Waar is onze tijd heen?

4 Connecties

Onderwerpen

Vrouwen tijd huishoudelijk werk

Werkvelden

Economie
5 Bijdragen

We zijn steeds productiever geworden en toch werken we meer dan veertig jaar geleden. Een vreemde gewaarwording.

‘De mens is het economische probleem aan het oplossen,’ zo constateerde een goedgemutste John Maynard Keynes in zijn essay ‘Possibilities for our Grandchildren’ (1930). ‘Voor het eerst sinds de schepping zal de mens geconfronteerd worden met zijn ware en permanente probleem: hoe moet hij de vrijheid van economische zorgen gebruiken, hoe moet hij de vrije tijd, die de wetenschap hem heeft bezorgd, gebruiken om verstandig, aangenaam en goed te leven?’ Keynes verwachtte dat de levensstandaard in het westen ongeveer zou verzesvoudigen in de daaropvolgende honderd jaar. Het gevolg zou zijn dat mensen nog maar vijftien uur per week zouden werken. Een aangename gedachte voor Keynes. ‘We zijn er al te lang aan gewend geraakt ons in te spannen, in plaats van te genieten,’ schreef hij. Keynes had zowel gelijk als ongelijk. We zijn inderdaad productiever geworden. Produceerden we in 1970 nog 20,9 euro per gewerkt uur, in 2012 was dat 45,6 euro per uur (gecorrigeerd voor inflatie). Ook de efficiëntie van onbetaald werk, hoewel dit slecht wordt gemeten, is enorm gestegen. In de afgelopen honderd jaar is er een enorme dot tijd vrijgekomen door investeringen in het huishouden. Uitvindingen als de wasmachine hebben de hoeveelheid noodzakelijk huishoudelijk werk aanzienlijk verminderd. Hoeveel dit scheelt in termen van huishoudelijk werk is duidelijk te zien bij vergelijkingen met landen die veel minder van dit soort tijdsbesparende goederen bezitten. In Mexico is de gemiddelde burger een goede drie uur per dag bezig met huishoudelijk werk, in Nederland is dat slechts anderhalf uur. Traditioneel gezien deden vrouwen het gros van het huishoudelijk werk. Wie echter dacht dat dit tot meer vrije tijd zou leidden zoals Keynes geloofde komt bedrogen uit. Vrouwen noch mannen hebben er meer vrije tijd bijgekregen. Vrouwen zijn simpelweg meer betaald werk gaan doen, terwijl mannen in de afgelopen veertig jaar ruwweg evenveel zijn blijven werken. Het totaal aan ‘verplichte tijd’ (kinderzorg, huishoudelijke taken en betaald werk) is nauwelijks veranderd. Sterker nog, deze is alleen maar toegenomen. Had een vrouw in 1975 41,9 verplichte uren per week, in 2011 waren dat er 42,9. Nederland hoort binnen Europa overigens ook niet tot de meest vooruitstrevende landen als het gaat om de verdeling van huishoudelijk werk. Het traditionele rolpatroon is hier nog duidelijk aanwezig. Vrouwen deden iets meer dan twee keer zo veel huishoudelijk werk als mannen. Aanzienlijk slechter dan Scandinavische landen waar de verhoudingen veel gelijker zijn. Keynes’ vijftien urige werkweek is nog ver weg. De tendens is zelfs te denken dat we meer en niet minder moeten werken. D66 wil een veertigurige werkweek en de AOW-leeftijd nog verder verhogen. En econoom Frank Kalshoven pleitte onlangs in de Volkskrant voor de terugkeer van de zestigurige werkweek. Is dat wel nodig? Praten we onszelf niet een zekere armoede aan? De productiviteit van betaald en onbetaald werk is enorm toegenomen en we verschepen elk jaar nog steeds tien procent meer van ons bbp naar het buitenland dan we terugkrijgen. Zoals Tyler Durden al enigszins gechargeerd stelde in het nihilistische epos Fight Club 'we doen werk dat we haten om shit te kopen die we niet nodig hebben.' Keynes geloofde dat productiviteitswinst op een gegeven moment niet meer zou worden gebruikt om in nog meer materiële behoeften te voorzien, maar teruggegeven zou worden als vrije tijd. Want hoeveel is genoeg om verstandig, aangenaam en goed te leven?

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Jesse Frederik
Jesse Frederik
In de zomer van 2011 ontvingen we per email een open sollicitatie van de 22-jarige Jesse Frederik uit Nijmegen die zichzelf o...