VVD, pas op voor deze liberaal

    Robin Fransman is een echte liberaal. Maar wel één die met macro-economische logica pleit voor meer belasting op vermogen én hogere lonen. Met zijn provocerende boek 'Sparen is geen deugd' legt hij bloot wat er mis is met onze economie. Rechts moet gaan kiezen.

    Robin Fransman is oud-bankenlobbyist, voormalig beleggingsanalist, ex-financieel toezichthouder, politicoloog, columnist voor FTM én liberaal. Wie hem volgt, weet dat deze man een missie heeft. Een Jip en Janneke-missie, met als wapens onder meer duplo, boterkoek en een flinke portie overtuigingskracht. Daarmee doet Fransman een interessante poging om de wisselwerking tussen overheidsbeleid en macro-economie voor een breed publiek toegankelijk te maken. Daarvoor vindt hij in toenemende mate een luisterend oor. Zijn boekje Sparen is geen deugd werd onlangs tijdens een vrolijke bijeenkomst in ontvangst genomen door een geamuseerde Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank. Die maakte kennis met het door de auteur gemunte 'Fransman-effect', hetgeen overigens niet de verwondering is die achterblijft na lezing van zijn epistel.

    Het Fransman-effect

    Het Fransman-effect – dat we vanaf nu natuurlijk tot begrip zullen verheffen – is het effect dat optreedt als de private schulden te hoog worden: een stagnerende economie. Die schulden zijn de keerzijde van het volgens Fransman uit de hand gelopen spaargedrag van Nederland. 'Wat veel mensen zien als een deugd: sparen', schrijft Fransman, 'gaat dus altijd gepaard met wat veel mensen beschouwen als een zonde, namelijk schulden.' Dat klinkt paradoxaal, maar is een waarheid als een koe. Tegenover iedere schuldeiser staat immers een schuldenaar. 'Als u een euro spaart, dan kan dat alleen maar als iemand, een bedrijf of individu, ergens anders een euro schuld maakt of inteert op vermogen.' Vrijwillig gebeurt dat lang niet altijd. Toen we na de bankencrisis bijvoorbeeld opeens aan het sparen sloegen, daalden de belastingopbrengsten, steeg de werkloosheid en nam de overheidsschuld toe.   9200000030339035   Specifiek voor Nederland geldt dat we enorme pensioenbesparingen hebben – behorend tot de allerhoogste ter wereld – die dus elders neerslaan in schulden. Nu zou dat geen probleem zijn als er een balans is, bijvoorbeeld als het buitenland die schulden op zich neemt of de overheid. De mogelijkheden hiertoe zijn beperkt, nu we in de Eurozone hebben besloten dat de staatsschulden en begrotingstekorten omlaag moeten. Ons overschot op de handelsbalans is kortom niet voor eeuwig houdbaar. Dan blijven de bedrijven over om dat spaarsurplus als leningen te investeren. Helaas doen ze dat niet en ook zij hebben een spaaroverschot. Ondernemingen in de westerse wereld steken hun geld liever in financiële assets dan in nieuwe machines of innovatieve productiecapaciteit. Of ze investeren het liever in het China, waar ze meer rendement verwachten.
    Ondernemingen in Westerse Wereld steken hun geld liever in financiële assets dan in nieuwe machines
    En dat komt weer doordat we met zijn allen als gevolg van de crisis en daaropvolgende bezuinigingen minder te besteden hebben. Maar nog belangrijker is dat door de vergrijzing de beroepsbevolking in heel Europa krimpt, wat de economische groei structureel op een laag pitje zet. Hiervan gaan we nog decennia lang last hebben, vreest Fransman. Om het pensioen en de zorg voor de groeiende hoeveelheid ouderen te betalen hebben we namelijk meer en grotere spaarpotjes nodig. Omdat al dat spaargeld – zoals net uitgelegd – niet geïnvesteerd wordt in nieuwe productiecapaciteit, blijft de groei zwak. Om de economie onder deze omstandigheden aan te jagen is er een heel ruim monetair beleid om de rente omlaag te drukken. Dat zou het aantrekkelijk moeten maken om meer geld te lenen en te investeren. Nu dat effect uitblijft, stroomt het geld naar financiële bezittingen. Kijk maar naar de beurs: aandelen en obligaties zijn sterk gestegen in waarde.

    Vicieuze cirkel

    Gevolg daarvan is dat de rente verder daalt, wat leidt tot onderdekking bij pensioenen en dus tot hogere premies en lagere belastingopbrengsten – ook weer slecht voor de bestedingen. Tegelijkertijd is het door de lage rente moeilijker om spaardoelen te halen en gaan we nog meer opzij zetten. Zo blijven we – sterk vereenvoudigd weergegeven – in een vicieuze cirkel van meer sparen, meer schulden, lagere consumptie, minder investeringen, vraaguitval en werkloosheid. Dankzij dit patroon zijn we dicht bij deflatie, zoals in Frankrijk nu al het geval is. Japan is een lichtend voorbeeld van dit ontwrichtende scenario en hopelijk een waarschuwing voor politici. Voor hen draagt Fransman ook oplossingen aan om de doom loop te doorbreken. Zo zou er een einde moeten komen aan loonmatiging, opdat werkenden meer te besteden hebben. Loonmatiging was een prima recept voor de jaren tachtig, maar niet voor de balansrecessie waar we nu in zitten – een besef dat bij de werkgevers begint door te dringen.

    En daar is Piketty

    Eveneens interessant is het voorstel om met het pensioen een deel van de hypotheekschuld af te lossen, waarmee vooral de jongere generaties worstelen. Dan heb je weliswaar een lagere uitkering, maar wel structureel lagere lasten, vér voor de pensioendatum al. Staatssecretaris Klijnsma heeft eind november laten weten positief te zijn over dit idee en stuurt de Kamer eind januari volgend jaar de resultaten van haar verkenning. Controversiëler is een voorstel waarmee Fransman plotseling op het terrein komt van de door rechts gevreesde econoom Thomas Piketty. Net als deze Fransman (!) pleit hij voor een verhoging van de belasting op vermogen, die in Nederland international bezien laag is. Niet om groeiende ongelijkheid tegen te gaan zoals bij Piketty - waar Fransman het fundamenteel mee oneens is -, maar om zo de belasting op arbeid te kunnen verlagen, die in Nederland juist weer heel hoog is. 'Een verplaatsing van de belastingdruk zorgt voor lagere en beter houdbare schulden, en langs die weg ook tot lagere vermogens. Precies wat we nodig hebben'.
    'Verplaatsing van belastingdruk zorgt voor beter houdbare schulden, en tot lagere vermogens. Precies wat we nodig hebben'
    Het moge duidelijk zijn wie met dit beleid het meest geraakt wordt: de 55-plussers, die bijna al het vermogen bezitten. Deze groep heeft veel ruimere fiscale mogelijkheden gehad om waarde op te bouwen met pensioen en de woning dan jongeren nu hebben. Denk aan een volledige hypotheekrenteaftrek en onbeperkte lijfrenteaftrek. En ze betalen ook nog eens minder inkomstenbelasting na hun 65ste. Tel daarbij op dat ze lagere pensioenpremies hebben betaald en hogere ontslagvergoedingen hebben gekregen. Kortom, dat vermogen is grotendeels met hulp van de de Staat gecreëerd. De VVD is niet enthousiast over een hogere kapitaalbelasting. Hetzelfde geldt voor een hogere belasting op arbeid. Met de stijgende kosten van vergrijzing moet het geld echter ergens vandaan komen. Binnen afzienbare tijd staat daarom ook rechts voor keuzes die je niet met een accijnsverhoging kan vermijden. Dankzij Fransman kunnen we het debat hierover voeren zonder neo-marxistische verwijten, zonder ideologische rookgordijnen. Zijn uitgangspunt is een economie die de lasten eerlijk verdeelt tussen generaties: 'De oudere, vermogende generatie moet zich serieus afvragen wat voor hun kroost het beste is. Een grote erfenis in een samenleving met een zeer hoge belastingdruk voor jongeren of een wat kleinere erfenis in een samenleving waar werken loont, waar mensen kinderen durven en willen nemen en waar jongeren zelf vermogen kunnen opbouwen.' Wat is liberaler?

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jan-Hein Strop

    Gevolgd door 465 leden

    Freelance financieel-economisch journalist met grote belangstelling voor de werking, macht en gedrag van bank & verzekeraar.

    Volg Jan-Hein Strop
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren