Eind 2020 werd het van oorsprong Nederlands-Britse Unilever volledig Brits, met beursnoteringen in Londen en Amsterdam. De multinational verdiende in 2022 wereldwijd 8,3 miljard euro, bijna 25 procent meer dan in 2021, op een omzet van 60,1 miljard euro. De Russische omzet is slechts 1,4 procent van het totaal, maar Rusland is voor Unilever een bescheiden groeimarkt. Unilever Rus was goed voor 2 procent van de totale winst.
De rechtsvorm van Unilever Rus, zoals de dochter heet, is een OOO. Deze rechtsvorm lijkt op de Nederlandse bv, maar er zijn verschillen. De twee eigenaren, in Rusland participanten genoemd, van Unilever Rus OOO zijn het Duitse Unilever Deutschland GmbH (11 procent) en het Nederlandse Rizofoor bv (89 procent). Tot 2020 viel Rizofoor volgens de concernrelaties nog rechtstreeks onder Unilever nv, de Rotterdamse moederholding. Rizovoor bracht geen eigen jaarrekeningen uit.
Dat veranderde eind 2020, toen Unilever een volledig Brits bedrijf werd in plaats van half Brits, half Nederlands. Sindsdien valt Rizovoor niet meer onder Unilever nv, maar onder Unilever South India Estates Limited, een Britse vennootschap die volgens het jaarverslag bij Unilever PLC, de moederholding, hoort. Rizovoor is vanaf dat jaar weer jaarverslagen gaan produceren. Uit de balansen van 2020 en 2021 blijkt dat het belang in Unilever Rus ongeveer voor een miljard euro in de boeken staat. Dat maakt de waarde van de Russische dochter zo’n 1,1 miljard euro.
Unilever Deutschland is een dochter, die uiteindelijk in bezit is van Unilever PLC via een Nederlandse bv: Mixhold. Dat de eigendomsstructuur nog via Nederland loopt is opmerkelijk. Unilever is immers verhuisd naar Londen. En omdat president Poetin het belastingverdrag met Nederland had opgezegd, kwam op 1 januari 2022 een einde aan fiscale voordelen voor Russische dochterbedrijven.
‘Ik denk dat Unilever zelf wel verhuisd is, maar de fiscale structuur niet,’ zegt de Rotterdamse fiscalist en voormalige trustkantooreigenaar Leo Neve, goed bekend met voormalige Sovjet-landen. ‘Ze hadden blijkbaar geen dividend uit Rusland verwacht.’
Het kan ook te maken hebben met risicomanagement en aansprakelijkheidsbeperking, zegt een fiscalist gespecialiseerd in Rusland, die niet bij naam genoemd wil worden. Multinationals waarderen de rechtszekerheid in Nederland.
Die is in het Verenigd Koninkrijk op zich ook goed geregeld. ‘Waarom de aandelen in de OOO niet “verhangen” zijn van Nederland naar het Verenigd Koninkrijk, dat tot de inval in Oekraïne nog wel een werkend belastingverdrag had, kan ik niet verklaren,’ zegt de fiscalist. ‘Maar als er nu toch geen inkomsten uit Rusland komen, zoals Unilever stelt, maakt het belastingtechnisch gezien voorlopig weinig uit.’
