Hoe vet mag het zorgspaarvarken worden?

    De zorg pot miljarden euro's aan 'dood kapitaal' op. Geld dat beter gebruikt zou kunnen worden, stelt onderzoeker Leo Vandermeulen. Wanneer wordt prudent reserveren zinloos oppotten?

    Zorgaanbieders en -verzekeraars hebben maar liefst 11,3 miljard euro aan 'overtollig' eigen vermogen opgebouwd in de afgelopen jaren. Tot die slotsom kwam Kiwa Carity-onderzoeker Leo Vandermeulen nadat hij hun reserves van vandaag de dag vergeleek met die van 10 jaar geleden. Wat bleek? Het eigen vermogen verdubbelde sinds 2002 naar in totaal 20 miljard per eind 2012. Dat betekent dat er in totaal gemiddeld een miljard euro per jaar aan de reserves werd toegevoegd. In het afgelopen boekjaar werd door zorgverzekeraars en -aanbieders samen 2,6 miljard euro aan het eigen vermogen toegevoegd. Vandermeulen baseert zich op cijfers van het CBS en laat zien dat zorgaanbieders ten opzichte van de eisen die in 2002 voor het weerstandsvermogen golden – toen was een solvabiliteit van 8 procent de norm – op dit moment 6,5 miljard meer eigen vermogen hebben dan verplicht is. Gemiddeld zitten alle zorginstellingen momenteel op 20 procent solvabiliteit, waar het Waarborgfonds Zorg (WfZ) tot nog toe een minimum van 15 procent hanteert. Voor zorgverzekeraars geldt een solvabiliteitsnorm van 11 procent, wat neer zou komen op 4,2 miljard aan vereist weerstandsvermogen in 2012. De verzekeraars beschikken samen echter over maar liefst 9 miljoen euro aan weerstandsvermogen en hebben dus al 4,8 miljard euro aan eigen vermogen 'over'. Als de oude solvabiliteitsnorm van 9 procent zou worden gehanteerd, valt er zelfs 5,9 miljard euro 'vrij'. De hele exercitie is vooral provocatief bedoeld, geeft hij toe: 'Maar ik wilde de discussie over dat opgepotte geld eens los te krijgen. Door de maatregelen die de overheid treft in de zorg, zoals het beperken van de omzet en het zorgvolume, nemen ook de risico's die marktwerking met zich meebrengt af, voor met name verzekeraars. Tegelijkertijd moeten aanbieders wel de kosten voor die risico's blijven dragen.' Wel de lasten, niet de lusten – het is niet de eerste tegenstrijdigheid in het zorgvuldig gemanagede Nederlandse zorgstelsel.  

    Huishoudboekjes

    Natuurlijk is niet één op één te stellen dat de overtollige 11,3 miljard euro uit 'dood kapitaal' bestaat. Voor een deel zit het eigen vermogen - zeker van zorgaanbieders - vast in gebouwen en medische apparatuur. Maar het tempo waarmee in de afgelopen jaren het eigen vermogen werd opgebouwd blijkt erg hoog te liggen. Vermeulen: 'Bij de zorgaanbieders bijvoorbeeld was de vermogenstoename 1,25 miljard euro. Omdat die nu al gemiddeld solvabel genoeg zijn volgens de norm hoeft het eigen vermogen niet meer toe te nemen dan de jaarlijkse omzetgroei  en die is vastgezet op maximaal 3 procent. Om de weerstandsratio's op hetzelfde niveau te houden is maar 300 miljoen euro nodig. Dan valt er ineens al 950 miljoen vrij om uit te geven.' Minister Edith Schippers van VWS ziet het probleem niet. Op kamervragen over de 'opgepotte miljarden' in de zorg van Nine Kooijman (SP) op basis van een vergelijkbaar onderzoek naar vermogen bij zorgaanbieders door inkoopcoöperatie Interkoop eind juli, antwoordde de minister dat ze dit ziet als een teken van gezonde bedrijfsvoering. 'Eigen vermogen dient vooral om tegenvallers te kunnen opvangen. Een adequaat eigen vermogen maakt het daarnaast mogelijk om te investeren.'  

    Solvabiliteitsnorm

    Dat ook zorginstellingen en verzekeraars een financiële buffer dienen te hebben lijdt geen twijfel. Minister Schippers heeft natuurlijk gelijk als ze zegt dat zorginstellingen een financiële tegenvaller moeten kunnen incasseren. Dat zal dit jaar al nodig zijn in enkele deelsectoren, zoals de kwakkelende GGZ- en verpleeghuiszorg en de ziekenhuizen waar bezoek door patiënten dit jaar terugloopt. Maar hoe groot die reserves zouden moeten zijn blijft de vraag. Het Waarborgfonds Zorg (WfZ), dat garant staat voor leningen die zorgaanbieders afsluiten, hanteert een solvabiliteitsnorm van 20 procent (tot 2012: 8 procent) voor nieuwe toetreders en noemt 15 procent als minimumvereiste.  Waarom 15 procent? Het WfZ moet het antwoord voorlopig schuldig blijven. Directeur Herman Bellers en zijn vervanger zijn er niet en andere medewerkers mogen de vragen van Follow the Money niet beantwoorden. 'Die norm lijkt gewoon uit de lucht gevallen,' denkt Vandermeulen. 'Ik heb hierover lange discussies gehad met accountants, die komen ook met 15 tot 20 procent als streefnorm op de proppen. Na lang zoeken blijkt het afkomstig van de overheid, die de 20 procent solvabiliteit uiteindelijk blijkt te hanteren als drempel voor instellingen om risicodragend kapitaal aan te trekken. Om te voorkomen dat instellingen daar te makkelijk aan beginnen waarschijnlijk.' Niet echt een gulden standaard voor deugdelijke bedrijfsvoering dus. Een specifiek solvabiliteitspercentage als optimum daarvoor is niet in steen gehouwen.

    Eisen van de banken

    De enige reden voor zorginstellingen om de 20 procent te hanteren naast de eis van minimaal 15 procent voor het WfZ, is het feit dat zij nu bij de bank aan moeten kloppen voor kapitaal om te bouwen of te investeren. Kregen zorginstellingen vroeger budget voor hun gebouwen, met de stelselwijziging in 2006 zijn ze zelf verantwoordelijk geworden voor het bekostigen en terugverdienen van hun eigen nieuwbouw. Dan telt solvabiliteit wel degelijk; de bank wil immers zelf niet teveel risico op leningen lopen en nu zorginstellingen ook gewoon failliet mogen gaan worden ze als 'gewone bedrijven' gezien met dito risicoprofiel. De laatste jaren kijken financiers dan ook steeds meer naar de solvabiliteit van zorginstellingen. Dat een zorginstelling of -verzekeraar dus een buffer zou moeten hebben van 20 procent eigen vermogen ten opzichte van vreemd vermogen, is dus puur het gevolg van de eisen die financiers stellen. Met de kwaliteit van de geleverde zorg heeft zo'n buffer in feite niets te maken. De vraag blijft dus wanneer een verstandig sparen omslaat in zinloos oppotten. Dat de eventueel overbodige miljarden reserves heel goed een andere bestemming zouden kunnen krijgen binnen de zorg, lijdt in elk geval geen twijfel.  

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Eelke van Ark

    Gevolgd door 1183 leden

    Eelke vond vanuit de Achterhoek de weg naar Follow the Money. Ze heeft zich vastgebeten in het Nederlandse zorgstelsel.

    Volg Eelke van Ark
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren