Hugo de Jonge bij de ondertekening van het Pact voor de Ouderenzorg.
© ANP / Robin van Lonkhuijsen

  • Het goede antwoord zou zijn: 'als dat zo is dan gaan we het gat in de wetgeving repareren.'
  • Wat was de reden van vertrek?
  • Heeft u een afschrift can het orgineel zodat ik de 2 stukken kan vergelijken

Een mening noch een moreel oordeel heeft minister Hugo de Jonge over zorgconcern Espria en Marco Meerdink. Het blijkt uit zijn antwoorden op Kamervragen over de FTM-onthulling, eind december. Meerdink, de huidige Careyn-topman, ‘schreef’ na zijn vertrek bij Espria à raison van ruim 369.000 euro een copy-paste-rapport, dat in een bureaula verdween. Het bleek een constructie om Meerdink vorstelijk door te betalen, terwijl hij er nauwelijks voor werkte.

Zeemeeuwmanager’ Marco Meerdink is de huidige hoogste baas van de in chaos verkerende zorggigant Careyn (340 miljoen omzet). Daar faalt hij, blijkt uit een recent oordeel van een onafhankelijke Careyn-klachtencommissie. Die mist in de top ‘alle compassie die verwacht mag worden van professionele managers en bestuurders’ en noemt de werkwijze van de Careyn-leiding ‘niet alleen onzorgvuldig maar ook onfatsoenlijk’.

Maria Piël (100) woont in Careyn-verzorgingshuis Tuindorp-Oost in Utrecht. Zij bevestigt dat deze zorgmanager meer geïnteresseerd is in zijn eigen salaris dan in hoogbejaarde bewoners en hun familieleden. De honderdjarige Piël is het boegbeeld van een groep bewoners die het manifest Geef ouderen hun stem terug! uitbracht. Daarin pleiten zij voor beter luisteren naar bewoners en voor het doorbreken van de hardnekkige managementcultuur in de zorg. Het manifest is inmiddels 30.000 keer ondertekend.

Minister Hugo de Jonge reageerde meteen enthousiast op het manifest: ‘Een goede bestuurder is een betrokken bestuurder. Die is vaak op de werkvloer aanwezig en weet wat bewoners en personeel nodig hebben.’ Mooie woorden, maar Piël zit middenin de dagelijkse praktijk. Zij zag Meerdink nimmer in haar verzorgingshuis Tuindorp-Oost. Inmiddels heeft de honderdjarige de antwoorden van Hugo de Jonge op de Kamervragen gelezen. ‘Het CDA heeft aan mij een stem verloren. Meerdink toonde zich al eerder trots op zijn goede contacten met de ambtelijke top van het ministerie. Ligt daar de verklaring voor de lakse opstelling van deze CDA-minister?’

De zorg draait door

Het FTM-verhaal wordt op 18 februari kort besproken in De Wereld Draait Door, als de jongeren van de groep Tegen de Onverschilligheid te gast zijn. Zij presenteren er hun manifest Geef ouderen hun stem terug. De groep bestaat, naast Maria Piël en familieleden van hoogbejaarde bewoners, uit twintigers die de afgelopen jaren in het Utrechtse verzorgingshuis Tuindorp-Oost met ouderen samen woonden. In Tuindorp-Oost, onderdeel van Careyn, waren zij ooggetuigen van slechte zorg en de uitwassen van de managementcultuur. 

Ook te gast is Hugo Borst, die samen met Carin Gaemers van het vorige kabinet 2 miljard euro voor betere ouderenzorg los kreeg. Borst noemt de huidige Careyn-topman Meerdink in de uitzending een voorbeeld van  een ‘ouderwetse zorgmanager’ die meer bezig is met onroerend goed en de organisatie zelf dan met de oude mensen die er wonen. 

De dag na DWDD verschijnt op de prikborden in Careyn-huis Tuindorp-Oost een verklaring van Meerdink, die als voorzitter van de Raad van Bestuur op DWDD reageert: ‘Wij herkennen ons niet in het beeld (…) dat van Careyn en haar medewerkers geschetst wordt en vinden de wijze waarop er een persoonlijke aanval gedaan werd op het bestuur verwerpelijk.’ De tekst op de prikborden is mede door Raad van Toezicht, Centrale Ondernemingsraad en Centrale Cliëntenraad ondertekend. 

Carin Gaemers na DWDD: ‘Het optreden van Marco Meerdink toont een stuitend gebrek aan moreel besef.’ In februari benadrukt ze dat het haar niet om de persoon Meerdink gaat. ‘Helaas is het type bestuurder Marco Meerdink in een groot deel van de zorgsector nog steeds de norm. Bestuurders interpreteren marktwerking als het recht op een salaris, bonussen en andere regelingen. Die beloningen zijn buitenproportioneel als je kijkt naar de zorgsector waarin zij werken.’

Ook begin april, wanneer Borst en Gaemers de Socrateslezing van het Humanistisch Verbond verzorgen, noemen ze Marco Meerdink als hét voorbeeld van incompetentie en immoraliteit in de ouderenzorg. 

Lees verder Inklappen

Marco Meerdink vertrok op 31 december 2015 noodgedwongen bij zijn vorige werkgever, zorgconcern Espria. Han Noten, de voorzitter van de Raad van Commissarissen, liet een beschaafd geformuleerd persbericht uitgaan waarin wederzijdse tevredenheid over de samenwerking doorklonk.

In 2016 ontving Meerdink nog een salaris van 257.266 euro; zijn lease-Volvo kostte nog eens 34.392 euro. Via een schijnconstructie ontdoken Espria en Meerdink de Wet Normering Topinkomens: salaris en lease-auto werden in de speciaal opgerichte Stichting Onderzoek Systeemvraagstukken Zorgstelsel ondergebracht.

Als tegenprestatie zou Meerdink in 2016 een rapport over de toekomst van de zorgsector schrijven. Deze Stichting Onderzoek Systeemvraagstukken Zorgstelsel huurde voor het onderzoek en schrijfwerk de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) in. Kosten: 77.501 euro. Dat bedrag werd niet gekort op Meerdinks salaris. In het nauwelijks leesbare eindresultaat (deel 1, deel 2, deel 3 en de overkoepelende notitie) is niet één traceerbare bijdrage van Meerdinks hand te vinden. 

Kritische vragen

Het artikel op Follow the Money was voor Tweede Kamerleden John Kerstens (PvdA) en Maarten Hijink (SP) aanleiding om kritische vragen te stellen over dit misbruik van collectief geld. Sinds zijn aantreden pleit De Jonge immers voor ‘liefdevolle zorg’. Toen hij in 2018 aankondigde jaarlijks 2,1 miljard euro extra voor de zorg te bestemmen, zei de minister: ‘Ik zal streng kijken naar wat er met dat geld gebeurt, want het is de bedoeling dat bewoners gaan merken dat ze meer liefdevolle tijd en aandacht krijgen.’

Die opstelling strookt niet helemaal met zijn laconieke antwoorden in februari. Over nepconstructie, plagiaatrapport en het feit dat Meerdink nauwelijks voor zijn geld werkte, haalt minister De Jonge zijn schouders op: ‘ik ken het rapport niet en kan niet beoordelen hoeveel tijd eraan besteed is. Los daarvan is het aan de opdrachtgever, en niet aan mij, om over de kwaliteit of de kosten van het rapport te oordelen.’

De antwoorden zijn voor Hijink aanleiding voor een ronde nieuwe vragen. ‘Zou een minister zich niet juist in stevige termen moeten uitspreken over dergelijke zaken?’, wil de SP’er weten. Ook vraagt hij zich af of ‘geldsmijterij’, ‘een cultuur van pakken wat je pakken kan’ en een stichting om de Wet normering topinkomens te ontduiken de geloofwaardigheid van grote zorginstellingen aantasten. In zijn tweede serie antwoorden waagt de CDA-minister zich opnieuw niet aan een moreel oordeel over gerommel met zorggeld. Hij kan ‘niet oordelen over de meerwaarde en de doelmatigheid van het genoemde onderzoek’ maar vindt wel dat ‘er altijd zorgvuldig moet worden omgegaan met zorggeld’.

Hoe komt De Jonge tot zijn antwoorden? Espria-commissaris en PvdA-notabele Han Noten blijkt zijn bron. Noten schetst Follow The Money hoe VWS-ambtenaren bij hem naar de gang van zaken informeerden. Noten: ‘Ik heb hen toen uitgelegd dat we een aparte Stichting hebben opgericht die buiten de Wet normering topinkomens valt.’ De ambtenaren brengen Notens verhaal over aan De Jonge. Die het prompt in zijn antwoorden aan de Tweede Kamer schrijft: ‘De Stichting Onderzoek Systeemvraagstukken Zorgstelsel is geen (semi-) publieke instelling, maar een private instelling. De Wet Normering Topinkomens is op de Stichting dus niet van toepassing. In casu is daarom geen sprake van overtreding van de WNT.’ 

Over de gouden handdruk van € 291.658 heeft De Jonge persoonlijk geen mening. Maar: ‘Het gaat om een flink bedrag, dus ik acht het mogelijk dat er partijen zijn die hier weinig begrip voor hebben. Ik ben van mening dat geld afkomstig uit collectieve middelen zorgvuldig moet worden besteed. Het is echter niet aan mij om in individuele gevallen te oordelen over het bedrag dat een instelling heeft uitgegeven aan een onderzoek.’

‘Ik ben er niet trots op, maar de constructie is WNT-proof’

De Jonge heeft nog wel een advies. Een zorgaanbieder als Espria heeft, schrijft de minister, ‘verantwoording af te leggen aan hun raad van toezicht en andere belanghebbenden zoals patiënten en medewerkers. Alleen zo behoud je als bestuurder het vertrouwen van je medewerkers en cliënten.’

In stukken en jaarverslagen van Espria struikel je over termen als ‘goed bestuur’, ‘adequate verantwoording’ en ‘naleving van Governancecode Zorg’. De Espria-raad van toezicht ging zonder morren akkoord met neprapport en ontwijktruc van de Wet Normering Topinkomens. En wat vinden de Centrale Cliëntenraad en de Centrale Ondernemingsraad die voor ‘patiënten en medewerkers’ zeggen op te komen? FTM vraagt naar hun morele oordeel over de constructie. Jan de Bruin van de Espria-Cliëntenraad en Monica Koster van de Espria-Ondernemingsraad willen die vraag niet beantwoorden. Een formele reactie hebben ze wel: ze gaan er niet over. Want de voor Meerdinks gouden handdruk opgericht Stichting valt ‘buiten de scope van de reguliere zeggenschap binnen Espria’, stelt de OR. En Espria is nu eenmaal iets anders dan de Stichting en ‘daardoor onttrekken de activiteiten van de Stichting zich uit de toezichtssfeer van de Cliëntenraad’, stelt de Cliëntenraad.

In de schijnconstructie lieten De Jonge’s ‘belanghebbenden’ zich dus buiten spel plaatsen.

10.000 euro per gewerkte dag

Meerdink verdiende in 2016 bij de Stichting meer dan 10.000 euro per gewerkte dag, becijferde Follow the Money. Kamerlid John Kerstens vroeg de minister of dat honorarium in verhouding staat tot de geleverde prestatie: een -door anderen geschreven- rapport van honderd pagina’s. ‘Het is aan de opdrachtgever van het onderzoek, in dit geval Espria, om daarover te oordelen,’ luidde het -herhaalde- antwoord van De Jonge.

Hoe oordeelt de Raad van Commissarissen van Espria achteraf? Han Noten, voorzitter van de Raad, bedacht de constructie samen met Meerdink. ‘Uiteindelijk ben ik er niet trots op’, zegt Noten, die bekent na de FTM-publicatie ‘gepiekerd’ te hebben, ‘maar de constructie is wel WNT-proof.’ De president-commissaris wil nog wel kwijt dat hij ‘knap veel last’ heeft van het goudenhanddruk-verhaal. Hij vindt het ‘slecht voor zijn reputatie’ en ‘krijgt het de mensen niet uitgelegd’. Excuses gaan Noten te ver. 

Wat kostte het copy-paste-rapport écht?

‘Overigens gaat het volgens Espria en de Stichting om een lager bedrag dan in het artikel genoemd’, stellen De Jonge en zijn ambtenaren in antwoord op de Kamer uit de Tweede Kamer. Hoeveel lager leggen zij verder niet uit, ook niet in de tweede ronde, wanneer Hijink vraagt wat het rapport volgens de minister en zijn ambtenaren dan wél kostte.   

Nader boekenonderzoek leert dat het vakantiegeld van Marco Meerdink in 2016 (16.138 euro) twee keer is meegeteld. ‘Negatieve dotatie’ op de winst- en verliesrekening heet dat in accountantstermen. Aan de andere kant zijn administratie- en accountantskosten (6405 euro) niet meegerekend. De schijnconstructie zou dus niet 369.334, maar 359.601 euro hebben gekost.

Verder onderzoek leert dat Espria begin 2016 voor Meerdinks gouden handdruk 500.000 euro naar de Stichting Onderzoek Systeemvraagstukken overhevelde. Dat half miljoen werd opgebracht uit zorgpremies, ZVW-premies, belastingen en eigen bijdragen. Daarvan werd tot 1 januari 2018 359.601 euro uitgegeven. De overige 140.399 euro bleef in de voor Meerdink opgerichte Stichting Onderzoek Systeemvraagstukken Zorgstelsel achter. 

Lees verder Inklappen

SP’er Hijink vindt De Jonge veel te lief in zijn oordeel. ‘Dit soort constructies zijn funest voor het vertrouwen van zorgverleners en cliënten. Hij zou publiekelijk deze topbestuurders ter verantwoording moeten roepen.’ PvdA’er Kerstens wil De Jonge daar best een handje bij helpen, want: ‘Geen zorgbaas zou het nog in zijn hoofd moeten halen om geld voor de zorg niet aan die zorg te besteden. Ik vind dat de minister voorop moet gaan in de strijd tegen schijnconstructies als bij Espria toegepast. Dat gebeurt nu niet.’ 

‘Ik ken het rapport niet’

Ook prof. dr. Mark van Twist en diens collega’s van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) ontkomen niet aan de kritiek van de Tweede Kamerleden. Van Twist knipte en plakte een rapport bij elkaar en verzuimde op een degelijke manier de bronnen daarvan te vermelden. Van Twist gaf dat toe: ‘Onder mijn verantwoordelijkheid is een intern rapport voor de Stichting Onderzoek Systeemvraagstukken Zorgstelsel geschreven dat in termen van verwijzingen naar het onderliggende bronmateriaal gewoon niet erg precies is. Het zou netter/beter zijn geweest om bij overnemen van letterlijke citaten aanhalingstekens te gebruiken.’ 

Van Twists instituut NSOB kreeg voor dit gedeeltelijke plagiaat-rapport 77.501 euro, inclusief btw betaald. Niet één zin uit de honderd pagina’s was op de pen van Marco Meerdink terug te voeren. ‘Ik ken het rapport niet’, antwoordt minister De Jonge. ‘Ik kan niet beoordelen hoeveel tijd eraan besteed is. Los daarvan is het aan de opdrachtgever, en niet aan mij, om over de kwaliteit of de kosten van het rapport te oordelen.’

Opdrachtgever Noten en zijn commissarissen willen het niet meer over de kwaliteit van het knip-en-plakrapport hebben. ‘Daar reageer ik niet meer op,’ zegt Noten. ‘Het is voor ons, Espria, een belangrijk rapport.’ 

PvdA-prominent Noten meldt FTM dat hij recent een nieuw essay bij de onderzoeksschool van Van Twist en Frissen heeft besteld. Of dat betaald werd uit de resterende 140.399 euro in de Stichting, wil de voorzitter van de Raad van Commissarissen niet zeggen. Hoe hoog de rekening deze keer was evenmin. Of we het mogen lezen? ‘Nee.’

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Cees Grimbergen

Cees Grimbergen is journalist en televisiepresentator bij Omroep Max. Cees volgt onder andere geldsporen in de de pensioensec...

Volg Cees Grimbergen
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Dit artikel zit in het dossier

Zorgcowboys

Gevolgd door 639 leden

Geknoei met declaraties. Patiënten langer behandelen dan nodig is. Pgb-fraude. Er zijn veel manieren om meer geld te verdiene...

Volg dossier