Verbeter de financiële sector en begin een bank. Deel #3: De marktpotentie

    Het overrompelende succes van Burgerinitiatief Ons Geld inspireerde ondernemer Richard van der Linde tot de uitwerking van een nieuw type bank: een pure depositobank. Tijdens het proces van oprichting doet Van der Linde via FTM verslag van hoe dat gaat: een eigen bank beginnen. Deel 3: inzicht in de marktvraag naar een depositobank.

    'Is er wel een markt voor bankrekeningen die geen rente geven?' Het is een vraag die ik al vaak heb gekregen tijdens het oprichtingsproces van een nieuwe bank. Een full reserve depositobank die geen leningen verstrekt, om precies te zijn. In de volgende zin zit steevast het woord ‘inflatie’ verwerkt. Ook in de comments op FTM. Nee, natuurlijk wil niemand dat zijn koopkracht afneemt door consumptie uit te stellen. Eenzijdig benaderd, zou ik ook een bankrekening met rente verkiezen. Bij de meerzijdige benadering wegen we ook onze voorkeur voor risico en onze persoonlijke waarden mee. Het valt of staat allemaal met het al dan niet verwachten van een nieuwe bankencrisis en de rol die de overheid dan gaat spelen. Verwacht je dat er binnen afzienbare tijd een bank kan omvallen en dat het Depositogarantiestelsel (DGS) dan niet houdbaar blijkt, dan zul je best bereid zijn om – als een soort  verzekering – je geld zonder rente en tegen een kleine meerprijs bij een depositobank met 100 procent reserves te stallen.
    het geld is er altijd, net als in een fysieke kluis
    Het voordeel is namelijk dat je niet meer afhankelijk bent van de gezondheid van andere banken; het geld is er altijd, zoals dat in een fysieke kluis ook het geval is.

    Kosten versus principes

    Geloof je wel in de houdbaarheid van het bankenstelsel met een DGS, dan kan het twee kanten opgaan. Of je accepteert de moral hazards van de externe garantie, kiest de bank die je het meeste comfort biedt en klaagt nooit op feestjes en partijen over de beloningen van bankiers. Of je accepteert de werkelijke kosten van het betalingsverkeer en gaat uit principe bankieren bij een partij die geen winsten privatiseert en verliezen mogelijk collectiviseert. Laten we de vraag daarom parafraseren. Bijvoorbeeld zo: Is er wel vraag naar rekeningen bij een bank die overeind blijft als alle andere banken omvallen? Of zo: Is er vraag naar een bank die het mogelijk maakt om zelf niet bij te dragen aan hoge beloningen bij andere banken? Want uiteindelijk zal een DGS steeds minder te verantwoorden zijn over een paar jaar, als er dan meerdere depositobanken zijn die elkaar, met of zonder winstoogmerk, met verschillende verdienmodellen beconcurreren zonder krediet- of systeemrisico te kennen. En hoe anders zou de casus zijn zonder depositogarantiestelsel? Dan zal het animo voor een risicovrije rekening op zijn minst toenemen. Om het technischer te stellen: de Sharpe ratio van de rente op een bankrekening met DGS is een stuk hoger dan die zonder DGS!

    De marktpotentie

    Voor een bank met winstoogmerk is het misschien ontmoedigend als van de bankklanten maar 3 procent per jaar van bank verandert en dat nog geen kwart van hen het doet vanwege een zoektocht naar een veiliger plek voor het vermogen (veelal onder de 100.000 euro). Ja, dat betaalrekeningen überhaupt een verlieslatende business zijn voor banken. En dat van de 97 procent die niet overstapt, slechts twee procent dat doet omdat er geen goede alternatieven zijn en banken allemaal hetzelfde overkomen. Maar voor ons, als non-profit bank, is een fractie van die pool al voldoende om een bank neer te zetten die mensen in staat stelt te kiezen en desgewenst een statement te maken. Hoeveel rekeninghouders precies nodig zijn, blijft lastig in te schatten zo lang we niet weten hoe DNB dit nieuwe type dienstverlening een plaats wilt geven binnen de kaders van de Wft (Wet financieel toezicht). De kosten voor de techniek en organisatie zijn met behulp van ervaringsdeskundigen inmiddels al behoorlijk in kaart gebracht. De grote onbekende is de bereidwilligheid bij de toezichthouder tot het aanwenden van uitzonderingsopties.

    De voorkeur van DNB

    Met een gewone bankvergunning zouden wij namelijk worden blootgesteld aan kredietrisico van andere banken door het DGS en zou het geen risicovrije bankrekening worden. DNB heeft echter de ruimte voor ontheffingen. Maar evengoed zouden we met een vergunning als betaalinstelling uit de voeten kunnen, mits er ook enkele ontheffingen aan worden toegevoegd. Het zijn voorbeelden van routes die we kunnen bewandelen. Het is aan DNB om daarin een voorkeur aan te geven en wij hebben ons er dan naar te schikken. Zodra we op dat punt aankomen, kunnen we onze business case afmaken. Een beschrijving van onze diensten was voor DNB echter niet voldoende, zij wilde dat wij eerst onderzoek zouden doen naar de routes, waarna zij gaan beoordelen of ze dat ook zo zien. Het position paper waarin dat is uitgewerkt, is nu af en wordt spoedig ingestuurd. Daar waren behoorlijk wat kosten mee gemoeid, die – nogmaals – niet noodzakelijk waren en de drempels voor toetreding onnodig hoger hebben gemaakt.

    Betalingsverkeer zonder risico voor iedereen

    Wij financieren dit uit eigen middelen, zonder zicht op de haalbaarheid en zonder upside potential (we beogen een volledig transparante stichting met goed verankerde doelstellingen). Dat doen we met genoegen vanuit de overtuiging dat iedereen recht heeft op toegang tot het betalingsverkeer zonder blootstelling aan het kredietrisico van een marktpartij.
    iedereen heeft recht op toegang tot het betalingsverkeer zonder blootstelling aan het kredietrisico van een marktpartij
    En al is onze bank in haar operatie straks niet bijzonder complex, spreken we met bankiers met morele inborst om straks leiding te geven aan de bank die de stichting als enige aandeelhouder kent. In die context waren de soms negatieve reacties op mij en mijn vorige column wat wrang, maar ook leerzaam. Want blijkbaar huist er in sommige lezers veel onvrede die nog geventileerd moet worden. Betalingsverkeer kan zonder probleem losgekoppeld worden van geldschepping en financiering, alleen zag niemand er nog brood in. Een bank die geen leningen verstrekt, maar volledig compliant is, is een verrijking van het bankenlandschap, zonder dat er meer risico door ontstaat. De overheid zou het kunnen doen, maar doet het niet. En waarschijnlijk zijn wij als marktpartij ook veel efficiënter in het neerzetten van een vergelijkbare dienst. Het enige dat wij straks nodig hebben is enkele duizenden early adapters die hun onvrede gaan ventileren door een rekening bij ons te openen. Dus aanschouw het graag met een open geest, schuw niet te vragen waar iets onduidelijk is en bepaal voor uzelf of u het interessant vindt om de oprichting verder vanaf de eerste rij mee te maken of niet. It’s a big internet.
    Over de auteur

    Richard van der Linde

    Lees meer

    Volg deze columnist

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid