Vermogensbeheerders van pensioenen blijven buiten schot

Columnist David Hollanders haalt uit naar vermogensbeheerders, de partijen die pensioenfondsbesturen - op soms dramatische wijze - influisteren. Vreemd genoeg blijven ze steeds buiten schot.

De pensioenfondsen liggen onder vuur; jongerenorganisaties en ouderenbonden ageren tegen ze, en toezichthouder DNB legt steeds meer eisen op aan hun deskundigheid. De vermogensbeheerders blijven echter, ten onrechte, buiten schot. De fatale keuzes van pensioenfondsen zijn namelijk ingefluisterd door vermogensbeheerders. Pensioenfondsen beleggen het vermogen van deelnemers allang niet meer zelf, maar besteden dat uit aan zogenoemde experts. Zo beheert vermogensbeheerder (uitvoerder) APG het pensioengeld van ABP en beheerder PGGM het geld van PFZW.  

Asymmetrische bonussen

Het zou wat flauw zijn om de in 2008 geleden verliezen - 112 miljard euro aan beleggingsverlies en 108 miljard euro aan gestegen verplichtingen en het daarna volledig uitblijvende herstel - aan beheerders toe te schrijven. Evenzo zou het te makkelijk zijn om bijvoorbeeld het beleggen van een half miljard euro in Fortis in juni 2008 door ABP –op advies van APG ongetwijfeld- te hekelen. Maar niet minder ongerijmd is het om winsten via bonussen wél aan de vermeende competentie van de vermogensbeheerder toe te schrijven. Toch gebeurt dat veelvuldig. Het is van tweeën een, ofwel beheerders hebben een aanzienlijke invloed op de vermogenspositie van pensioenfondsen, en dan presteren zij al jaren abominabel. Of zij hebben dat niet, en dan zijn bonussen misplaatst. Behalve misplaatst zijn deze asymmetrische bonussen pervers, daar zij aanzetten tot risicovol beleggen. Pensioenfondsen nemen inderdaad massaal meer risico dan ter dekking van hun verplichtingen noodzakelijk. Zo hadden fondsen in 2007 –bij een gemiddelde dekkingsgraad van 144 – kunnen kiezen het (reële) renterisico af te dekken, waarmee noch pensioengerechtigden noch 'jongeren' gekort waren. Op een enkele uitzondering na, is anders geadviseerd door vermogensbeheerders die belang hebben anders te adviseren. De kosten van vermogensbeheer zijn aanzienlijk. De totale kosten (inclusief administratiekosten) in de sector zijn geraamd op 6 miljard euro. Afgezet tegen het beheerde vermogen van 1000 miljard euro lijkt dat mee te vallen –de reden wellicht dat pensioenfondsen de kosten als percentage van het beheerde vermogen rapporteren - maar het is wel een veelvoud van de uitvoeringskosten van de AOW. En het is vooral veel voor beheerders die het al jaren niet lukt om de dekkingsgraden van fondsen op peil te krijgen. Indien de kosten met 15 procent teruggebracht worden, kan de indexatie voor pensioengerechtigden gefinancierd worden. Maar daar waar ambtenaren op de nullijn worden gezet, blijven vermogensbeheerders (die met de verplichtstelling en fiscale vrijstellingen de facto publieke instanties zijn) volledig ongemoeid. Er is zelfs geen discussie. Beheerders worden bij alle bezuinigingen om onnavolgbare redenen ontzien.
'Beleggingsbeleid wordt wel degelijk bepaald door beheerders'
Tegenwerping van de vermogensbeheerders is dat zij slechts het beleid uitvoeren waartoe het opdrachtgevende fonds besloten heeft. Maar die vlieger gaat niet op. Fondsen besteden behalve vermogensbeheer ook een bonte verzameling van andere zaken uit, zoals intern toezicht, risicobeheer, beleggingsadvies, administratie en monitoring. Bij 90,5 procent van de fondsen is beheer van minstens 30 procent van het vermogen uitbesteed en bij 83,7 procent van de fondsen is de administratie uitbesteed. Het is een publiek geheim dat het beleid de facto door beheerders en adviseurs bepaald wordt. Het bevreemdt dan ook dat vermogensbeheerders niet onder direct toezicht van DNB staan.  

Stijlbloempjes

Wat er bij de uitvoering mis kan lopen, werd overigens wel door een commissie onder leiding van Jean Frijns, voorheen werkzaam bij ABP, gesignaleerd in een rapport. De commissie stelde dat in 2007 20 miljard euro verloren ging door gebrekkige implementatie van de beleggingsstrategieën. Men zou toch verwachten dat hier grondig vervolgonderzoek naar zou worden gedaan, maar niets van dat alles. Over de rol van vermogensbeheerders gaat de discussie niet. Die blijft steken in stijlbloempjes als ‘jong draait op voor oud’, terwijl vermogensbeheerders aanzienlijk meer kosten dan hun matige prestaties en verkeerde inschattingen rechtvaardigen.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

David Hollanders

Docent politieke economie aan de Universiteit van Amsterdam.

Volg David Hollanders
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren