© ANP/Pierre Crom

Vluchtelingen zijn gedoemd in Griekenland te blijven

    De vluchtelingendeal tussen de Europese Unie en Turkije werkt niet, maar of deze nu wordt afgeblazen of niet, de praktijk blijft dat vluchtelingen permanent in Griekenland bivakkeren. De solidariteit in de andere EU-landen is niet groot genoeg om het immigratievraagstuk als een gezamenlijk probleem te zien.

    Is het vluchtelingenbeleid realistisch? Die vraag kwam deze week ter sprake bij een drukbezocht symposium van Han ten Broeke, Tweede Kamerlid namens de VVD. Hij publiceerde onlangs tien vuistregels voor een realistisch buitenlandbeleid. De kern van zijn pleidooi: het buitenlandbeleid zou zich primair op het eigen belang van Nederland moeten richten en zou vooral een buitengrenzenbeleid moeten zijn. Nederland moet prioriteiten stellen, want ons land kan niet alles, en dus zeker niet overal ter wereld de mensenrechten bevorderen. Keuzes zijn hard nodig.

    Idealisme in het buitenlands beleid lijkt op dit moment taboe

    De vuistregels van Ten Broeke leverden vrijdag een goed gevuld auditorium van de Universiteit Leiden op. Veel prominente VVD’ers, opiniemakers en journalisten waren aanwezig om te luisteren naar onder meer de reactie van Eurocommissaris Frans Timmermans, die meldde dat realisme in het buitenlands beleid vroeger niet was toegestaan, maar dat op dit moment idealisme taboe lijkt te zijn. Deze spanning is met name in het vluchtelingenbeleid duidelijk merkbaar. Idealisme over de rechten van vluchtelingen staat op gespannen voet met elk pleidooi om de vluchtelingenstroom in te dammen.

    Gezamenlijke procedures

    De idealistische visie op vluchtelingen komt in Brussel vooral uit het Europees Parlement (EP), dat zich continu opwerpt als hoeder van de mensenrechten. Dit werd vorig jaar treffend verwoord door EP-voorzitter Martin Schulz bij de Europese Raad van regeringsleiders. Daar pleitte hij voor EU-asielbeleid met gezamenlijke asielcriteria en gezamenlijke asielprocedures. Ook wilde Schulz ‘hotspots’ instellen waar vluchtelingen zich voor asiel kunnen aanmelden. Deze centra zouden volgens Schulz nadrukkelijk niet mogen worden gebruikt om vluchtelingen buiten de EU te houden.

    "Het Europees Parlement was bezorgd, maar het aantal vluchtelingen nam enorm af"

    Het liep echter anders. Het Europees Parlement moest toezien hoe er enkele maanden later een heel ander antwoord op de vluchtelingenstroom werd geformuleerd: geen gezamenlijk vluchtelingenbeleid met de rechten van vluchtelingen als uitgangspunt, maar een overeenkomst tussen de EU en Turkije met als doel de beperking van het aantal vluchtelingen. Turkije zou alle vluchtelingen terugnemen die naar de Europese Unie komen, waarna de EU hetzelfde aantal als legale vluchteling zou opnemen. Het Europees Parlement was bezorgd, maar het aantal vluchtelingen nam enorm af.

    Geen herplaatsing

    Enkele maanden later is de vraag wat er van de deal met Turkije terecht is gekomen. Dit vormde het onderwerp van een debat van afgelopen woensdag in De Balie: Vluchtelingendeals: beleid zonder humaniteit? Kritiek is er nog steeds, dit keer van Amnesty International: volgens directeur Eduard Nazarski is de Turkije-deal principieel fout omdat deze ervan uitgaat dat vluchtelingen geen rechten hoeven te krijgen.

    Er is geen politieke druk om landen alsnog vluchtelingen te laten opnemen

    Volgens Nazarski wordt de deal bovendien niet volgens de afspraken uitgevoerd. Vluchtelingen moeten herplaatst worden, maar dat gebeurt niet. De vluchtelingen die in Griekenland aankomen, worden niet teruggestuurd naar Turkije en kunnen geen kant op. EU-landen zegden ooit toe dat ze vluchtelingen zouden opnemen, maar doen dat in de praktijk niet. Nederland sluit asielcentra in plaats van de beloofde duizenden asielzoekers te herplaatsen. Er is geen politieke druk om landen alsnog vluchtelingen te laten opnemen. Alleen bondskanselier Angela Merkel heeft zich uitgesproken tegen deze onwil.

    Plan B

    Gerald Knaus, de bedenker van de Turkije-deal, zei in De Balie dat hij wil dat vluchtelingen rechten behouden: er moet deugdelijk onderzoek zijn naar hun verhaal en ze mogen niet worden teruggestuurd naar onveilig gebied. De Turkije-deal is vanuit het perspectief van vluchtelingen in zijn ogen de best haalbare oplossing. Het is echter een feit dat de deal problematisch blijkt: de praktische uitvoering laat te wensen over, er worden geen mensen teruggestuurd, Griekenland voert de procedure niet goed uit, de Turken werken onvoldoende mee en Turkije is niet echt veilig.


    "Toen de deal werd gesloten, was het weinig aanlokkelijke alternatief om de vluchtelingen ‘een Grieks probleem’ te laten zijn. Inmiddels is dat de praktijk"

    De ironie leek veel aanwezigen in De Balie te ontgaan: Knaus meldde dat toen de deal werd gesloten, het weinig aanlokkelijke alternatief was om de vluchtelingen ‘een Grieks probleem’ te laten zijn. Dit was toen het alternatief, maar inmiddels is het de praktijk en als de deal mislukt tevens plan B: in alle gevallen komt het erop neer dat vluchtelingen permanent in Griekenland blijven en geen kant op kunnen. Andere landen nemen de vluchtelingen immers niet over.

    Niet solidair

    PvdA-Europarlementariër Kati Piri vatte de situatie goed samen: door het gebrek aan onderlinge solidariteit zijn de EU-lidstaten afhankelijk van landen als Turkije om het vluchtelingenprobleem op te lossen. Er is geen Europese aanpak van de vluchtelingenkwestie en die komt er ook niet. Te veel landen liggen dwars. Volgens Amnesty-directeur Nazarski is EU-brede herverdeling van vluchtelingen niet mogelijk en moet er bekeken worden welke individuele landen hier wel een bijdrage aan willen leveren. Meer zit er niet in.

    De rechten van vluchtelingen zijn geen prioriteit meer

    Knaus voorspelde jarenlange crises. De vergelijking met Afrikaanse migranten op het Italiaanse eiland Lampedusa dringt zich op. Debatleider Marcia Luyten herinnerde de aanwezigen in De Balie aan de uitspraak van Rutte dat dit ‘pech voor Italië’ is. Ook hier geldt: andere landen zijn niet bereid de vluchtelingen op te nemen en dus blijven ze in Italië achter. De rechten van vluchtelingen zijn geen prioriteit meer.

    Moeten er soortgelijke deals komen met Afrikaanse landen, vroeg Luyten zich af. Er kwam geen duidelijk antwoord, maar Eurocommissaris Frans Timmermans had dat antwoord twee dagen later bij de bijeenkomst van Han ten Broeke wel: veel migranten op Lampedusa komen uit Nigeria. Timmermans wil een overeenkomst met dat land om migranten terug te nemen. Anders moet dat volgens hem consequenties hebben voor de ontwikkelingshulp.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Chris Aalberts

    Gevolgd door 122 leden

    Gefascineerd door politiek die zich onttrekt aan het oog van veel burgers en media. Schrijft bij Follow the Money over de EU.

    Volg Chris Aalberts
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren