordelen van de juistheid van de aanvraag.’ 

Nieuwe naam

Lootens stelt Eurostart een ultimatum. Op 5 november moeten de stukken binnen zijn, anders lukt het niet meer om voor 16 november een verklaring op te stellen. Maar aan die eis komt Eurostart niet tegemoet. Accountant Lootens: ‘Ik zag een groot aantal vennootschappen en constateerde ondoorzichtigheid. Toen er niet meer werd gereageerd, paste het na een tijd niet meer in de planning.’ Daarna verbreekt Eurostart het contact met TIC Assurance.

Op 16 november 2021 verandert Eurostart zijn naam in Green Group en onder die titel vraagt het uitzendbedrijf voor de zesde keer NOW aan, deze keer 511.000 euro. 

Uit de documenten blijkt dat Arzu Tufan in diezelfde periode, in het najaar van 2021, probeert geld los te krijgen voor haar moeder Kimya Kilic. Ze vraagt belastingadviseur Peter Janssen van Contour Accountants in Venlo een leenovereenkomst op te stellen voor 600 duizend euro. Daarvan kan haar moeder een woning kopen.

Janssen weigert: ‘Komt de onderneming niet in gevaar als dit bedrag wordt uitgeleend aan iemand die dit nooit kan terugbetalen?’ Dochter Arzu dringt aan en impliceert dat er wel degelijk een dekking is: ‘op Tas Investment [is] in 2020 meer dan 1 miljoen aan NOW binnengekomen, waarvan nog niet is gebruik gemaakt.’ 

De belastingadviseur wijst erop dat NOW-gelden niet privé gebruikt mogen worden. Maar die waarschuwing heeft geen effect. Dochter Arzu blijft proberen. Ze zegt dat ze met haar vader heeft afgesproken dat de 6 ton voor haar moeder als een persoonlijke lening kan worden beschouwd. Ze stelt voor om het bedrag dan te splitsen – drie ton rechtstreeks voor moeder en drie ton als onderpand voor de hypotheek. Ook dat voorstel vindt Janssen onbespreekbaar. 

Peter Janssen heeft de leenovereenkomst uiteindelijk niet opgesteld, laat hij Follow the Money weten. ‘Net als iedereen ben ik erop tegen dat er verkeerde gelden naar de verkeerde bronnen gaan. Ik hou me aan de regels.’ 

Nergens kan uit worden afgeleid dat het geld terechtkwam bij werknemers 

De observaties van de accountants Lootens en Janssen doen vermoeden dat Eurostart oneigenlijk gebruikmaakte van de NOW-subsidies. Het laat zich moeilijk controleren want Tas Investments en Green Group BV deponeerden sinds 2020 geen officiële jaarcijfers en hebben ook geen adequate accountsverklaring overlegd. Nergens kan uit worden afgeleid dat het geld is terechtgekomen bij werknemers die door corona werkloos zijn geworden.

Afnemers van Eurostart vertellen dat de coronacrisis nauwelijks effect had op hun branche. Het uitzendbureau heeft volgens hen slechts op kleine schaal te maken gehad met baanverlies. Zo zegt Ted Zwinkels van Zwingrow Fresh4u, een bedrijf gespecialiseerd in het telen en verpakken van oranje paprika's, dat hij is ‘blijven doorwerken in coronatijd’ met ‘twee à drie werknemers’ van het Agrarisch Uitzendbureau Uitzendplan, een onderneming van Fahri Tufan. 

Extra handjes

Hetzelfde verhaal is te horen bij Wega Inpakservice in Bleiswijk, een logistiek dienstverlener in de sierteelt. ‘Onze business is vrij simpel: wij pakken planten in voor derden. Die leveren hun planten aan en aan het einde van de dag staan er een heleboel dozen met een strik erom. Op gezette tijden hebben we veel handjes nodig, vooral rond de kerst. Voor drukke periodes benaderen we Eurostart. Tijdens corona is er wel iets minder gebruik van gemaakt, maar hoeveel weet ik niet precies,’ zegt Bas van Tartwijk, kwaliteitsbewaker bij Wega. 

Volgens de boekhouding van Eurostart kocht Wega ten opzichte van 2019 drie keer minder in, maar dat bestrijdt Van Tartwijk. ‘Dat lijkt me sterk.’

Bij de komkommerkwekerij Bolleboom in Bleiswijk werd in de coronacrisis ook ‘gewoon door geproduceerd’. Een medewerker die niet met naam genoemd wil worden: ‘De komkommerproductie bleef prima, het coronajaar was niet slecht, iedereen ging gezond eten. We hebben er geen last van gehad. We hebben bij Eurostart hetzelfde aantal mensen ingehuurd.’ Zo’n zestig in totaal: in 2020 voor een bedrag van 6 ton, aldus de medewerker, die erop wijst dat de facturering soms ondoorzichtig was, waardoor moeilijk is na te gaan voor hoeveel er precies werd ingekocht. 

Die klacht hebben ook andere klanten van Eurostart. In een eerder artikel over de NOW-regeling toonde Follow The Money al aan dat het bedrijf met bv’s schoof waardoor het voor afnemers moeilijk was hun facturen te controleren.

Een orchideeënkweker in Ter Aar maakte in 2020 om die reden een einde aan de samenwerking. Hij had bovendien ontdekt dat de administratie van Eurostart niet voldeed aan de normen voor de personeels- en loonadministratie van uitzendbureaus. De kweker had geen zin om door de Belastingdienst aangesproken te worden op mogelijke malversaties. 

De uitzendbranche heeft rond de eeuwwisseling niet bepaald een goede naam

De reputatie van de bedrijvengroep van Fahri Tufan is al langer niet al te best. Het avontuur begint ruim twintig jaar geleden, op 20 september 2001. Samen met zijn toenmalige compagnon Erhan Agri verschijnt Tufan dan bij notaris Werner Wolfgang Maruk in Rijnsburg voor de oprichting van de Stichting Administratiekantoor Blend VII. De zakenpartners kennen de inhoud van de oprichtingsstatuten al, dus de notaris leest alleen de belangrijkste passages voor. 

In de statuten staat wat de Stichting Administratiekantoor Blend VII voor ogen heeft: uitzend- en arbeidsbemiddeling. De uitzendbranche heeft rond de eeuwwisseling niet bepaald een goede naam, zeker niet in Den Haag en al helemaal niet wanneer het personeel levert aan de kas- en tuinbouw. 

Schotenwisseling

Malafide uitzendbureaus ronselen goedkoop personeel voor tuinders in het Westland. Om de personeelskosten laag te houden, krijgen de uitzendkrachten vaak (deels) zwart uitbetaald. Om dit te bestrijden wordt het Westland Interventieteam in leven geroepen, een gezamenlijk initiatief van het Openbaar Ministerie, de Arbeidsinspectie, de Vreemdelingendienst, de Belastingdienst en het GAK.

In 2001 controleert het interventieteam 674 ondernemingen, waar 61 procent van het personeel zich niet wil identificeren. Het OM schat dat de uitzendbureaus voor vele tientallen miljoenen euro frauderen en brengt meerdere strafzaken voor de Haagse rechtbank.

Ook het pad van de familie Tufan kruiste al eens met dat van onderzoeks- en recherchediensten. In 2004 werd een familielid verdacht van medewerking aan een miljoenenfraude met sociale-zekerheidspremies. Toen de politie op zoek naar bewijsstukken bij hem thuis een inval deed, kwam de man bij een schotenwisseling om het leven. De politie verrichtte verschillende arrestaties en er volgden veroordelingen. Fahri Tufan belandde in de cel voor betrokkenheid bij de premiefraude.

Het bedrijf wordt sindsdien formeel gerund door een jongere generatie Tufans, waarbij pater familias Fahri Tufan (56) op de achtergrond meekijkt. Maar hij doet nog steeds zelf de onderhandelingen, vertelde Marcel van Vliet, eigenaar van kwekerij Esmeralda in Rijnsburg en klant van Eurostart, eerder aan Follow The Money. 

Van Vliet verbaasde zich er toen over dat er miljoenen aan NOW-gelden naar Eurostart zijn gevloeid. ‘Dat lijkt mij een beetje veel.’ Van Vliet memoreerde dat hij in de coronacrisis met Tufan stevige debatten voerde over de facturen voor ingehuurd personeel, en dat zijn kwekerij geen werknemers naar huis hoefde te sturen. 

Vervalste handtekening

In april 2020 treft de familie Tufan opnieuw justitie op haar pad. Een kantonrechter in Den Haag stelt dan vast dat Eurostart een contract heeft opgesteld met een vervalste handtekening van een ex-medewerker die bezwaar had gemaakt tegen zijn ontslag.

Hoewel Eurostart beweert dat er sprake is van een hetze doen sommige ex-werknemers in het openbaar hun beklag. Een van hen omschreef het bedrijf in 2020 in een online-recensie als volgt: ‘Wat een malafide organisatie. Oplichters zijn het! In mijn korte periode daar heb ik meerdere uitzendkrachten letterlijk in opstand zien komen omdat betalingen niet uitgevoerd werden. Hier ben ik nu zelf ook de dupe van geworden. Daarom wil ik iedereen waarschuwen, en adviseren: ga niet met dit uitzendbureau in zee.’

Fahri Tufan schuift nog steeds met bv’s als een croupier in het casino

Intussen klagen klanten tegenover Follow the Money ook nu nog over onduidelijke facturen en schuift Fahri Tufan nog steeds met bv’s als een croupier in het casino: naamswijzigingen en bestuurswisselingen volgen elkaar in hoog tempo op. Tussen 2009 en 2020 verandert de Stichting Administratiekantoor Blend VII vier keer van naam en telt ze net zoveel verschillende bestuurders.

Ook de belangrijkste vennootschap – Green Group, voorheen Tas Investments – verandert sinds 2015 vijf keer van naam. In 2022 bestuurt Fahri Tufan (meestal als eigenaar) liefst vijftien verschillende organisaties. 

Follow The Money stuurde Eurostart een lijst met 36 vragen maar het bedrijf wil niet in detail reageren. Raadsman Siemen van der Eijk laat in een e-mail weten dat er met het UWV overleg is over de NOW-uitgaven. ‘Eurostart Uitzendbureau en de aanverwante ondernemingen hebben wel degelijk te lijden gehad onder de coronacrisis,’ stelt hij, maar levert geen bewijzen aan. ‘Het is uiteindelijk aan het UWV en eventueel aan de rechter om te bepalen in welke mate en tot welk bedrag compensatie op zijn plaats is,’ schrijft Van der Eijk. 

Inval bij dochterbedrijf

Een recente politie-inval houdt volgens Van der Eijk geen verband met de NOW. Die inval vond plaats bij een garagebedrijf in Den Haag, een dochteronderneming van Eurostart. 'De politie heeft de in het pand werkzame personen gecontroleerd en vervolgens heeft de politie na tien minuten goedkeuring verleend, waarna het pand weer werd verlaten. Bij dit bezoek van de politie is er niets in beslag genomen.’ 

Ook de aanschaf van de Mercedessen behoeft nuance, stelt de raadsman. ‘Er is sprake van een leaseconstructie waarbij er weliswaar aanbetalingen zijn gedaan, maar de auto's behoren niet tot de eigendommen van de familie Tufan. Ten onrechte wordt op deze wijze een verband gelegd tussen de aan de bedrijven van cliënten toegekende NOW-bedragen en uitgaven die gedaan zijn binnen het privédomein.’ 

Uiteindelijk is er ook een accountant gevonden voor goedkeuring van de NOW-toekenningen, zegt Van der Eijk. ‘Maar cliënt wil de naam daarvan niet openbaren.’