Vrijheid is duur

3 Connecties

Verontwaardiging over de aanslag op onze democratische vrijheid is niet genoeg. ‘Charlie Hebdo’ maakt duidelijk dat we meer moeten investeren in onze vrijheid en veiligheid. En er harder voor moeten vechten.

De moord op redactieleden van het Franse blad Charlie Hebdo en twee politie-agenten is een aanslag op de vrijheid van meningsuiting en de democratie. De verontwaardiging en ongerustheid daarover zijn terecht. Maar tegelijk hebben die ook iets gratuits.

Je suis Charlie’ roepen is niet genoeg. Als de aanslag in Parijs iets duidelijk heeft gemaakt, is het dat onze vrijheden, waarvan de persvrijheid er één is, niet vanzelfsprekend zijn. Die vrijheden kunnen niet bestaan zonder veiligheid. Voor beide zullen we niet alleen harder moeten vechten, met bloed, zweet en tranen. We zullen er ook letterlijk in moeten investeren: met geld.

Het afgelopen jaar vertrokken tientallen in Nederland geboren en opgegroeide islamitische jongeren om te vechten in Syrië en Irak. Volgens de AIVD zijn dat er ‘zeker 140’, maar hoeveel het er precies zijn weet de dienst niet. Een deel van deze Nederlanders zal terugkeren, vaak ook zonder dat we het door hebben. Sommigen van hen zullen voorgoed zijn genezen van radicalisme en geweld. Anderen zullen alle terughoudendheid kwijt zijn in de manier waarop ze anderen duidelijk willen maken hoe hun geloof beleden dient te worden.

Extra gevaarlijk, nu ze tegelijkertijd hun militaire vaardigheden in de praktijk hebben kunnen ontwikkelen en aanscherpen. Dat konden we gisteren met eigen ogen constateren. De terroristen waren niet alleen zwaar bewapend en goed voorbereid, ze waren ook getraind. Dat we ook in Nederland met dergelijke terugkerende jihadstrijders te maken zullen krijgen, is onvermijdelijk. De conflicten in het Midden-Oosten en Noord-Afrika breiden zich uit tot in de straten van West-Europa. Dat is de harde realiteit.

POLITIEK CORRECTE PAVLOV-REACTIES LOSSEN NIETS OP. ZE LEIDEN JUIST TOT RADICALISERING

De komende dagen zal er veel worden gesproken over de gevolgen van de aanslag in Parijs. Al in de eerste uren erna werd er gezegd dat we ons niet moeten laten verleiden om hele bevolkingsgroepen weg te zetten als radicaal, dat we niet in de val moeten trappen die de terroristen hebben gezet.

Dat we niet onze verworven vrijheden moeten opgeven, niet bang moeten zijn en vooral niet moeten toegeven aan zelfcensuur. Dat we moeten onderzoeken hoe het zo ver heeft kunnen komen, wie eraan schuldig zijn. En dat we al helemaal niet moeten bezwijken voor de verlokkingen van simplistisch anti-islamitisch populisme.

Het is allemaal waar. Alleen, dergelijke politiek correcte Pavlov-reacties lossen niets op. Zeker is dat ze het gevoel van onveiligheid dat veel mensen ervaren, niet zullen wegnemen. Eerder vergroten dergelijke zalvende reacties hun gevoel van onmacht en hun angst. Juist die gevoelens leiden tot radicalisering. 

Oorlog

Verschillende Franse kranten, ook linkse, schreven vanochtend dat democratisch Frankrijk zich in staat van oorlog bevindt. Een emotionele overreactie? Misschien. Feit is dat er midden in onze samenleving een groep radicale geloofsfanatici rondloopt die wél van mening is dat er een oorlog gaande is. Mensen die onze vrijheden zo abject vinden dat ze die niet alleen niet voor zichzelf willen, maar ze ook anderen willen ontzeggen. Door hen de mond te snoeren, te intimideren en desnoods te vermoorden, zoals dat gebeurde met Theo van Gogh.

Deze moordenaars krijgen nog sympathie ook. In de Franse sociale media, maar ook in Nederlandse, werd de aanslag op de persvrijheid niet alleen veroordeeld, maar ook goedgepraat en zelfs toegejuicht. Vaak is dat niet veel meer dan een puberale provocatie. Iets roepen is bovendien wezenlijk anders dan het daadwerkelijk doen. In de jaren '70 praatten Nederlandse linkse intellectuelen de aanslagen en ontvoeringen door de Duitse terreurbeweging Rote Armee Fraktion immers ook goed.

HET RECHT OP INDIVIDUELE VRIJHEID IS WAT ONS BINDT. WIE DAT RECHT NIET RESPECTEERT, VERLIEST HET recht erop

Toch moet dergelijke passieve steun niet worden gebagatelliseerd, het moet krachtig worden bestreden. Niet door het vastzetten van zogenoemde haatpredikers, screening, afluisteren of andere vormen van repressie, maar door open debat en het voortdurend in stelling brengen van de kern van onze cultuur, het recht op individuele vrijheid. Het duurt even, maar het is de beste manier om brede steun voor dat  aspect van de Europese beschaving te verkrijgen. Bij het beschermen en verdedigen van de vrijheid van het individu heeft iedereen belang, van moslim tot PVV’er. Mensen die niet bereid zijn dat recht te respecteren, verliezen dat recht. 

Te wapen

Het is die laatste groep waartegen de democratische samenleving zich zwaarder zal moeten bewapenen. Maar hoe?  Kun je terreur met terreur bestrijden? Of met het rode potlood in het stemhok? En hoeveel zijn we bereid op te offeren voor onze vrijheid en veiligheid? Wat kunnen journalisten er zelf eigenlijk aan doen? En, typisch Nederlands, wat gaat het kosten?

De wrange werkelijkheid is dat we veel meer zullen moeten investeren in onze veiligheid en vrijheid, willen we die in stand houden. We moeten er simpelweg meer geld aan gaan uitgeven, ook al nemen de maatregelen de dieperliggende oorzaken van de opkomst van religieus geïnspireerd terrorisme niet weg. 

Dat is een eerste, noodzakelijke stap. Daarna kunnen we verder kijken. Maar ook in deze discussie zie je onmiddellijk een Pavlov-effect. Elk pleidooi voor hogere investeringen in veiligheid leidt tot een relativerende tegenwerping als: 'meer geld helpt niet en leidt alleen maar tot misbruik. Kijk maar naar de CIA. En heeft de politiebewaking van Charlie Hebdo de aanslag kunnen voorkomen? Nou dan!'

Dat is een drogredenering, zoiets als een discussie over het nut van het trainen op penalties in het voetbal. Volgens velen is dat een loterij waarop je je niet kunt voorbereiden. Anderen wisselen van keeper en zetten Tim Krul tussen de palen.

De afgelopen decennia is er veel bezuinigd op het gebied van veiligheid en op Defensie. We waanden ons veilig, maar hadden beter kunnen weten. De voorgenomen bezuinigingen op de AIVD in een tijd dat de spanningen op alle fronten toenemen, getuigen of van een opmerkelijke naïviteit, laksheid, dan wel weerzinwekkend politiek cynisme. Die moeten onmiddellijk worden teruggedraaid. Hetzelfde geldt voor de bezuinigingen op de politie. Tegelijk moet ook de rechtsstaat met financiële middelen worden versterkt. Ook die is namelijk ernstig verwaarloosd; het justitieel apparaat is al jarenlang overbelast.

Omelet

Versterking van de rechtsstaat is van groot belang, juist voor journalisten. In de praktijk betekent bescherming van vrijheden namelijk meestal ook aantasting van de individuele vrijheid en de privacy. Ook de persvrijheid zelf kan er door in het geding komen. We kunnen van alles roepen, ons solidair verklaren met Charlie Hebdo en goedbedoelde acties verzinnen, maar de realiteit is zo scherp als het scheermes van Ockham: je kunt geen omelet bakken zonder een ei te breken. Het is een duivels dilemma, die keuze tussen veiligheid en vrijheid. Ze kunnen niet zonder elkaar, maar als de balans doorslaat naar het een, leidt dat tot vernietiging van het ander. 

Een krachtige rechtsstaat kan het gevaar dat de noodzaak tot meer veiligheid het doel – vrijheid –  opvreet, in toom houden. De journalistiek speelt daarin een essentiële rol. Die zal op hinderlijke wijze zowel hen die ons van onze vrijheid willen beroven, als hen die zich inspannen om onze veiligheid te bewaken, of claimen dat te doen, moeten volgen. Niet om veiligheidsfunctionarissen het werk onmogelijk te maken, of andersgelovigen de mond te snoeren, maar om aan iedereen duidelijk te maken waar de grenzen liggen en wat de achterliggende beweegredenen zijn. Journalistieke controle op veiligheid is inherent aan die vrijheid zelf. En die controle is onmogelijk zonder veiligheid. De pen is dan wel machtiger dan het zwaard, maar kan soms niet schrijven zonder een Heckler & Koch MP5 op de achtergrond. Dat is de les van Charlie Hebdo.

Vrijheid is niet gratis. En zeker niet goedkoop.

Arne van der Wal
Mede-oprichter van FTM. Is gek op digitale technologie, maar koestert analoge techniek. Beoefent wing chun kungfu.
Gevolgd door 1036 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren