Waar blijft het nationale schuldakkoord?

    Niet één politieke partij heeft een oplossing voor het hypotheekschuldprobleem. Want een echte oplossing betekent dat banken verliezen moeten nemen. Hoe doet de VS dat?

    Nederland is gevangen in schuld. De ernst van de situatie begint zelfs door te dringen in Duitsland, waar Der Spiegel deze week een rake typering gaf van de Nederlandse economie: die staat volgens het blad “onder water”. Mooie beeldspraak, die duidelijk maakt dat we twee decennia lang de dijkbewaking op economisch vlak zijn vergeten. Daardoor kampen we nu – het kan niet vaak genoeg gezegd worden – met de hoogste hypotheekschuld per hoofd van de bevolking van heel Europa.   
     
    Het terugbetalen van die schuld aan banken verlamt de economie. Geen econoom meer te vinden – zelfs diegene die de overwaardering van vastgoed lange tijd ontkenden – die onze neergang niet associeert met het leeglopen van de huizenbubbel. Het aantal slachtoffers (vooral onder 35 jaar) groeit met de dag, net als de hoogte van de restschuld bij gedwongen verkoop. Voor hypotheken zonder NHG (Nationale Hypotheek Garantie) bedraagt die restschuld gemiddeld 60.000 euro.
     
    Slaaf van de bank 
    Daarop rekent bijvoorbeeld Rabobank een rente van ruim acht procent, ofwel 400 euro per maand. Om van zo'n schuld af te komen zul je ook nog eens 1000 euro per maand moeten aflossen, want zo'n consumptief krediet heeft een maximale looptijd van zestig maanden. Lineaire aflossing plus rente start dus met 1400 euro per maand; een bedrag dat slechts langzaam terugloopt. Daar zit je dan als slaaf van de bank in je (dure) huurwoning, zonder een cent te makken. De rente op restschulden die sinds begin dit jaar zijn ontstaan mogen overigens wel vijf jaar lang worden afgetrokken van de belasting. Dat geeft enige verlichting       
     
    Banken die de bubbel vrolijk hebben opgeblazen, hebben er geen belang bij de schuld deels kwijt te schelden. Iedere cent moet terug, anders moeten ze afschrijven op hypotheken ten koste van hun winstgevendheid. En dat is met een uit de klauwen gegroeide hypotheekportefeuille van 651 miljard euro (vierde kwartaal 2012) geen sinecure.             
     
    1,2 miljoen gezinnen in financiële problemen
    Terwijl we worstelen met schulden – 1,2 miljoen gezinnen zijn vorig jaar in de financiële problemen gekomen – en geen geld meer uitgeven (en meer sparen), verliezen we de capaciteit om de schulden af te lossen. Het kabinet gaat namelijk onverdroten voort met het verzwaren van de lasten volgend jaar, met de zegen van een groot deel van de oppositie. Bovendien denken kabinet en werkgevers dat loonmatiging het recept is voor de zieke, terwijl de werkloosheid in snel tempo blijft oplopen.   
     
    Vraag is hoe lang dit zo kan doorgaan. Het leeglopen van de bubbel duurt nu al meer dan vier jaar en het einde is nog niet in zicht. Vanwege de hypotheekregels die maken dat het verlies bij verkoop voor de huizenkoper is en de (terechte) onwil van mensen om hun huis met verlies van de hand te doen, krijgt de crisis zo langzamerhand een structureel karakter. De zichzelf versterkende spiraal van prijsdaling, vermogensverlies, vertrouwensverlies, onderbesteding, recessie, werkloosheid en verdere prijsdaling, moet een keer doorbroken worden.  
     
    Radicale oplossingen
    Dat kan alleen de regering, banken gaan het zoals gezegd niet doen. Een gevoel van urgentie lijkt echter te ontbreken. Enige partij met een plan voor lastenverlichting is de PVV, die gisteren pleitte voor onder meer BTW-vrij kopen in juni. Kansloos plan en daarom nu al afgeserveerd, maar er komt een tijd dat radicalere oplossingen wel serieuze aandacht gaan krijgen. Het Centraal Plan Bureau heeft al onlangs al een voorzet gedaan. 
     
    Het plan om geld van pensioenfondsen in NHG-hypotheken te steken, zal in ieder geval niet genoeg zijn. De risicovollere hypotheken blijven zo namelijk op de balans van de banken staan en een daling van de hypotheekrente is ongewis. Niemand met een restschuld of betalingsachterstand is er voorlopig mee geholpen. 
     
    Making Home Affordable 
    Misschien moeten partijen eens kijken wat de VS heeft gedaan om de woningmarkt tot rust te brengen. Al in 2009 is het Making Home Affordable-programma gestart om hypotheeklasten naar beneden te brengen voor mensen met een baan wiens lasten hoger zijn dan 31 procent van het bruto-inkomen. Dit kan door een verlaging van de rentevoet van de hypotheek (met een ondergrens van 2 procent) of  – in het geval van een onderwaterhypotheek – het verlagen van de lening tot onder de waarde van het huis door herfinanciering. 
     
    Deelname is vrijwillig voor beide partijen, maar door de overheid aangemoedigd door banken een financiële prikkel te geven. Per dollar die de hypotheekverstrekker afschrijft op de hypotheek ontvangt hij 18 tot 63 cent. Juni vorig zijn de voorwaarden voor deelname voor zowel huizenbezitters als banken flink versoepeld. Ook huishoudens met lasten onder 31 procent komen nu in aanmerking voor hulp, als ze in financiële moeilijkheden zijn geraakt en een betalingsachterstand  hebben of die dreigen te krijgen. Bovendien geldt de regeling inmiddels ook voor de tweede hypotheek.  
     
    Betalingsachterstanden
    Nu we twee van de vier grootste staatsbanken in bezit hebben, is medewerking van ABN Amro en SNS aan een soortgelijke regeling niet het grootste obstakel. Met welke prikkels Rabobank en ING te bewegen zijn tot afschrijvingen op hypotheken, is gissen. Dat minister Dijsselbloem van Financiën flink de portemonnee moet trekken, lijkt gezien de omvang van het probleem een zekerheid. De betalingsachterstanden op hypotheken nemen al enkele kwartalen flink toe, blijkt uit cijfers van het Bureau Krediet Registratie. Juli vorig jaar hadden al ruim 72.000 mensen een betalingsachterstand van meer dan drie maanden.
     
    Dus nogmaals de vraag: hoe lang voordat de overheid ingrijpt? Hoe lang nog voordat we schoon schip maken om zo de weg naar herstel te openen? De economische argumenten liggen voor het oprapen.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jan-Hein Strop

    Freelance financieel-economisch journalist met grote belangstelling voor de werking, macht en gedrag van bank & verzekeraar.

    Lees meer

    Volg deze auteur en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg Jan-Hein Strop
    Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren