Het westen geeft steeds minder uit aan defensie. De rest komt dichterbij, maar geld er tegen aan smijten, betekent niet gelijk meer militaire kracht.

    Indonesië koopt tanks van Duitsland, fregatten in Nederland. Het Chinese leger koopt een vliegdekschip en is bezig met haar eigen JSF. Het kleine Singapore breidt haar strijdkrachten uit. Rusland moderniseert. En het Westen? De Verenigde Staten en veel Europese landen bezuinigen. Dit zijn al lang geen incidenten meer. Het jaarlijkse onderzoek van SIPRI naar militaire uitgaven bevestigt deze trend. Het ‘Westen’ geeft minder uit aan defensie en de rest blijft meer uitgeven.

    De Zweedse denktank becijferde dat het afgelopen jaar wereldwijd 1753 miljard dollar aan defensie is uitgegeven. Ten opzichte van 2011 daalde het totaal met een half procent. De Verenigde Staten, West-Europa, Australië, Canada en Japan bezuinigen flink op defensie. Een harde landing in de totale defensieuitgaven is voorkomen door de sterk groeiende bestedingen in Azië, Oost-Europa, het Midden-Oosten, Noord-Afrika en Latijns Amerika.

    Beëindigen oorlogen

    De Amerikaanse defensieuitgaven daalden in 2012 met zes procent. Met 682 miljard dollar geeft deze big spender voor het eerst sinds het einde van de Koude Oorlog minder dan 40 procent van het totaal van de wereld uit. Sipri wijst naar het beëindigen van de Amerikaanse oorlogen in Afghanistan en Irak als grootste oorzaken. Deze kostenpost daalde van 159 miljard dollar in 2011 naar 115 miljard dollar in 2012. En dit jaar zakt het waarschijnlijk nog verder, naar 87 miljard dollar. 

    De Amerikanen geven wel veel meer uit dan pre-9/11. Het huidige budget is 69 procent hoger dan in 2001. Na de aanvallen op de Twin Towers en sinds de daaropvolgende War on Terror stegen de Amerikaanse militaire uitgaven explosief. 

    De militaire uitgaven in West en Cetraal Europa daalden in 2012 ten opzichte van 2011 met 1,6 procent. Sinds de crisis uitbrak in 2008 zijn de uitgaven met 7 procent gedaald.

    De rest dokt wel

    En wat doet de rest? In de rest van de wereld blijven de defensiebudgetten stijgen, maar het klotst minder hard over de rand dan vóór 2008. De uitgaven in Azië, Oost-Europa, het Midden-Oosten, Noord-Afrika en Latijns Amerika aan defensie stijgen nog wel, maar minder hard dan voor de financiële crisis.

    China blijft geld uitgeven om het People Liberation Army te versterken. Het budget steeg met 7,8 procent naar 166 miljard dollar, waarmee het op gepaste afstand van de VS de tweede plaats inneemt op wereldranglijst van militaire uitgaven. Rusland volgt op de derde plaats. De Russen zijn bezig hun krijgsmacht te moderniseren. De opvolger van het rode leger wil dit decennium 70 procent van haar wapentuig vervangen. Het land verhoogde haar defensiebudget met 16 procent.

    De gemiddelde stijging in defensieuitgaven van opkomende landen (bron: SIPRI)

    Militaire verschuiving

    Wat zeggen deze cijfers? ‘We zien het mogelijke begin van een verschuiving in de balans van militaire uitgaven van het rijke westen naar opkomende regio’s', aldus Sam Perlo-Freeman van SIPRI. 'Het bezuinigingsbeleid en het terugtrekken van troepen uit Afghanistan verlagen de westerse uitgaven en economische groeifondsen elders nemen toe’. SIPRI verwacht dat de huidige trend zich de komende jaren voortzet.

    De defensieuitgaven van het westen en de rest convergeren, maar dat wil nog niet zeggen dat het westen opeens vleugellam zal zijn. De insteek van SIPRI is strikt budgettair. De militaire opmars van landen buiten het westen is van financiële aard. Een stijging in militaire budgetten leidt niet per definitie tot een toename in militaire kracht. Ter illustratie. Zuid-Afrika koopt straaljagers van het Zweedse Saab, maar door gebrekkig onderhoud en beperkte training blijft het land verstoken van militaire stootkracht. China koopt een vliegdekschip, maar waarvoor? Experts zijn het erover eens dat zij kansloos zijn tegen de Amerikaanse schepen. Als de Chinezen dit extreem complexe militaire instrument überhaupt al draaiende krijgen. Het helpt wel om hun buren angst aan te jagen en om te trainen in deze maritieme capaciteiten.

    Militaire uitgaven per regio, 2003-2012 (Bron: SIPRI) 

    De Verenigde Staten en de landen uit Centraal en West Europa komen samen op 57 procent van het wereldwijde totaal aan defensieuitgaven. Ook als dit percentage inderdaad verder daalt, zullen de legers van China en de andere opkomende landen ons voorlopig niet overlopen. De westerse landen scoren hoog op efficiëntie en effectiviteit van hun krijgsmachten, zo blijkt uit onderzoek van McKinsey. 

    Militaire opkomst in Azië

    Een andere dimensie dan budget en capaciteit is militaire behoefte. Het ene land of de ene regio loopt meer risico, en heeft haar krijgsmacht mogelijk harder nodig dan de andere. Internationale handelsstromen concentreren zich steeds meer in Azië. De belangen voor de betrokken landen, vooral daar, zijn groot. China breidt militair uit, waardoor een land als Vietnam zich bedreigd voelt en ook investeert in haar krijgsmacht. Transport-hub Singapore investeert in luchtmacht en marine om haar handelsbelangen te beschermen tegen piraten. De Verenigde Staten bieden tegenwicht aan de economische en militaire opkomst van China, waarop Peking geneigd is om meer in de krijgsmacht te investeren. Kijkend naar de handelsstromen heeft Europa relatief weinig economische belangen te behartigen in Azië. Europa handelt voornamelijk met zichzelf. Waarom mengen in een wapenwedloop ver van huis?

    Sommige landen voelen zich comfortabel binnen een bondgenootschappelijk verband. Dat lijkt het geval voor veel Europese landen binnen de NAVO, waar de VS budgettair dominant is. De kleine rol van Europa in Azië en de bescherming door de NAVO willen echter niet zeggen dat het veilig geachte Europa buiten schot blijft. Slechts de Middellandse Zee scheidt ons continent van de onrust in de Arabische wereld. In Libië deed Amerika nog mee met Frankrijk en Groot-Brittannië, maar in Mali staan de Fransen er alleen voor. En Syrië? Interventie blijft uit en het aantal dodelijke slachtoffers loopt met de dag op. Turkije vangt vooralsnog een groot deel van de vluchtelingen op. 

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid