© Facebook

Kom in verzet tegen het juk van Silicon Valley

    Sidney Vollmer is mediawetenschapper, schrijver en bedenker van de podcast Digitalisme.nl. Vandaag komt zijn nieuwste boek, getiteld ‘On/Off: Op zoek naar balans in digitale tijden’ uit. Op FTM lees je alvast een voorproefje.

    Wat is Digitalisme?

    Digitalisme is een mentale aandoening die laat in de twintigste en vroeg in de eenentwintigste eeuw is opgekomen. Het is het geloof dat er voor elk analoog probleem een digitale oplossing is (iets wat ook wel solutionisme wordt genoemd). Het is de naïeve gedachte dat de autonomie en kracht van het individu zoals die zich gedurende millennia hebben ontwikkeld, ondergeschikt zijn aan de digitale vaart der volkeren anno nu en dat individuen zich maar moeten schikken naar dat wat digitale innovators voor ons in petto hebben. Het is de idee dat een wetgever technologie niet tegen zou kunnen of moeten houden. Want: er ligt een potentieel wereldverbeterende technologie/app/dienst op ons te wachten. Want: zo gaat het nu eenmaal. Totale onzin.

    Digitalisme is op macroniveau ook een vorm van hyperkapitalisme, waarbij digitale technologie wordt ingezet niet om extra waarde te creëren, maar om waarde te onttrekken aan zoveel mogelijk individuen of bestaande systemen, waarna die waarde vervolgens gebruikt wordt als breekijzer in de volgende markt, steeds maar zoekend naar meer groei.

    Zo is Uber bijvoorbeeld helemaal niet bezig met passagiers vervoeren. Uber is bezig de markt voor personenvervoer zo snel mogelijk in kaart te brengen door zoveel mogelijk data te verzamelen en de markt zo snel mogelijk te domineren zodat regulering niet op tijd kan worden ingezet en consumenten niet meer zonder denken te kunnen.

    "Toen inwoners van moslimlanden werden geweerd, staakten de taxichauffeurs van New York. De enige chauffeurs die wel reden? Die van Uber."

    De markt wordt ondertussen uitgehold, want voorheen peperdure taxilicenties zijn waardeloos geworden, Uber-chauffeurs draaien voor meer kosten op dan hun ‘ouderwetse‘ vakbroeders en moeten meer uren draaien om hetzelfde te verdienen.  En waar in de Verenigde Staten chauffeurs lid zijn van een vakbond en zich collectief ergens voor inspannen, onttrekt Uber zich aan elke sociale verplichting. Toen eind januari 2017 door Trumps Executive Order inwoners van moslimlanden bijvoorbeeld werden geweerd en duizenden reizigers op het vliegveld JFK strandden, staakten de taxichauffeurs van New York en vervoerden ze niemand in hun Yellow Cabs van en naar het vliegveld. De enige chauffeurs die wel reden? Die van Uber. 

    Tot slot: in ieder geval de Amerikaanse overheid wordt het bewust moeilijk gemaakt om regulering toe te passen. Uber kijkt of de telefoon waarmee een taxi wordt besteld in bepaalde steden van een politieagent, wetgever of ambtenaar is. Hen wordt vervolgens de toegang tot de app ontzegd, of het idee gegeven dat er geen taxi in de buurt is. Gelukkig worden sommige overheden steeds alerter. Zo is in Groot-Brittannië in 2016 door de rechter bepaald dat Uber-chauffeurs het stempel ‘werknemer’ verdienen, en alle rechten die daarmee gepaard gaan.

    Zo gaan meer bedrijven te werk die hun kern in het digitale domein hebben

    Maar alleszins: zo gaan meer bedrijven te werk die hun kern in het digitale domein hebben. Ze nemen zo min mogelijk maatschappelijke verantwoordelijkheid voor wat er in een industrie en in de rest van een samenleving verandert om daarna met hun gewonnen marktdominantie zo snel mogelijk een andere markt te veroveren, in Ubers geval die van goederentransport. Zelfrijdende auto’s. Het openbaar vervoer. Pakketdiensten. Maaltijdbezorgdiensten.        

    Digitalisme is denken dat het zinnig of goed is om überhaupt de mogelijkheid te laten bestaan dat één (Amerikaans) bedrijf straks al die monopolies heeft. Dat het zinnig is dit soort disrupties toe te staan op een arbeidsmarkt. Dat alles zich als vanzelf wel weer zal stabiliseren. Dat is naïef, of lui. Of beide.

    Daar moeten we wat tegen doen. En op een aantal manieren wordt er al iets tegen gedaan. Die strijd is niet veel anders, ik schreef het eerder al, dan die tegen sigaretten of plofkippen op een vergelijkbare manier hier en daar, op macro- of micro- niveau, al aan het ontwikkelen is. Sommige voorvechters van meer ethische digitale technologie richten zich op privacy, anderen op een beter handelingsperspectief voor kleine ondernemers. Er zijn andere die zich zorgen maken om hun eigen mentale gezondheid of die van hun kinderen, om de kwaliteit van het onderwijs, om radicalisering en polarisering, consumentenrechten, de broosheid van financiële markten of om geopolitieke spanningen, en die emanciperende stappen tegen de invloed van digitale technologie ondernemen.

    "De één weet de drogreden ‘ik heb toch niks te verbergen’ onderuit te halen; de ander vraagt gewoon direct om de pincode van de stumperd"

    De één weet de drogreden ‘ik heb toch niks te verbergen’ onderuit te halen met ‘misschien niet, maar je hebt wel wat te beschermen’. De ander vraagt gewoon direct om de pincode van de stumperd, een derde geeft voorbeelden van totalitaire regimes die dezelfde retorische truc gebruikten – en gebruiken – om samenlevingen onder de duim te houden. Steeds meer burgers en belangenorganisaties spannen rechtszaken aan tegen ondernemingen en overheden om toegang tot en meer controle over hun data te krijgen. 

    Steeds meer klokkenluiders durven misstanden aan te kaarten. Ik zie ook multinationals bewuster worden. Grote ondernemingen, die transparanter en eerlijker willen omgaan met hun macht, of, specifieker, met gebruikersgegevens. Ze nodigen mensen als ondergetekende uit om hen daarbij te helpen en soms, zelfs, implementeren ze de ethische adviezen ook echt. Ik hoor hoe activisten die cybercafés organiseren om mensen uit te leggen hoe ze hun e-mail kunnen versleutelen, kunnen rekenen op de hulp van steeds meer vrijwilligers. 

    En ik spreek programmeurs of system-administrators die nóg consciëntieuzer werken en vaker keuzes kunnen maken waarbij meer ethiek in de code wordt ingebakken, of systemen afdwingen bij opdrachtgevers die een veel betere beveiliging meekrijgen. Kinderen die hun ouders uitleggen wat er precies gebeurt als je Facebook Messenger op je smartphone zet; of ouders die kinderen geduldig uitleggen hoe verslavend World of Warcraft is.

    Inspanningen zijn helaas nog steeds asymmetrisch, want de massa zal het een worst zijn

    En ik denk af en toe te kunnen zien dat overheden zich minder snel in de luren laten leggen door fantastische presentaties van Google, Microsoft, SAP, Oracle of CapGemini. Dat ze aanbestedingen soms scherper uitschrijven. Evenementen organiseren om het debat over digitale zaken aan te wakkeren en protocollen in werking stellen voor meer transparantie. 

    Ook al hoopgevend: wetgeving op nationaal, maar voorlopig vooral Europees niveau waarmee The Silicon Empire, of digitalisme, strenger wordt aangepakt. Het Europese directoraat-generaal Interne markt, industrie, ondernemingen en het midden- en kleinbedrijf, MARKT, een soort commissie voor mededinging, probeert Google aan te pakken om kartelvorming en Apple vanwege belastingontduiking.

    Voorlopig is dat alles echter nog onvoldoende. Inspanningen zijn helaas nog steeds asymmetrisch, want de massa zal het een worst zijn. 

    Ook al luistert, leest en kijkt The Silicon Empire ondertussen overal mee, voorvechters van meer menselijke, gelijkwaardige digitale technologie ontmoeten links en rechts steeds vaker nieuwsgierigheid, erkenning en bijval. 

    Waakzame burgers, alerte overheden en voorstanders van sociaal ondernemerschap leren hun wapens in het digitale domein langzaamaan kennen, net als hun zwaktes. 

    Tijd om mee te gaan doen.

    Ben je geïnteresseerd geraakt door dit betoog? Het boek van Sidney Vollmer is vanaf vandaag te koop.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Gastauteur

    Gevolgd door 164 leden

    FTM.nl biedt opiniemakers de gelegenheid om – op uitnodiging – een bijdrage aan maatschappelijke discussies te leveren.

    Lees meer

    Volg deze auteur en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg Gastauteur
    Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren