‘We stoppen alle media- en reclame-uitgaven. Wij zullen geen kapitaal meer in het land investeren en zullen evenmin voordeel halen uit onze aanwezigheid in Rusland.’ Dat was de belofte van Unilever-CEO Alan Jope op 8 maart 2022 in een persbericht, twee weken na de Russische inval in Oekraïne. 

Wel zou Unilever doorgaan met het leveren van ‘essentiële voedsel- en hygiëneproducten’. Wat essentieel is, specificeert de CEO niet. Daarnaast importeert en exporteert Unilever niet meer van en naar Rusland, schrijft Jope. 

Een boekjaar en duizenden oorlogsdoden, gewonden en ontheemden later blijkt het tegendeel waar. De nettowinst van Unilever Rus is verdubbeld, zo is te lezen in het Russische jaarverslag over 2022: van 4,8 miljard roebel (56 miljoen euro) naar ruim 9,2 miljard roebel (108 miljoen euro). 

Door die hoge winst droeg het bedrijf ook meer bij aan de Russische staatskas. Unilever moest in Rusland 3,2 miljard roebel (38 miljoen euro) aan vennootschapsbelasting afdragen, in 2021 was dat nog 1,2 miljard roebel (14 miljoen euro), zo blijkt uit de jaarcijfers van de Russische Unilever-dochter. 

Unilevers verklaring geen cent uit te geven aan advertenties en media klopt niet. In 2022 gaf Unilever 21,7 miljard roebel (259 miljoen euro) uit aan reclame. Dat is ruim 10 procent meer dan in 2021.   

Ook liggen er niet slechts ‘essentiële voedsel- en hygiëneproducten’ in de Russische winkels. De supermarkten verkopen er nog altijd Magnums en Cornetto’s, geproduceerd door ijsfabrieken in Tula, onder Moskou en in Omsk, in Siberië. Ook de cosmeticafabriek in Jekaterinenburg is nog in bedrijf.  

Half februari 2023 bracht Unilever een nieuw persbericht naar buiten, waarin stond dat het bedrijf ruim 15 miljoen euro aan steun en levensmiddelen aan Oekraïne leverde. In de tekst spreekt Unilever niet langer over de levering van ‘essentiële’ producten aan de Russen, maar over ‘dagelijkse voedsel- en hygiëneproducten’. 

Er is in dit bericht niets te lezen over geen winst willen maken, al gaf CEO Jope wel tekst en uitleg over de beslissing om in Rusland te blijven. ‘We geloven toch dat [..] blijven de beste optie is, zowel om te voorkomen dat onze onderneming direct of indirect in Russische handen valt, als om onze mensen te beschermen.’   

‘Unilever houdt zich niet aan zijn beloftes,’ concludeert Andrii Onopriienko, hoofd van Leave Russia, een onderzoeksproject van de Kyiv School of Economics dat de aanwezigheid van westerse bedrijven in Rusland monitort. 

Hij verwijst naar de gelijk gebleven omzet ten opzichte van de gestegen winst. Het kapitaal groeide met 37 procent, van 25,3 miljard roebel in 2021 (23 miljoen euro) naar 34,5 miljard roebel (31 miljoen euro) in 2022. ‘Hun winst hebben ze opnieuw geïnvesteerd, dat staat gelijk aan investeren in het land.’

‘331 miljoen dollar belasting in de Russische staatskas betekent dat Rusland 331 Kalibr-raketten kan produceren’

De KSE berekende dat in 2021 Unilever Rus in totaal 331 miljoen dollar (302 miljoen euro) aan belasting betaalde aan de Russische staatskas. ‘Gezien hun financiën moet dat in 2022 het minimale zijn,’ zegt Onopriienko. 

‘Raketten van het type Kalibr kosten één miljoen dollar per stuk. Voor ons Oekraïners betekent zo’n bedrag dus dat Rusland 331 raketten kan produceren. Zo kan Rusland doorgaan met onze mensen doden en onze steden en infrastructuur verwoesten.’  

Voor de KSE is het jaarverslag aanleiding om de status van Unilever Rus te veranderen. Stond het bedrijf achter Calvé en Dove eerst te boek als ‘vertrekkend’, inmiddels is dat gewijzigd in ‘blijvend’.

In reactie laat Unilever weten dat de gestegen winst te verklaren is door de koers van de roebel en inflatie. Er gaan sinds het uitbreken van de oorlog geen geldstromen meer van en naar de Russische dochter. Unilever gaat niet in op de gestegen advertentie-uitgaven, maar verwijst naar de zin uit Jopes eerdere verklaring: ‘We have stopped all media and advertising spend.’