Duhler in de Senaat, 2011
© ANP / Koen Suyk

[Update] VVD-senator draagt ook in rechtszaal dubbele petten

    Donderdag diende het kort geding tussen VVD-senator Anne-Wil Duthler en zakenblad Quote in de rechtbank van Amsterdam. De politicus eiste rectificatie van een kritisch artikel, omdat het volgens haar bol staat van de feitelijke onjuistheden.

    Heel even heerst er verwarring. Anne-Wil Duthler is zojuist − drie minuten te laat − de rechtszaal binnengelopen: niet in haar gewone kloffie, maar in toga. Ze vertegenwoordigt namelijk zichzelf, met hulp van haar kantoorgenoot Henriëtte Dietz. Dat betekent dat Duthler hier zowel als eiser als advocaat is.

    Later tijdens de zitting zal Christiaan Alberdingk Thijm, de advocaat van de gedaagden, gekscherend zeggen dat Duthlers dubbelrol tekenend is voor wat de gedaagde journalisten in hun publicaties duidelijk wilden maken: de ‘dubbele petten’ die Duthler in haar zakelijk leven voortdurend hanteert.

    Het is de eerste keer in de geschiedenis van de Nederlandse rechtspraak dat een zittend Kamerlid een journalist voor de rechter daagt na een kritisch artikel. De eis is meteen fors: een rectificatie op de site, die daar een jaar lang moet blijven staan, en die Quote moet doorsturen naar alle media die het bericht hebben overgenomen, plus een schadevergoeding.

    Duthler, Keizer en De Facultatieve

    Follow the Money kreeg Duthler voor het eerst in het vizier in 2017. Toen weigerde ze herhaaldelijk antwoord te geven op vragen over haar rol als commissaris bij De Facultatieve, de uitvaartorganisatie die door toenmalig VVD-voorzitter Henry Keizer in 2012 voor veel te weinig geld werd overgenomen. Keizer trad bij die deal niet alleen op als koper, maar ook als adviseur van De Facultatieve; een klassiek gevalletje ‘dubbele petten’. Zie verder ons dossier ‘De zaak Henry Keizer’.

    Later figureerde Duthler prominent in ons Senatoren-project, waarin we de bijbaantjes van Eerste Kamerleden in kaart brachten.

    Lees verder Inklappen

    Keten van bedrijven

    Waar gaat de zaak over? Duthler is oprichter en enig aandeelhouder van Duthler Associates, een bedrijf dat deel uitmaakt van een keten van bv’s die allemaal op hetzelfde pand ingeschreven staan en stuk voor stuk in handen zijn van Duthler of haar man. In 2018 ontdekten FTM-journalisten Dieuwertje Kuijpers en Kim van Keken dat dit bedrijf adviezen aan het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport gaf die in wetgeving belandden, waar Duthler in de Eerste Kamer vervolgens over stemde. Ook onthulden ze dat een ander bedrijf uit de keten financieel profiteerde van die wetgeving.

    Zo betaalde ze via haar advocatenkantoor en haar persoonlijke holding rekeningen voor de andere bv’s

    Dat lijkt een duidelijk geval van belangenverstrengeling. Maar Duthler ontkende dat daar sprake van was: ze zei sinds 2014 geen werkzaamheden meer voor Duthler Associates te hebben uitgevoerd. Haar enige rol in de keten zou die als advocaat bij First Lawyers zijn. Haar partij, de VVD, vond die verklaring afdoende.

    Tot 15 maart 2019. Op die datum publiceerden Van Keken en Kuijpers in zakenblad Quote een artikel met de titel ‘Geldeiser legt beslag op bedrijf VVD-senator Anne-Wil Duthler’. De journalisten kregen een beslagdossier in handen waaruit blijkt dat Duthlers rol in de keten een stuk groter is dan ze claimde. Zo betaalde ze via haar advocatenkantoor en haar persoonlijke holding rekeningen voor de andere bv’s. Ook bleek uit correspondentie dat ze op hoog niveau beslissingen binnen de keten nam. Naar aanleiding van dit artikel kondigde de VVD aan dat hun integriteitscommissie een onderzoek naar Duthler zou uitvoeren.

    Dit artikel was voor Duthler reden een kort geding aan te spannen. Ze vond dat met deze publicatie een grens was overschreden: de beschuldigingen gingen niet meer over haar functioneren als Kamerlid, maar over haar rol als ondernemer. In die rol hoeft ze zich minder laten welgevallen, redeneert ze.

    Betalingsachterstand

    Hoewel Duthler zowel Hearst (de uitgever van Quote) als hoofdredacteur Sander Schimmelpenninck voor de rechter had gedaagd, was die laatste niet bij de zitting aanwezig. Volgens de advocaat van Quote zijn hoofdredacteuren juridisch gezien niet persoonlijk aansprakelijk voor vermeend onrechtmatige publicaties door hun medium. Bovendien zou de dagvaarding naar het verkeerde adres zijn gestuurd, te weten het advocatenkantoor in plaats van Schimmelpennincks privéadres.

    Tijdens de zitting werd duidelijk wat Duthlers bezwaren tegen de publicatie waren. Zo zouden de journalisten door het gebruik van woorden als ‘grimmig’ en ‘oplichting’ onterecht criminele handelingen impliceren. Haar collega Dietz wees erop dat berichten op het internet, eenmaal gepubliceerd, over 10 jaar nog steeds zullen circuleren, en las een paar boze berichten aan het adres van Duthler voor waarin ze onder meer ‘graftakkenkop’ werd genoemd. Ook de goede naam van Duthler Associates is aangetast, zei Dietz: medewerkers en cliënten krijgen vragen van hun omgeving en weten niet zeker meer of ze het bedrijf nog kunnen vertrouwen.

    Duthlers zwaarste beschuldiging is dat de journalisten van Quote zich voor het karretje van een van hun bronnen hebben laten spannen, waardoor ze feitelijke onjuistheden hebben verkondigd. Het beslagdossier waarover zij beschikken, is afkomstig van RiSource, het bedrijf dat enige tijd beslag op de bezittingen van één van de bv’s uit de keten heeft gelegd.

    Volgens Duthler is de door RiSource aangeleverde informatie niet uitvoerig genoeg gecheckt en hebben Van Keken en Kuijpers onvoldoende wederhoor toegepast. Zo zou er, in tegenstelling tot wat zij schreven, geen sprake zijn van een betalingsachterstand aan RiSource. Dat hadden de journalisten volgens Duthler zelf kunnen en moeten opmaken uit het beslagdossier. Het vermelde  bedrag van 900.000 euro zou een ‘absurd, niet serieus te nemen’ bedrag zijn, en iets wat de journalisten zelf hadden moeten narekenen.

    Om te onderbouwen dat RiSource-directeur Ruud d’Achard van Enschut de journalisten voor zijn karretje wilde spannen, las Dietz een aantal boze mails voor die hij voor publicatie van het artikel naar Duthler stuurde. In die mails ‘adviseert’ hij haar onder andere de kranten en andere nieuwsmedia komende tijd goed in de gaten te houden. ‘De kop van het artikel had beter kunnen luiden: “Softwareleverancier gebruikt senatorschap Anne-Wil Duthler om betaling af te dwingen”, zo sluit Dietz haar betoog af.

    Dichte envelop

    De advocaat van Quote, Christiaan Alberdingk Thijm, benadrukte dat de publicaties het gevolg zijn van maandenlang zorgvuldig journalistiek onderzoek. Alle informatie zou feitelijk juist zijn. Ook meldde hij dat er pogingen tot wederhoor zijn gedaan, maar dat Duthler en haar echtgenoot vaak onvolledig en soms niet reageerden op deze verzoeken. Voorts wees hij erop dat de publicaties enkel betrekking hebben op het professionele functioneren van Duthler, en niet ingaan op haar persoonlijk leven.

    Een andere schuldeiser verklaarde aangifte te hebben gedaan tegen Duthler Associates wegens valsheid in geschrifte

    Met Alberdingk Thijm waren twee schuldeisers meegekomen naar de rechtszaal, waaronder voornoemde Richard d’Achard van Enschut. Van de voorzieningenrechter kregen zij beiden gelegenheid een korte verklaring af te leggen. D’Achard van Enschut gaf aan spijt te hebben van zijn boze mails, maar zei nog steeds achter zijn claims te staan. De andere schuldeiser, leverancier Michel Klompmaker, verklaarde aangifte te hebben gedaan tegen Duthler Associates wegens valsheid in geschrifte: ze zou een factuur hebben vervalst.

    Duthler zei in reactie op D’Achard van Enschut het conflict met RiSource voor de rechter te willen brengen. Een procedure zou al in voorbereiding zijn.

    Tegen het eind van de zitting suggereerde rechter Van Walraven dat beide partijen er misschien onderling konden uitkomen, maar nadat Duthler tegenwierp dat een rectificatie voor haar een harde eis was, wees Alberdingk Thijm dat voorstel resoluut af.

    Tijdens de zitting bood Alberdingk Thijm de voorzieningenrechter een dichte envelop aan met daarin een verklaring van een anonieme bron. Het is gebruikelijk dat de advocaat zo’n document zowel aan de rechter als aan de advocaat van de eisende partij geeft, maar omdat Duthler in dit geval behalve advocaat ook eiser is, wilde Alberdingk Thijm niet dat zij of haar collega de verklaring zou zien. De rechter nam de envelop in ontvangst, maar zal zich nog beraden of ze die opent of niet. Mocht ze dat doen, dan zal ze in haar vonnis motiveren waarom.

    Zowel Duthler als Alberdingk Thijm onthielden zich na afloop van verder commentaar. De rechter doet donderdagmiddag 25 april uitspraak.

    Update 17 april

    Hoewel Anne-Wil Duthler na afloop van de zitting niet in wilde gaan op vragen van FTM, heeft ze op maandag 15 april de zaak wel aangehaald in een blogpost op de website van haar advocatenkantoor. Daarin suggereert ze dat de aanwezigheid van journalisten in de rechtszaal die een liveblog bijhielden haar beperkte in wat ze wilde zeggen.

    ‘Duthler realiseerde zich vooraf dat procederen tegen één nieuwsplatform, procederen tegen heel veel journalisten zou inhouden,’ schrijft ze. ‘Zij realiseerde zich daarom dat het live verslag tijdens de zitting op een bepaalde manier gekleurd zou zijn. Dat had effect op het wikken en wegen van de woorden die zij wel of niet wilde gebruiken. (...) De vraag is wel hoe dan om te gaan met het feit dat een rechter haar oordeel baseert op het gezegde ter zitting en het complete dossier mee zal laten wegen in haar uiteindelijke oordeel, en zij tijdens de zitting – uiteraard – nog geen afweging heeft kunnen maken.’

    Duthler stelt in een schriftelijke reactie op vragen van FTM dat het stuk niet bedoeld is als directe reactie op de zitting. ‘Het artikel is een beschouwing over het spanningsveld tussen het recht op vrijheid van meningsuiting en het recht op bescherming van eer en goede naam’, schrijft ze. ‘De zitting en het gebeuren na de zitting vormden mede een bron voor de verdere overpeinzingen hierover.’

    Overigens is het blog in de derde persoon enkelvoud geschreven en staan ‘Duthler & Duthler’ als auteur bij het stuk vermeld. Anne-Wil Duthler schrijft in haar reactie dat de blogpost in de derde persoon is geschreven omdat het een ‘beschouwend stuk’ is. Anne-Wil Duthler bevestigt tot slot dat de tweede Duthler dezelfde is als op de foto boven het stuk: haar zus Ans Duthler, werkzaam bij Duthler Associates.

    Lees verder Inklappen
    Update 25 april: Duthler overweegt hoger beroep

    In haar vonnis van 25 april wijst de voorzieningenrechter de eis van Duthler op alle punten af. Quote heeft volgens de rechter voldoende onderzoek verricht en genoeg gelegenheid geboden voor wederhoor. Ook vinden de in het artikel gemaakte claims voldoende steun in de feiten. Dat betekent dat het blad geen rectificatie op de site hoeft te plaatsen, en ook geen schadevergoeding moet betalen.

    Duthler moet als in het ongelijk gestelde partij de proceskosten van Quote betalen, een bedrag van bijna drieduizend euro. De envelop die de advocaat van Quote tijdens de zitting aan de rechter aanbood, gaat ongeopend retour. De rechter acht de inhoud daarvan niet meer nodig voor haar beoordeling, nu Quote op basis van de andere feiten al in het gelijk is gesteld.

    Advocaat en kantoorgenoot van Anne-Wil Duthler Henriëtte Dietz reageert telefonisch op de uitspraak: 'We hebben de rechter gevraagd uitspraak te doen over de grenzen van de journalistieke vrijheid. De rechter heeft die grenzen zeer ruim opgevat. We overwegen dan ook in hoger beroep te gaan of een bodemprocedure aan te spannen. Daar gaan we ons de komende vier weken op beraden.'

    Lees verder Inklappen

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Arjan van der Linden

    Gevolgd door 118 leden

    Afstuderend journalist. Onderzoekt de rafelranden van de arbeidsmarkt en maatschappelijke instellingen.

    Volg Arjan van der Linden
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren