Oplaadstation voor de elektrische bussen in Santiago, Chili. De openbaarvervoerbussen zijn gemaakt door de Chinese fabrikant BYD.
© Rodrigo Garrido / Reuters

Vervoersbedrijf Keolis doet ‘melding’ bij OM in zaak rond ‘frauduleuze’ side letters

Vervoersbedrijf Keolis maakte bij het Openbaar Ministerie ‘melding’ van vermoedens van onregelmatigheden rond de aanbesteding van de concessie in de streek IJssel-Vecht. Van een aangifte van fraude is nog geen sprake.

Het vervoersbedrijf Keolis is uit eigen beweging naar het Openbaar Ministerie gestapt om ‘melding’ te maken van ‘vermoedens van onregelmatigheden’ bij het winnen van een aanbesteding met een waarde van minimaal 900 miljoen euro. Dit publiceerde Keolis woensdag in een verklaring op de website van het bedrijf. De verklaring is een uitbreiding van een eerdere mededeling die het bedrijf zaterdag 23 mei online zette, nadat Follow the Money vragen stelde over misstanden binnen het vervoersbedrijf. De woordvoerder van het Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie bevestigt dat er door Keolis een ‘melding’ is gedaan, maar zegt dat er van een aangifte van fraude of oplichting geen sprake is.

De aanbesteding betreft een concessie voor de uitvoering van het busvervoer in de streek IJssel-Vecht, die vorig jaar september na een openbare biedingsstrijd door de provincies Overijssel, Gelderland en Flevoland aan Keolis werd toegekend. Zeventig procent van dat gebied bedient Keolis nu ook al. Het bijzondere van de aanbesteding is dat de toekomstige bussen emissieloos door de drie provincies moeten rijden. Follow the Money onthulde anderhalve week geleden dat bij die aanbesteding gebruik is gemaakt van side letters, die door goed ingevoerde bronnen als ‘frauduleus’ worden aangemerkt. De heimelijke afspraken waarmee belangrijke contractuele afspraken met Chinese fabrikanten van elektrische bussen worden omzeild, hadden tot doel om de aanbesteding binnen te halen. Follow the Money publiceerde vervolgens nog een artikel waaruit bleek dat Keolis zelf het initiatief nam tot het opstellen van de side letters.

Pro-actieve rol

In de verklaring die Keolis woensdag naar buiten bracht, wordt gesteld dat het interne onderzoek nog in volle gang is en houdt het bedrijf nog een slag om de arm of er daadwerkelijk sprake is van fraude. Keolis zet intussen vol in op het herstellen van het vertrouwen in het bedrijf en neemt alvast het initiatief om de banden met ‘de medewerkers die betrokken waren bij het tot stand komen van de verklaringen’ te verbreken. De namen van deze medewerkers werden vorige week door De Stentor en Tubantia naar buiten gebracht. Follow the Money onthulde dat voormalig directeur Cornelis Uijl, die vorig jaar verantwoordelijk was voor het binnenhalen van de bewuste concessie, betrokken was bij de side letters. Uijl verliet eind vorig jaar al het bedrijf. 

Het vervoersbedrijf onderstreept verder de eigen, pro-actieve rol in de kwestie: ‘Keolis heeft zelf vermoedens van onregelmatigheden geconstateerd, heeft zelf een onderzoek gestart en heeft de opdrachtgever op eigen initiatief over de voorlopige bevindingen geïnformeerd.’

Eerdere mededelingen van Follow the Money over de aard van de side letters – dat die te maken hebben met de leveringsgaranties – worden door Keolis ontkend. Ook zijn het geen vier, maar drie ‘verklaringen’: ‘Het betreffen twee verklaringen over het onderwerp circulariteit en één verklaring over de levering van de buurtbussen.’ Voor de levering van de buurtbussen tekende Keolis een contract met het in Veenendaal gevestigde Ginaf. De grootste order, 259 bussen, werd bij het concern BYD geplaatst. Deze Chinese fabrikant kan volgens Keolis op tijd leveren, zodat in december de dienstregeling gewoon kan aanvangen. Zo ver is het alleen nog niet, want de vraag is of de gedeputeerde staten van de provincies Overijssel, Gelderland en Flevoland de concessie intrekken.

‘Lelijk in de maag’

Deze vraag en ook vele andere kwamen woensdag in een debat via Zoom van Provinciale Staten van Overijssel aan de orde. Met name het statenlid Joeri Pool (PVV) haalde fel uit naar gedeputeerde Bert Boerman, die als verantwoordelijke penvoerder voor het gunnen van de concessie namens de drie provincies een belangrijke rol speelt. Pool confronteerde Boerman bij herhaling met het feit dat hij eerder zijn naam op een Keolis-trein had laten zetten. Daarmee kwam hij vorig jaar in opspraak, toen Keolis een maand later de concessie won.

Uit de vragen van de statenleden en de antwoorden van Boerman blijkt dat de gedeputeerde werd overvallen door de vragen die Follow the Money op zaterdag 23 mei stelde. Boerman had het eerste ‘signaal’ over de ‘onregelmatigheden’ binnen Keolis vier dagen eerder, op 19 mei, vernomen. Ruim negen weken nadat de side letters binnen Keolis aan het licht kwamen en ceo Frank Janssen het voortouw nam om een intern onderzoek op te starten. De gedeputeerde zit de kwestie ‘lelijk in de maag’. Het idee was dat alles eerst binnen Keolis zou worden uitgezocht, voordat de statenleden van de feiten op de hoogte zouden worden gebracht ‘totdat we zaterdag verrast werden door een vraag van Follow the Money of we wisten van de mogelijke onregelmatigheden bij Keolis,’ zei Boerman. Vervolgens werden hals over kop de statenleden geïnformeerd ‘zodat ze het [nieuws red.] niet uit de pers zouden vernemen’.

Inzage in het feitenoverzicht van Keolis kan volgens Boerman alleen op strikte voorwaarde van geheimhouding

Boerman werd in eerste instantie ‘beperkt geïnformeerd’ over de integriteitskwesties binnen Keolis. Afgelopen dinsdagavond – de avond voor de geplande vergadering van Provinciale Staten – verstrekte het vervoersbedrijf het eerste feitelijke verslag aan de gedeputeerde, die het advocatenkantoor Pels Rijcken in de arm heeft genomen om de zaak juridisch te beoordelen. Deze feitelijke informatie deelde Boerman op zijn beurt niet met de statenleden. In het debat werd daar herhaaldelijk om gevraagd. 

Boerman gaf als reden op dat hij de statenleden inzage wil geven in het door Keolis verstrekte feitenoverzicht, maar dat dit alleen kan op strikte voorwaarde van ‘geheimhouding’. De juridische positie van de provincies Overijssel, Gelderland en Flevoland is er immers mee in het geding, zo legde hij uit. Op de vraag van Follow the Money of de gedeputeerde na inzage van de feiten vindt of hij door Keolis tijdig is geïnformeerd, wil Boerman niet reageren. Eerder zei hij het ‘mogelijk’ te achten dat hij te laat van informatie is voorzien.

‘Ernstige dilemma’s’

Volgens Boerman worden de provincies geconfronteerd met enkele ‘ernstige dilemma’s’. Die behelzen de ‘snelheid en zorgvuldigheid’ waarmee het lopende proces moet worden behandeld en vooral: het ‘optreden tegen fraude’ enerzijds en de ‘continuïteit van het openbaar vervoer’ anderzijds. Het eventuele ontbinden van het contract met Keolis is volgens Boerman geen politieke keuze, maar een juridische. Boerman: ‘Laat duidelijk zijn dat een onregelmatigheid in een aanbesteding (...) echt een zwaar punt (is), waar we ons echt juridisch bij moeten laten adviseren of we deze gunning in stand kunnen laten.’

Boerman sluit in een later stadium een onafhankelijk onderzoek om de onderste steen boven te krijgen niet uit. Ook van een aangifte bij het OM kan sprake zijn, maar dat hangt af van hoe de advocaten van Pels Rijcken tegen het door Keolis aangeleverde feitencomplex aankijken.

Dat Keolis in eerste instantie zelf melding heeft gemaakt bij het OM, merken experts aan als een slimme zet. ‘Wanneer je jezelf meldt, je zelf onderzoek doet naar de misstand en zegt tegen het OM dat je dat later wilt delen, kan dat in je voordeel werken,’ zegt een Amsterdamse advocaat. 

Andere experts kijken daar kritisch naar. ‘De praktijk leert dat organisaties er te vaak voor kiezen om hun zooi te laten opruimen door externe onderzoekers, adviseurs, marketeers en woordvoerders. Niet zelden proberen die de zaak klein te houden – hun buzzword is ‘containment’ – in plaats van dat zij transparant zijn en het grote publiek het volledige verhaal vertellen,’ schreef hoogleraar accountancy en voormalig FIOD-onderzoeker Marcel Pheijffer vorig jaar in een opinieartikel in Het Financieele Dagblad.

In het geval van Keolis is topman Frank Janssen, de verantwoordelijke man die zijn handtekening onder de aanbieding met de side letters zette, nog niet naar buiten getreden. Van wat voor type onderzoeksbureau Keolis bij het interne onderzoek gebruikmaakt, wil het bedrijf niet zeggen. ‘We zijn een zorgvuldig onderzoek gestart dat wordt uitgevoerd door een externe partij,’ zegt de woordvoerder. ‘Daar laten we het bij.’

Eric Smit
Eric Smit
Mede-oprichter van FTM. Als voormalig professioneel squasher gewend om klappen te incasseren en uit te delen.
Gevolgd door 6143 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren