Het staat met zoveel woorden in de tekst van de side letters: ze waren bedoeld om de aanbesteding IJssel-Vecht, ter waarde van 900 miljoen euro, binnen te halen. Met de geheime contracten werden onder andere de voor de aanbesteding zo belangrijke leveringsgaranties met de Chinese busfabrikanten BYD en Ginaf heimelijk terzijde geschoven. Zowel met BYD als met Ginaf werden twee side letters opgesteld.
Goed ingevoerde bronnen zeggen tegen FTM dat de side letters op initiatief van Keolis tot stand kwamen. In NRC Handelsblad werd donderdag nog het vermoeden uitgesproken dat het initiatief van de busproducenten kwam: ‘Bronnen die vertrouwd zijn met ov-aanbestedingen vermoeden dat BYD de side letters heeft weten te ontfutselen aan Keolis. In ruil kreeg Keolis korting op de bussen en kon de vervoerder een scherper bod uitbrengen bij de overheid,’ schreef de krant.
Keolis meldde kort voor de publicatie van FTM op hun website dat er intern ‘onregelmatigheden’ waren ontdekt
De provincies Overijssel, Gelderland en Flevoland werden met de side letters bewust op het verkeerde been gezet over essentiële afspraken inzake de leveringsgaranties. Juist deze garanties waren essentieel voor het binnenhalen van de contracten. Afgelopen zaterdagavond onthulde Follow the Money dat er bij het binnenhalen van de grote openbaar vervoer-concessie IJssel-Vecht ‘frauduleuze’ side letters in het geding waren. In deze side letters staat dat de busproducenten niet aan hun leveringsgaranties zullen worden gehouden en dat Keolis geen boetes heft of gerechtelijke stappen zal ondernemen indien de termijnen worden overschreden.
Keolis mellde kort voor de publicatie van FTM op hun website dat er intern ‘onregelmatigheden’ waren ontdekt met betrekking tot de genoemde aanbesteding. Wanneer die werden ontdekt, werd daarbij niet vermeld. Dat stond al wel in het FTM-artikel: begin maart. Ook werd de schorsing van twee Keolis-directieleden door FTM bekend gemaakt. Hun namen werden afgelopen maandag in De Stentor en Tubantia gepubliceerd. Een van de directeuren – chief operating officer (coo) Richard Bruns – is ook bestuurslid bij voetbalclub Heracles (donderdagavond maakte de voetbalclub bekend dat Bruns zijn functie als bestuurslid van Heracles voorlopig neerlegt). Zijn handtekening stond volgens bronnen van FTM onder enkele side letters.
Prestatiebonus
'Ze hebben dit gedaan voor het bedrijf, van eigenbelang is geen sprake. Ze zijn er niet persoonlijk beter van geworden,’ meldde een interne bron over de beide directeuren aan de journalisten van De Stentor en Tubantia. Dat Keolis beter werd van de afspraken, staat buiten kijf: het bedrijf wist mede dankzij deze geheime afspraken de concessie binnen te halen. De lezing dat zij er niet direct beter van werden, wordt ook bevestigd door de bronnen van FTM.
Wat niet wordt vermeld is dat er een derde persoon bij de totstandkoming van de aanbesteding en de bewuste side letters betrokken was. Die kon volgens bronnen van FTM wél op een bonus rekenen voor het binnenhalen van de aanbesteding. Zijn naam: Cornelis Uijl, de directeur die verantwoordelijk was voor het zogeheten ‘tenderteam’.
Een bericht dat Keolis per ongeluk voor de buitenwereld zichtbaar maakte, bevestigt de rol van Uijl
Een bericht dat Keolis eind 2019 via het eigen intranet verspreidde en per ongeluk voor de buitenwereld zichtbaar maakte, bevestigt de rol van Uijl: ‘Met het winnen van de concessie IJssel-Vecht heeft Cornelis nogmaals aangetoond dat hij, gezamenlijk met het tenderteam, een complexe aanbesteding weet te winnen.’ Uijl was op ‘contractbasis’ aan Keolis verbonden en verliet eind 2019 het vervoersbedrijf. Geconfronteerd met vragen over de side letters op enkele waarvan zijn handtekening staat, antwoordt Uijl: ‘Ik hoef daar niet op te antwoorden, dus ik doe ook geen uitspraken.’ Uijl doet ‘de groeten’ alvorens hij de telefonische verbinding verbreekt. Op schriftelijke vragen blijft hij het antwoord schuldig.
Screenshot van het bewuste bericht
Ook Keolis wenst geen nadere toelichting te geven op de rol van Uijl en de beweringen van bronnen over de prestatiebonus die hij vanwege het binnenhalen van de aanbesteding toucheerde: ‘Wij geven geen informatie zolang het onderzoek loopt. En omwille van integriteit en privacy doen wij ook geen uitspraken over betrokken personen.’
De reactie van de Keolis Groep, moeder van Keolis Nederland, op vragen over de leidende rol van Keolis in het opzetten van de side letters: ‘De Keolis Groep schaart zich achter het statement van Keolis Nederland en is in afwachting van de resultaten van het lopende onderzoek.’ De woordvoerder van BYD laat weten dat het bedrijf zich van ‘ieder commentaar’ onthoudt. Ook het in Veenendaal gevestigde Ginaf wenst geen antwoord op vragen te geven.
Mogelijk te laat geïnformeerd
Wie binnen Keolis precies de aanzet gaf tot het opstellen van de side letters waar twee directeuren hun handtekening onder zetten, is nog niet bekend. Daar zal het binnen Keolis ingestelde onderzoek antwoord op moeten geven. Dat onderzoek staat onder leiding van Keolis-ceo Frank Janssen en loopt al maanden. Janssen trad op 1 juni 2019 aan als ceo van het vervoersbedrijf. Zijn handtekening staat onder de een maand later ingestuurde aanbieding voor de concessie IJssel-Vecht. Wat het onderzoek tot naar de aangetroffen ‘onregelmatigheden’ bij die aanbieding tot op heden opleverde, heeft Keolis nog niet naar buiten gebracht.
‘Wij weten nog niet uit eerste hand hoe lang dit al bij Keolis bekend is en welke stappen zij precies hebben gezet in de tussenliggende periode’
De Overijsselse gedeputeerde Bert Boerman was namens de provincies Overijssel, Gelderland en Flevoland penvoerder bij de aanbesteding IJssel-Vecht. Hij werd vorige week voor het eerst mondeling op de hoogte gesteld van de ‘precaire ontwikkeling bij Keolis’, maar van de details van het onderzoek heeft hij nog geen kennis genomen. 'Wij hebben van Keolis nog geen uitgebreid feitenrelaas ontvangen,’ laat hij FTM weten. Zelfs over het tijdstip van de ontdekking is hij nog niet ingelicht. Of de gedeputeerde niet te laat is geïnformeerd? ‘Wij weten nog niet uit eerste hand hoe lang dit al bij Keolis bekend is en welke stappen zij precies hebben gezet in de tussenliggende periode. Daarover laten wij ons nader informeren en pas dan kunnen wij een oordeel uitspreken of wij daadwerkelijk vinden dat we te laat zijn geïnformeerd. Maar zo op het eerste oog lijkt dit mogelijk het geval.'
Jan van der Meer, gedeputeerde van de provincie Gelderland, zei woensdag tijdens een debat over Keolis haast achter de zaak te willen zetten. Keolis krijgt een week om uitleg te geven over de geheime clausules, volgens berichtgeving van Omroep Gelderland.
Kamerleden Hilde Palland en Mustafa Amhaouch (beiden CDA) stelden naar aanleiding van de publicatie van FTM donderdag Kamervragen aan staatssecretaris Mona Keijzer (CDA) over de side letters. ‘Wat is inhoud en betekenis voor uitkomst concessie? Hoe kunnen we eerlijker & gelijker speelveld borgen?’, meldde Palland op Twitter. Het antwoord op die vragen zal nog even op zich laten wachten.
