We onderzoeken de banden tussen Shell en de Nederlandse overheid. Help je mee? Lees meer

We onderzoeken de banden tussen Shell en de Nederlandse overheid. Help je mee?

Zo kun jij bijdragen:

Wij willen weten welke documenten belangrijk zijn. Hoe meer mensen naar de documenten kijken, hoe sneller dat gaat. Dit kun jij doen:

  1. Ga naar de documenten en toets in onze zoekmachine een term in waarvan jij denkt dat het resultaat oplevert.
  2. Neem zoveel documenten door als je wil.
  3. Kom je iets tegen waarvan je vindt dat de redactie ernaar moet kijken? Klik dan op het duimpje omhoog bij ‘is dit document belangrijk?’. Laat eventueel ook weten waarom je het document relevant vindt voor het onderzoek.

Bekijk deze video voor meer uitleg:

We verwachten niet dat je alle documenten voor ons doorneemt. Je helpt ons al enorm als je één document leest.

Waarom dit onderzoek?

Sinds zijn oprichting eind 19e eeuw onderhoudt Shell nauwe banden met de Nederlandse overheid. Al eerder dook de naam van de olie- en gasgigant op rond economisch, fiscaal, internationaal, milieu- en zelfs onderwijsbeleid.

Dat roept vragen op. Hoe — en door wie — vindt de afweging van de verschillende belangen plaats? Hoe steekt de relatie tussen Shell en de overheid in elkaar? En wat zijn de gevolgen?

Hoe onderzoeken we dit?

In april 2019 stuurde Platform Authentieke Journalistiek (PAJ) zeventien Wob-verzoeken naar evenzoveel overheidsorganen. In die verzoeken vraagt PAJ om alle documenten – denk aan e-mails, memo’s, beleidsstukken en zelfs WhatsAppjes – sinds 2005 die afkomstig zijn van, gericht zijn aan, of gaan over Shell.

Inmiddels hebben we duizenden documenten binnen. Een team van journalisten is hard aan het werk om de documenten door te nemen. Daarbij kunnen we alle hulp gebruiken.

Als volger van dit dossier blijf je op de hoogte van alle ontwikkelingen rond de Wob-procedure, ontvang je vrijgegeven documenten en kun je daar zelf mee aan de slag. Bovendien draag je bij aan het succes van dit project: hoe meer volgers, hoe zichtbaarder de interesse in de documenten.

Wil je meer weten over de redenen en mensen achter deze Wob? Kijk dan bij onze veelgestelde vragen.

39 artikelen

Drenthe geeft ‘Shell Papers’ vrij

Drenthe heeft 5.172 documenten over Shell vrijgegeven. Daarmee is de noordelijke provincie, na de gemeente Assen, het tweede bestuursorgaan dat heeft besloten de ‘Shell Papers’ openbaar te maken. Een overwinning voor ons onderzoeksteam, al moet het echte spitwerk nog beginnen.

Het duurde bijna drie jaar, maar dan heb je ook wat: 53.737 pagina’s aan correspondentie, rapporten en verslagen over het gas- en oliebedrijf Shell, die de provincie Drenthe openbaar heeft gemaakt. 

Een eerste blik op de inhoud: niet alleen voor de hand liggende onderwerpen als gaswinning en bevingsschade komen veelvuldig aan bod. De documenten gaan bijvoorbeeld ook over de energietransitie, de mogelijke productie van waterstof en de ondergrondse opslag van CO₂. 

Aanleiding voor openbaarmaking was het zogeheten ‘Shell Papers Wob-verzoek’ dat het Platform Authentieke Journalistiek (PAJ) indiende bij negen ministeries, drie provincies en vijf gemeenten waarvan bekend is dat ze met Shell te maken hebben.

De documenten gaan over gaswinning en bevingsschade, maar ook over de energietransitie

De PAJ-onderzoekers vroegen om alle documenten uit de periode 2005-2019 die afkomstig zijn van, gericht zijn aan, of betrekking hebben op Shell en zijn dochterondernemingen als de NAM (Nederlandse Aardolie Maatschappij) – denk aan e-mails, memo’s, beleidsstukken en WhatsApp-berichten. Voor analyse en publicatie van deze documenten werkt het PAJ samen met Follow the Money.

Shell onderhoudt, sinds de oprichting eind negentiende eeuw, nauwe banden met Nederlandse overheden. De naam van de olie- en gasgigant duikt geregeld op in economisch, fiscaal, internationaal, milieu- en zelfs onderwijsbeleid. Voorbeelden zijn het voornemen om de dividendbelasting af te schaffen, ontwikkelingen rond de energietransitie, en uiteraard de aardbevingsellende in Groningen.

Het PAJ en Follow the Money vonden het daarom hoog tijd om eens grondig te onderzoeken hoe deze banden eruitzien. Welke invloed heeft Shell op de Nederlandse politiek? Hoe worden achter de schermen de verschillende belangen gewogen en wat geeft de doorslag? En wat zijn de gevolgen?

Hoog tijd voor grondig onderzoek: welke invloed heeft Shell op de Nederlandse politiek?

Vandaar in april 2019 het beroep op de Wet openbaarheid van bestuur. Sindsdien hebben slechts vier bestuursorganen het Wob-verzoek in behandeling genomen. Daarvan kwam de gemeente Assen in december 2020 als eerste over de brug.

De provincie Drenthe is nu het tweede bestuursorgaan dat heeft besloten tot openbaarmaking van de documenten. Naar verwachting voegen de gemeente en de provincie Groningen zich komende zomer ook bij dit gezelschap. 

Onder aanvoering van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat wezen de overige dertien bestuursorganen het Wob-verzoek vooralsnog af. Ze vinden het ‘te onbepaald’, bewerkelijk en daarmee onuitvoerbaar. Het PAJ probeert hen via een bezwaarprocedure, en indien nodig met een gang naar de rechter, op andere gedachten te brengen.

Overwinning

Dankzij Drenthe kunnen we vandaag bijna 54.000 pagina’s documenten toevoegen aan het Shell Papers Dashboard op Follow the Money. Het besluit van de provincie voelt dan ook als een overwinning voor ons team, dat bestaat uit journalisten van het PAJ, Follow the Money, RTV Noord en RTV Drenthe. 

Het was spannend, want tot begin van dit jaar konden ‘derde belanghebbenden’ nog bezwaar aantekenen tegen het voornemen van het provinciebestuur om de stukken vrij te geven. Journalist Alexander Beunder, die samen met Bas van Beek het Wob-verzoek indiende namens het PAJ: ‘Het was tot het einde afwachten of Shell dan wel het ministerie van Economische Zaken en Klimaat zouden proberen om alsnog een stokje te steken voor de publicatie. Dat zou niet alleen voor ons maar ook voor de ambtenaren die maandenlang aan dit verzoek hebben gewerkt, een enorme klap zijn geweest. Gelukkig is het niet zo ver gekomen.’

‘Hopelijk heeft de openbaarmaking door Drenthe een positief effect op de weigeraars’

Juridisch adviseur en Wob-expert Roger Vleugels, die het team al drie jaar bijstaat in de procedure, hoopt dat de openbaarmaking door Drenthe een positief effect heeft op de weigeraars. ‘Het is nu nogmaals aangetoond dat deze Wob, hoewel omvangrijk, gewoon is uit te voeren. Hopelijk dienen de noordelijke bestuursorganen als wegbereiders voor de ministeries en de gemeenten Amsterdam, Rotterdam en Den Haag.’

We beschikken nu over ruim 70.000 pagina’s aan overheidsdocumenten (van Assen en Drenthe). Als ook de andere bestuursorganen over de brug komen, verwachten we honderdduizenden pagina’s te kunnen analyseren. 

Om die enorme hoeveelheid snel op relevante informatie te kunnen doorzoeken, hebben we het softwarebedrijf Indica ingehuurd, dat voor dit soort analyses de zogeheten eDiscovery Module heeft ontwikkeld – software die grote databestanden razendsnel doorzoekbaar maakt.

Hoe goed die software ook werkt, het interpreteren van informatie is en blijft handwerk.

Samen met de regionale omroepen RTV Noord en RTV Drenthe gaat het Shell Papers-team doorzoekbare documenten maken van de stukken uit Drenthe. Die voegen we vervolgens toe aan het Shell Papers Dashboard op Follow the Money, zodat ook anderen kunnen helpen de informatie te ontsluiten. We weten uit ervaring dat de expertise van lezers van grote waarde kan zijn: publicatie van stukken die de gemeente Assen vrijgaf, leverde destijds ruim 600 tips op. 

Met 53.737 nieuwe pagina’s kan het een paar weken duren voordat we zover zijn dat we om hulp kunnen vragen. Nog even geduld dus.