© ANP / Roos Koole

Veilig Thuis snoerde gedupeerde ouders de mond met een zwijgcontract

Veilig Thuis sloot een contract met een ouderpaar in Utrecht dat ‘kenmerken van een zwijgcontract’ bevatte. Dat maakt de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) vandaag bekend. De overeenkomst bepaalde onder meer dat het echtpaar nooit meer met de pers mocht praten over hoe zij door de organisatie waren bejegend; in ruil daarvoor zou hun dossier vernietigd worden. Onder druk van de IGJ is de bewuste clausule nu geschrapt.

‘We hebben dat zwijgcontract getekend omdat we eindelijk rust wilden voor ons gezin,’ zegt Michiel Leek uit Utrecht, die na lange tijd weer eens spreekt met Follow the Money. De laatste keer was in 2018, toen hij en zijn vrouw Saar nog volop verwikkeld waren in een juridische strijd met jeugdbeschermingsorganisatie Veilig Thuis.

Veilig Thuis verdacht het echtpaar ervan dat ze de medische klachten van hun ernstig zieke kind zelf veroorzaakten. Ook nadat de verdenking onterecht bleek, weigerde Veilig Thuis het dossier te sluiten. De opgegeven reden: de organisatie had nog zorgen over het gezin.

Maar in november 2018 kwam daar blijkbaar verandering in. Als het echtpaar bereid was een overeenkomst te tekenen waarin zij beloofden nooit meer met de pers te praten over de zaak en ze alle rechtszaken en tuchtzaken zou beëindigen, dan zou Veilig Thuis het dossier vernietigen. De familie had behoefte aan rust en stemde uiteindelijk toe. 

Maar nu mogen ze weer praten. Onder druk van de IGJ moest Veilig Thuis Utrecht, onderdeel van Samen Veilig Midden Nederland, een deel van die overeenkomst schrappen. Dat maakte de IGJ gisteren bekend. De Inspectie was door de gemeente Utrecht en Samen Veilig Midden Nederland gevraagd het contract te beoordelen. De conclusie: ‘Naar de mening van de Inspectie bevatte één alinea de kenmerken die wezen op een zwijgcontract.’ De IGJ zegt vervolgens zwijgcontracten onwenselijk te vinden, ‘omdat deze contracten en het open en transparant leren en verbeteren in de weg staan.’ 

De inspectie laat weten dat de bewuste passage inmiddels door Samen Veilig Midden Nederland is geschrapt en dat de overeenkomst ‘in de huidige vorm geen kenmerken bevat van een zwijgcontract’. Na deze aanpassing is de zaak voor de Inspectie afgedaan, schrijft de IGJ: ’Daarmee hoeft de Inspectie geen vervolg meer te geven aan deze vaststellingsovereenkomst in het kader van zwijgcontracten.’ 

Münchhausen by proxy

Het echtpaar Leek, met name moeder Saar, werd in 2017 door Veilig Thuis verdacht hun jonge zoontje ziek te hebben gemaakt. Mogelijk had Saar Münchhausen by proxy, dacht Veilig Thuis. FTM schreef een uitgebreid verhaal over deze zaak, waarin ook een ander echtpaar aan het woord kwam waarvan de moeder ten onrechte verdacht werd van deze zeldzame en omstreden psychologische aandoening. Ook was het echtpaar te zien in een uitgebreide uitzending van EenVandaag over de kwestie. 

De verdenking van het echtpaar Leek bleek ongegrond: hun zoontje kampte met een ernstige darmafwijking en is nog altijd onder behandeling van een kinderarts. Veilig Thuis besloot de zaak niet voor de Raad voor de Kinderbescherming te brengen, maar weigerde het dossier van de familie te vernietigen. De jeugdbeschermingsorganisatie hield namelijk, ondanks het sluiten van de zaak, ‘zorgen’ over het gezin. Het echtpaar Leek spande daarop een procedure aan: openhouden van het dossier kon het gezin op ieder moment opnieuw blootstellen aan ondertoezichtstelling door Veilig Thuis. Daarnaast diende het gezin twee klachten in bij de tuchtrechter; een over over de betrokken vertrouwensarts van Veilig Thuis, en een over de kinderarts die de zaak had aangekaart. 

Na een slepende juridische strijd boden Samen Veilig Midden Nederland en Veilig Thuis Utrecht het echtpaar Leek een zogenaamde ‘vaststellingsovereenkomst’ aan. Veilig Thuis zou het dossier vernietigen, op voorwaarde dat Michiel en Saar nooit meer over de zaak zouden praten met de pers, hun rechtszaken zouden staken, evenals de tuchtzaken die zij hadden aangespannen tegen de betrokken kinderarts en vertrouwensarts van Veilig Thuis. 

Quid pro quo 

Het contract is in bezit van Follow the Money. In twee punten wordt expliciet omschreven wat het spreekverbod inhoudt. Zo zegt de eerste bepaling dat ‘elke partij is gehouden deze overeenkomst en al hetgeen is geschied tijdens de onderhandelingen die tot deze overeenkomst hebben geleid, op geen enkele wijze aan een derde (daaronder bedoeld doch niet beperkt de media in de meest ruime zin) te openbaren [..]’. En vervolgens: ‘Onder de reikwijdte van deze afspraak valt tevens de plicht om in dit dossier niet verder de aandacht van de media te zoeken en geen medewerking te verlenen aan verzoeken hiertoe, op verzoek van de media.’ 

De tweede bepaling is geen verbod, maar een gebod. Michiel en Saar Leek werden verplicht om een specifieke verklaring als reactie te geven ‘bij vragen van derden over de stand van zaken tussen partijen’. Die verklaring luidde als volgt: ‘Veilig Thuis en de ouders zijn het er gezamenlijk over eens dat de primaire aandacht en zorg naar de zoon van ouders dient uit te gaan, dat hij gebaat is bij rust en dat procedures en media aandacht hierin verstorend werken. Veilig Thuis heeft over de veiligheid van de zoon geen zorgen. Reden waarom partijen in goed onderling overleg afspraken hebben gemaakt. Over de inhoud van deze afspraken worden verder geen mededelingen gedaan.’ 

Opmerkelijk in deze laatste passage is dat Veilig Thuis erin stelt geen zorgen te hebben over de veiligheid van het zoontje van de familie Leek. De organisatie hield tot nu toe in alle juridische procedures vol dat die zorgen wél bestonden.

‘Dat een passage uit een overeenkomst kenmerken heeft van een zwijgcontract, is iets heel anders dan dat er sprake is van een zwijgcontract’

‘Wij vonden het wel bijzonder dat de “zorgen” over ons gezin met het ondertekenen van die verklaring blijkbaar van de baan waren,’ merkt Michiel Leek achteraf op. In november 2018 is het stel bereid om uiteindelijk toch te tekenen. Aanvankelijk wilde het echtpaar de tuchtzaak nog wel laten vallen, maar wel gewoon met de pers kunnen praten. ‘Veilig Thuis stond er echter op dat die clausule met het spreekverbod in het contract werd opgenomen.’

Het is een opvallende quid pro quo. Als Veilig Thuis het dossier in het belang van het kind niet wilde sluiten, waarom zou het dan wel vernietigd worden als de ouders bereid waren een zwijgcontract te tekenen? Follow the Money legde die vraag voor aan Samen Veilig Midden Nederland, de organisatie waar Veilig Thuis Utrecht onder valt.

‘Dat was in het algemeen belang van iedereen’, reageert woordvoerder Jacques Happe van Samen Veilig Midden Nederland. Hij ontkent dat er sprake zou zijn geweest van een zwijgcontract. Over het oordeel van de Inspectie daarover zegt hij: ‘Dat een passage uit een overeenkomst kenmerken heeft van een zwijgcontract, is iets heel anders dan dat er sprake is van een zwijgcontract.’ Was het nu noodzakelijk om een spreekverbod met de pers in het contract op te nemen om het dossier van de familie te kunnen sluiten? Happe: ‘Continu praten met de pers is nooit goed. De familie wilde zelf rust.’ 

Michiel Leek en zijn vrouw benadrukken dat het Veilig Thuis was die stond op de bepaling in de overeenkomst waarin hen een spreekverbod werd opgelegd. 

‘Daar mogen wij niet over praten’

De zaak kwam aan het rollen dankzij een oplettende lokale journalist. Marc van Rossum Du Chatel van RTV Utrecht volgde de tuchtzaak die de familie Leek had aangespannen tegen de vertrouwensarts van Veilig Thuis. Toen die ineens niet doorging, stelde Van Rossum daar vragen over aan het paar. Michiel Leek: ‘Er viel niets anders te doen dan zeggen dat we niet op zijn vraag mochten ingaan.’ Op de vervolgvraag van RTV Utrecht of er dan soms sprake was van een zwijgcontract, luidde het antwoord opnieuw: ‘Daar mogen wij niet over praten.’ 

RTV Utrecht publiceerde erover en stelde vragen aan de gemeenteraad, die bezig was met een breder onderzoek naar jeugdzorg in de regio. De voltallige gemeenteraad wilde daarop van het college weten of Samen Veilig en Veilig Thuis zich bedienden van zwijgcontracten. In eerste instantie ontkenden beide organisaties het bestaan van een overeenkomst tussen henzelf en de familie Leek. Later stelden Samen Veilig en Veilig Thuis dat er weliswaar sprake was van een vaststellingsovereenkomst, maar dat dit geen zwijgcontract betrof. Verantwoordelijk wethouder Victor Everhardt van de gemeente Utrecht drong er vervolgens op aan het contract door de Inspectie te laten toetsen.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Eelke van Ark

Gevolgd door 2062 leden

Eelke vond vanuit de Achterhoek de weg naar Follow the Money. Ze heeft zich vastgebeten in het Nederlandse zorgstelsel.

Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren