Het is oorlog in Europa: met de Russische invasie van Oekraïne is voor het eerst sinds 1968 een Europees land binnengevallen. Welke gevolgen heeft dit conflict voor Nederland en Europa? Lees meer

Het is oorlog in Europa: met de Russische invasie van Oekraïne is voor het eerst sinds 1968 een Europees land binnengevallen. Welke gevolgen heeft dit conflict voor Nederland en Europa?

In dit dossier zoeken we uit wat de geldstromen van en naar Rusland ons vertellen. We analyseren de rol die Nederland speelt in het schaakspel van de Russische machthebbers en schatrijke oligarchen – van Groningen, de Zuidas tot en met Den Haag.

59 Artikelen

Beeld © Heesen Yachts

Nederlandse jachtbouwer wil van Russische eigenaar af, maar zit voorlopig aan hem vast

1 Connectie

Personen

Vagit Alekperov
4 Bijdragen

Het voortbestaan van Heesen Yachts loopt mogelijk gevaar, betoogde de bouwer van luxe jachten uit Oss voor de rechtbank. Heesen vreest sancties van de Europese Unie tegen zijn Russische eigenaar Vagit Alekperov. Achter de schermen werkt de werf aan een doorstart met een faillissementscenario, zeggen bronnen. Ook een bijna afgebouwd jacht van 100 miljoen euro is inzet.

‘Ze zijn er nogal laconiek over,’ zegt iemand die bij een toeleverancier van Heesen Yachts werkt. Heesen, dat superjachten bouwt, betoogde eind vorige maand bij de rechter dat het voortbestaan van de scheepswerf in gevaar kon komen: de notaris wilde niet meewerken aan een constructie waarbij de eigenaar op afstand zou worden geplaatst.

Heesen verloor de rechtszaak, de notaris hoefde niet mee te werken. Toch is er geen paniek bij de leiding van de werf. ‘Momenteel is het scenario van een faillissement niet aan de orde,’ meldt Heesen aan Follow the Money. Of het bedrijf in hoger beroep gaat, kon de woordvoerder niet zeggen.

Die tweeslachtigheid – tegen de pers iets anders zeggen dan tegen de rechter – zorgt voor onrust. ‘We hebben het er de hele dag over,’ zegt de medewerker van de toeleverancier. ‘Er is nu een hoop ophef, er zit natuurlijk een kern van waarheid in die zorgen om een faillissement.’

Die dreiging is ontstaan doordat Heesen eigendom is van de steenrijke Russische oliebaron Vagit Alekperov, grootaandeelhouder van Lukoil. Alekperov is gesanctioneerd door Australië en het Verenigd Koninkrijk. De EU kondigde woensdag nieuwe sancties aan, waaronder maatregelen die zich specifiek op de Russische oliesector richten. De kans is groot dat die ook Alekperov en zijn Lukoil zullen treffen, maar vooralsnog weigert Hongarije het nieuwe sanctiepakket te accorderen.

Bij nieuwe sancties zullen de banden van Heesen met Alekperov, die al zo’n vijftien jaar eigenaar is, echt gaan knellen. Heesen zou nu al problemen hebben met de levering van onderdelen uit Engeland. Rolls-Royce Motors bijvoorbeeld, de bouwer van motoren voor schepen, vliegtuigen en boorinstallaties, zou al niet meer aan Heesen leveren.

Business as usual

Maar bij Heesen doen ze of het business as usual is, valt diverse toeleveranciers op die op basis van anonimiteit met FTM spraken. Deze week is er bij Port Vell, de haven van Barcelona, nog een proefvaart gehouden met een jacht van Heesen om radarapparatuur, motoren en aandrijvingselementen te testen. 

In de haven van Barcelona – waar Alekperov een belang in zou hebben – werd in maart Heesens Galactica Super Nova gesignaleerd. Ze verdween vervolgens van de radar en dook later op in de haven van Tivat, in Montenegro. ‘Niemand hier weet van wie de haven nu echt is,’ zegt een medewerker van een toeleverancier die in Barcelona werkzaam is over de telefoon. Hij vertelt Follow the Money dat in de Spaanse stad onzekerheid heerst: als Alekperov op de sanctielijst komt, moet de haven wellicht op slot. In die haven wordt veel onderhoud gepleegd aan jachten.

Volgens leveranciers overweegt Heesen daarom toch een faillissement en een doorstart onder een andere eigenaar. Dat is vrij gebruikelijk in deze branche. Puur economisch gezien lijkt er weinig reden voor een faillissement, laat een aan Heesen gelieerde bron weten. ‘Er is een vol orderboek. De Nederlandse bv zit goed bij kas. Maar als Alekperov op de Europese sanctielijst komt, bestaat de kans dat alle werkzaamheden staken.’

Een van de leveranciers heeft ruim 1 miljoen euro aan orders bij Heesen uitstaan

Want dan mogen ook Nederlandse en andere Europese leveranciers in principe niet meer aan Heesen leveren, en valt er weinig te bouwen in de werf in Oss. Dat heeft ook voor de lange termijn gevolgen. ‘Het is slecht voor de klandizie, ook de niet-Russische, want die zal dan dan vrezen voor de stabiliteit en overstappen naar de concurrentie,’ zegt dezelfde insider.

Maar wie bij de werf vraagt hoe de nabije toekomst eruit ziet, krijgt geen helder antwoord. Behalve bij de leveranciers met wie Follow the Money sprak, heerst zodoende nu ook onrust onder het personeel op de werf in Oss. Afgelopen vrijdag zong het gerucht rond dat alle toegangspasjes voor de werf moesten worden ingeleverd, laat een ingewijde weten. Een deel van de directie was afwezig vanwege de meivakantie, wat de paniek aanwakkerde. 

Een van de leveranciers heeft ruim 1 miljoen euro aan orders bij Heesen uitstaan. Een deel van de geplande werkzaamheden is aanbetaald: het is gebruikelijk dat de opdrachtgever een aanbetaling doet wanneer onderdelen moeten worden geleverd. Toch maken de onderdelenleveranciers zich zorgen. ‘Produceren we door, of maken pas op de plaats?’, zegt een leverancier die betrokken is bij de bouw van drie schepen.

Galactica

De situatie is extra nijpend omdat veel van Heesens klanten Russisch zijn; aan hen mag niet worden geleverd, en zij kunnen door de sancties niet makkelijk geld overboeken. De Brabantse bouwer leverde de afgelopen jaren tientallen schepen aan Russische miljardairs.

Heesen zou momenteel rond de 250 miljoen euro aan werk in portefeuille hebben, waaronder drie jachten voor Russen, zegt een tweede toeleverancier.

Eigenaar Alekperov is zelf Heesens grootste klant. Hij gaf opdracht voor de bouw van de 80 meter lange Galactica, ook bekend onder bouwnummer YN 19430 en als ‘project Cosmos’. Dat schip van zo’n 100 miljoen euro is zo goed als klaar, en ligt nu voor de finishing touch in het dok van Icon Yachts in Harlingen.

Onder begeleiding van een bootje van de douane voer het gevaarte op 13 april uit de industriële haven van Harlingen de Waddenzee op. Op de steven wapperde de Nederlandse vlag.

De proefvaarten worden scherp in de gaten gehouden door de Nederlandse douane. Niet vanwege de ophanden zijnde sancties tegen Alekperov, maar omdat er überhaupt geen luxegoederen naar Rusland mogen worden geëxporteerd. Dat verbod geldt zowel voor Prada-tasjes als voor een superjacht.

Totdat het aan de klant geleverd is, is een jacht eigendom van de werf. De woordvoerder van Heesen bezweert Follow the Money dat de Galactica Cosmos inderdaad nog in bezit van de werf is. Bij een faillissement zou het schip dus onder de boedel vallen.

Maar volgens gegevens van Equasis, dat een database bijhoudt die onder andere het eigendom van grote schepen natrekt, is de Galactica sinds 1 april eigendom van de Maltese vennootschap Long Island Limited.

De grootste aandeelhouder van Long Island Limited is volgens het Maltese handelsregister Waves Holding Limited, eveneens op Malta gevestigd. Waves heeft als eigenaar het Cypriotische Grindale Investments Limited. Grindale is op hetzelfde adres gevestigd als Morcell Limited, de Cypriotische holding van Alekperov, waaronder ook Heesen valt. Twee mensen die als bestuurders van de vennootschappen op Malta en Cyprus worden genoemd, zijn ook bij Morcell betrokken.

Het lijkt erop dat Alekperov het eigendom van de Galactica Cosmos heeft ‘verhangen’ binnen zijn bedrijvengroep. Heesen stelt tegenover Follow the Money dat de informatie van Equasis niet klopt, maar wil die claim niet toelichten. Heesens claim is onwaarschijnlijk. Equasis is rond 2000 opgezet op initiatief van de Europese Commissie en de Franse overheid om de maritieme wereld transparanter te maken, en verzamelt uit dien hoofde data over het eigendom van grote schepen, die wekelijks wordt ververst. 

Een betrokkene stelt dat de mutaties die Equasis toont, niet wijzen op een juridische levering aan Alekperov, of een van zijn dochterondernemingen, maar het gevolg zijn van een noodzakelijke wijziging afgelopen september in de bedrijfsstructuur rond het jacht. Dit omdat het jacht ‘om verzekeringstechnische redenen’ in een register moest worden ingeschreven.

Gekozen is voor het scheepsregister van de Kaaimaneilanden, een bij superrijken populair belastingparadijs. Vandaar ook dat op de achtersteven van de Galactica Cosmos de naam George Town al prijkt: dat is de hoofdstad van de eilandengroep. De betrokkene weet zelfs te melden dat is besloten het schip in de toekomst te herdopen. De nieuwe naam: Genesis.