Staatssecretaris Tamara van Ark in de Tweede Kamer, maart 2019

Staatssecretaris Tamara van Ark in de Tweede Kamer, maart 2019
© ANP / Bart Maat

De Schuldenindustrie

Honderdduizenden Nederlanders zitten in de schulden. Ze begonnen vaak met een kleine schuld, maar lopen vast in een systeem dat ze steeds verder in de problemen brengt. Rond het innen van schulden is een volledige industrie ontstaan. Daarmee komen we op het terrein van de deurwaarders, die namens hun opdrachtgevers executiemaatregelen mogen treffen: beslag leggen op loon, inboedel en bankrekeningen. Lees meer

Follow the Money brengt in het dossier Schuldenindustrie de markt in kaart, zoekt naar de perverse prikkels en onderzoekt waarom ondanks de roep om verandering de Haagse molens traag draaien. Er is weliswaar een Wetsvoorstel Vereenvoudiging Beslagvrije Voet ter bescherming van het bestaansminimum van schuldenaren maar inwerkingtreding is onlangs twee jaar uitgesteld. 

11 Artikelen

Ministerie talmt met rekentool, legt schuld bij gemeenten, en laat schuldenaars in de steek

Schuldenaren worden in Nederland vaak aan de bedelstaf gebracht. Hoe dat komt? Schuldeisers berekenen de beslagvrije voet verkeerd. Om dat tegen te gaan is er een nieuwe wet, maar de uitvoering ervan dreigt opnieuw vertraging op te lopen. De staatssecretaris wijst de gemeenten als schuldigen aan. Onzin, zeggen betrokkenen. ‘Dit heeft in de top geen prioriteit.’

Daar zit je dan als schuldenaar. Er is beslag gelegd op je loon, maar omdat het bedrag verkeerd is berekend, blijft er te weinig over om de huur en boodschappen te betalen. Rekeningen stapelen zich op, er ontstaan nieuwe schulden, waarna je nog dieper in het moeras zakt. Dit overkomt naar schatting van de gerechtsdeurwaarders jaarlijks zeker honderdduizend Nederlanders.

Vandaar dat de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet (Wvbv) in maart 2017 als hamerstuk is aangenomen. Ondanks de schrijnende situatie laat de invoering van de wet op zich wachten: zelfs de uitgestelde deadline van 1 januari 2021 dreigt de verantwoordelijke staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Tamara van Ark (VVD), te missen.

Dat staat in een brief die Van Ark vorige week naar de Kamer stuurde. Volgens de staatssecretaris liggen het UWV en de Belastingdienst – cruciaal voor de uitvoering van de wet – ‘op koers’, nadat ict-problemen bij de Belastingdienst eerder voor twee jaar uitstel zorgden. De nieuwe kink in de kabel zijn de gemeenten, schrijft de staatssecretaris. De ict-leveranciers van de gemeenten moeten namelijk hun software aanpassen voor de berekening en het is onduidelijk of dat op tijd lukt. Komend kwartaal komt daar volgens Van Ark helderheid over.

Hoe werkt de nieuwe berekening van de beslagvrije voet?

De huidige berekening van de beslagvrije voet is tamelijk ingewikkeld en gebaseerd op onder meer inkomensgegevens die de schuldenaar zelf moet aanleveren. Maar dat levert veel problemen op, zodat de berekening vaak niet klopt. Schattingen van de gerechtsdeurwaarders lopen tot 50 procent van de  gevallen. Ter illustratie: hier vind je de do-it-yourself rekentool voor de huidige beslagvrije voet die de deurwaarders hebben ontwikkeld.

Voor de nieuwe berekening komt er een ‘generieke’ rekentool voor gemeenten, waterschappen, het CJIB, de SVB, het LBIO, de Belastingdienst en gerechtsdeurwaarders. De laatsten hebben voor alle 700 gerechtsdeurwaarders, 25 procent van de gemeenten en vrijwel alle waterschappen al een werkende rekentool gebouwd. Om te kunnen rekenen moeten de Belastingdienst en het UWV geautomatiseerd gegevens aanleveren, zodat er geen fouten meer kunnen ontstaan door toedoen van schuldenaren. Met de juiste beslagvrije voet kunnen schuldeisers geen beslag leggen op dat deel van het inkomen dat het bestaansminimum garandeert.

Het aanleveren van deze data is kennelijk zo lastig dat invoering van de nieuwe wet al twee jaar is uitgesteld.  

Lees verder Inklappen

‘Gemeenten niet klaar voor schuldenwet’, meldde Binnenlands Bestuur. Die kop laat zien dat Van Ark met succes het beeld heeft neergezet dat de Rijksoverheid haar werk wél op orde heeft. Mocht invoering van de Wvbv opnieuw langer duren, dan kan de staatssecretaris naar de gemeenten wijzen. Strikt genomen klopt het dat de gemeenten nog niet klaar zijn, maar ligt dat aan hun ict-leveranciers? Daar lijkt het niet op. 

Navraag bij Stratech, een grote leverancier voor gemeenten, leert dat deze partij nog niets aangeleverd heeft gekregen; dat bleek ook al uit de brief van de staatssecretaris. Voor aanpassing van de software stelt Van Ark afhankelijk te zijn van de automatiseringsafdelingen van het UWV en het Inlichtingenbureau (de overkoepelende IT-organisatie van gemeenten), die opdracht hebben gekregen om een ‘generieke rekentool’ te ontwikkelen. De ict-leveranciers kunnen pas aan de slag als deze rekentool er is, en moeten dus wachten op genoemde centrale overheidsorganisaties.

‘Aanpassing van software is niet tijdrovend’

Het kan nog wel even duren voordat die over de brug komen: Stratech kreeg te horen dat de noodzakelijke gegevens – de rekenmethode – pas volgend najaar klaar is. Toch is de deadline van januari 2021 volgens Stratech haalbaar, omdat de aanpassing ‘niet al te tijdrovend’ is. 

Waarom is de opdracht tot ontwikkeling van de ‘generieke’ rekentool niet eerder verstrekt? De wet is immers al in 2017 aangenomen. Desgevraagd laat het ministerie weten dat pas eind vorig jaar – nadat bleek dat de Belastingdienst en het UWV voor vertraging zouden zorgen –  is besloten om een centrale rekentool te bouwen. ‘De VNG voert op dit moment een impactanalyse uit,’ zegt de woordvoerder, ‘om duidelijkheid te krijgen over wat gemeenten moeten doen en welke tijd de gemeenten nodig hebben om de wet op een correcte manier te implementeren.’ (Het uitgebreide antwoord staat onderaan dit artikel.)

‘Niemand slaat met vuist op tafel en zegt: dit heeft prioriteit’

De gerechtsdeurwaarders, belast met het innen van schulden en het leggen van beslag, hebben geen enkel begrip voor meer uitstel. Zij zien van dichtbij wat er misgaat en hoe schuldenaren als gevolg daarvan in diepe armoede terecht komen. ‘We zijn al drie jaar bezig met praten,’ zegt Wilbert van de Donk, voorzitter van de KbvG (Koninklijke Beroepsorganisatie van gerechtsdeurwaarders). ‘Maar niemand slaat met de vuist op tafel en zegt: dit heeft prioriteit. Het wordt overgelaten aan instanties op uitvoeringsniveau,. In de top van de overheid is er te weinig sense of urgency. Wij merken ook ze daar geen beeld hebben welke drama’s schuilgaan achter de beslagvrije voet.’ 

Ook snapt Van de Donk niet dat de staatssecretaris beweert dat het traject zo complex is. ‘Het is geen rocket science. De formules staan allemaal in de wet. Dat zet je zo in Excel.’ De KbvG voegde eerder al de daad bij het woord en bouwde in een paar maanden een werkende rekentool, die volgens de voorzitter ook al een koppeling heeft met het UWV en de Belastingdienst. Daarvan kunnen straks alle 700 deurwaarders gebruik maken. Hij zegt niet te begrijpen waarom is besloten opnieuw een rekentool te ontwikkelen, terwijl de deurwaarders er al lang een hebben gemaakt.  

Van de Donk wijst erop dat de noodzakelijke data maar niet komen. ‘De uitdaging ligt bij het UWV en de Belastingdienst. Die moeten gegevens over schuldenaren aanleveren. Als de staatssecretaris zegt dat deze partijen op koers liggen, dan is verder uitstel nog minder te begrijpen.’

‘Vreemd om met vinger te wijzen naar lokale overheden’

Joeri Eijzenbach, beleidsadviseur van de Vereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren (NVVK), volgt de ontwikkeling met stijgende verbazing. ‘De Rijksoverheid zou er ict-technisch niet klaar voor zijn en wilde twee jaar uitstel. Heel vreemd om dan te lezen dat er nu met de vinger wordt gewezen naar lokale overheden. Maar dat in de brief van Van Ark de Belastingdienst en het UWV uit de wind worden gehouden, snap ik wel: zo ligt de bal niet meer bij het kabinet.’

Antwoorden van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op vragen van FTM

– Zoals u weet bestaat de wet bestaat al sinds 2017. Ontwikkeling van de rekentool (de logica) is niet afhankelijk van koppeling met de Belastingdienst en het UWV, zo bewijzen de deurwaarders die al een testtool klaar hebben, maar nu wachten op de input. Waarom is niet eerder opdracht gegeven om de generieke rekentool te bouwen op basis van formules die al sinds 2017 bekend zijn?

Antwoord: Bij de beslagvrije voet werken we samen met negen partijen. Die negen partijen moeten bij inwerkingtreding allen op dezelfde wijze gegevens krijgen, deze gegevens verwerken en vervolgens communiceren richting schuldenaar. De wet gaat er van uit dat elke partij dit op eigen wijze inregelt. Nb: dat geldt dus ook voor elke gemeente en waterschap. In 2018 werd – zoals richting Kamer aangegeven – duidelijk dat partijen inwerkingtreding per 1 januari 2019 niet gingen halen. Toen is in gezamenlijkheid met alle partijen, die samenwerken in het programma ‘Keten voor derdenbeslag – implementatie vereenvoudiging beslagvrije voet’, bezien hoe de implementatie goed kan worden vormgeven en wat de afzonderlijke partijen daarvoor moeten regelen. Van daaruit is onder meer het besluit genomen om een centrale rekentool te bouwen. Op die manier kan binnen dit brede speelveld ook strakker sturing gegeven worden aan de implementatie.

In uw vraag refereert u nog aan de testtool van de gerechtsdeurwaarders. Deze testtool ziet uitsluitend op de in de wet opgenomen formule. Om hiermee een beslagvrije voet te berekenen moet deze tool vanuit de polisadministratie en het BRP [Basis Register Personen, overheidsdatabase met adresgegevens, red.] herleide informatie krijgen (daarvoor zijn specificaties nodig voor alle deelnemende partijen). Juist deze herleidingen zijn niet in deze tool verwerkt.

Negen partijen: 600 gerechtsdeurwaarders, uwv, svb, cjib, Belastingdienst, LBIO, gemeentelijke sociale diensten, gemeentelijke belastingen en de waterschappen.

– Het UWV en het IB (Inlichtingenbureau, de overkoepelende IT-organisatie van gemeenten)moeten volgens de brief de rekentool nog vormgeven, zodat de ict-partijen op basis daarvan de aanpassingen kunnen doen. Deze partijen geven aan dat de aanpassingen niet complex zijn en niet veel tijd kosten. Kunnen we derhalve constateren dat de (mogelijke) vertraging niet wordt veroorzaakt door de gemeenten en hun leveranciers?

Antwoord: BKWI [de automatiseringsafdeling van het UWV, red.] en IB zijn bezig om de rekentool vorm te geven. Zodra de tool gereed is, moet alle gemeenten aansluiting regelen en daarvoor moeten zij afspraken maken met hun softwareleveranciers. Samen met alle partijen zijn de specificaties en rekenregels uitgewerkt en is gezamenlijk gekeken wat verder noodzakelijk is voor de ontwikkeling van een rekentool en de aansluiting daarop. De VNG voert op dit moment een impactanalyse uit om duidelijkheid te krijgen over wat gemeenten moeten doen en welke de tijd de gemeenten nodig hebben om de wet op een correcte manier te implementeren. Onderdeel van de implementatie opgave van gemeenten is in elk geval dat zij moeten zorgen dat hun leveranciers van hun software zorgen voor aansluiting op de centrale rekentool. Die duidelijkheid is er op dit moment nog niet. Daarom is dit in de brief aan de Tweede Kamer van 8 oktober benoemd.

Lees verder Inklappen

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Jan-Hein Strop

Gevolgd door 578 leden

Freelance financieel-economisch journalist met grote belangstelling voor de werking, macht en gedrag van bank & verzekeraar.

Volg Jan-Hein Strop
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Dit artikel zit in het dossier

De Schuldenindustrie

Gevolgd door 669 leden

Honderdduizenden Nederlanders zitten in de schulden. Ze begonnen vaak met een kleine schuld, maar lopen vast in een systeem d...

Volg dossier