Woningmarkt

Waarborgfonds negeerde negatief advies eigen derivatenspecialist

Vestia ging ten gronde dankzij ‘een niet-professionele coureur in een veel te snelle wagen’. Het Waarborgfonds Sociale Woningbouw was ook nog eens blind voor het liquiditeitsrisico van derivaten, zo bleek uit het verhoor van het parlementair onderzoek naar de woningcorporaties.

Bij de openbare verhoren van de parlementaire enquête stond woensdag 18 juni risicomanagement centraal. De dag begon met een dubbelverhoor van de heren Xavier Werner en Patrick van der Wansem, de partners van financieel adviesbureau Capitad.  

De twee zaten naast elkaar achter de getuigetafel en maakten er een interessante duo-presentatie van. Ze vertelden in een eerdere fase van hun carrière beiden in Londen te hebben gewerkt, waar ze veel kennis opdeden over derivaten.

Op 1 april 2009 verscheen Marcel de Vries, de treasurer van Vestia, voor het eerst op hun radar. Tijdens een congres, georganiseerd door het Waarborg Sociale Woningbouw (WSW), zagen ze hem een presentatie geven over het gebruik van constant maturity swaps. Hij zette er twee tegenover elkaar en legde het effect ervan uit.  

Goeroe

Werner: ‘We waren verbaasd. We kenden deze swaps en vonden ze totaal ongeschikt voor woningcorporaties. Ze zitten redelijk begrijpelijk in elkaar, maar zelfs specialisten bij de grote banken weten niet precies hoe ze deze swaps moeten waarderen.’ De twee stelden kritische vragen, maar die vielen niet in goede aarde. Het publiek zag De Vries volgens beiden als een soort goeroe op financieel gebied. De twee spraken achteraf ook nog even met Martijn Rink en Erik Terheggen van het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW), maar die haalden hun schouders op over hun waarschuwing.

‘We vonden het kennisniveau bij het WSW niet toereikend. Het WSW keurde veel te ruimhartig allerlei exotische derivaten goed'

Pas in januari 2011 kwam er een gesprek tussen de mannen van Capitad en het WSW. ‘We vonden het kennisniveau bij het WSW niet toereikend en merkten dat risico absoluut geen aandachtspunt was. Daardoor kon er een vreemde wildgroei aan derivaten ontstaan. Het WSW keurde veel te ruimhartig allerlei exotische derivaten goed.’

Continuïteit

Daarna klopte het Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV) bij Capitad aan. Aanvankelijk stelden de gesprekspartners van Werner en Van der Wansem dat risico’s op derivatenposities het domein waren van het WSW. Het CFV concentreerde zich als toezichthouder op solvabiliteit en continuïteit. De twee Capitad-partners slaagden erin om het CFV duidelijk te maken dat derivatenposities grote gevolgen konden hebben voor de solvabiliteit en de continuïteit.

Capitad kreeg toen de opdracht om namens het CFV de derivatenposities in de corporatiesector in kaart te brengen. Van der Wansem: ‘We moesten vanaf nul beginnen. Het WSW had die posities wel, maar wilde ze ons niet geven. Dat konden ze sowieso alleen doen met de nadrukkelijke toestemming van de corporaties.’

Excel sheet

Zo kwamen Werner en Wansem ook bij De Vries binnen. Werner: ‘Dat Excel sheet van hem was vooral een kasstroomverantwoording en geen risicoverantwoording. Het was niet duidelijk wat er zou gebeuren als de rente een basispunt steeg of daalde. De Vries was vooral een boekhouder en er ontbrak een risicomanager bij Vestia.’

De twee specialisten vergeleken De Vries met een niet-professionele coureur in een te snelle wagen. ‘Hij had meteen vervangen moeten worden door een professionele coureur, maar Staal wilde hem niet weghalen.’ De Vries kon gewoon doorgaan en deed, tot het moment waarop er werd ingegrepen, nog deals met een gezamenlijke transactiewaarde van 600 miljoen euro. Hij schreef toen vooral veel swaption, om via de premies liquide middelen binnen te halen.

Na het ontwarren van de portefeuille concludeerde de Capitad-mannen dat 30 procent van de portefeuille risicomijdend was en 70 procent risicoverhogend. De portefeuille had dus zeker niet als primair doel het afdekken van renterisico’s.

Afgeschminkt

Als tweede was Martijn Rink aan de beurt. Vanaf 2000 werkte deze jurist bij het WSW. Hij was gedurende de jaren dat het Vestia-drama zich ontwikkelde Manager Investor Relations. Rink had weliswaar overal een antwoord op, maar in twee uur tijd werd hij door de commissie vakkundig afgeschminkt.

Hoewel hij in het verleden zelf bezig was geweest met het doorvlooien van derivatencontracten, waren de toezicht-belemmerende clausules, die de afwikkeling van de Vestia-zaak zo bemoeilijkte, hem nooit opgevallen. ‘Daar werden we ons pas van bewust toen het klapte bij Vestia.’

Voor de liquiditeitsrisico’s, het werkelijke gevaar van derivaten, leek het WSW blind

Het accent lag bij het WSW op oplopende rentekosten. De organisatie eiste dat er een ‘cap’ op derivaten werd gezet, zodat de rente niet kon oplopen tot boven de 5,75 procent. Voor de liquiditeitsrisico’s, het werkelijke gevaar van derivaten, leek het WSW blind. 

Geen bezwaar

Commissievoorzitter Van Vliet las een brief aan ABN Amro voor, waarin Rink schreef dat het WSW leningen borgde om aan verplichte tussentijdse borg stortingen te voldoen. In werkelijkheid ging het om een tijdelijke borging. Rink: ‘Dat deed ik om te voorkomen dat ABN Amro de derivaten zou gaan callen (opeisen).’

Een net door WSW aangenomen specialiste op het gebied van derivaten, Irene Muñoz, waarschuwde tegen een nieuw type derivaat van Deutsche Bank, 'Haven'. Volgens haar was dit volstrekt ongeschikt voor corporaties. Het WSW gaf desalniettemin toch het oordeel ‘geen bezwaar’. Voor Rink was dat eenvoudig te verklaren: ‘Afkeuren deden we niet meer. Dat was nieuw beleid.’ Waarop commissielid Ed Groot vroeg waarom mevrouw Muñoz dan was aangenomen.

Praatjes

Een andere grote ‘slordigheid’ van het WSW was dat Vestia er in 2009, 2010 en 2011 mee wegkwam om nooit de driemaandelijkse derivatenopgave in te vullen. Rink: ‘Ze slaagde er steeds in om er met praatjes onderuit te komen. Roland van der Post (WSW’s toenmalige directeur/bestuurder) is langs geweest, maar ik denk dat Staal hem heeft weten te overtuigen dat het goed zat bij Vestia.’

Een andere ‘slordigheid’ van het WSW was dat Vestia er in 2009, 2010 en 2011 mee wegkwam om nooit de driemaandelijkse derivatenopgave in te vullen

Rink geeft toe dat, achteraf bekeken, het WSW, eerder meer aandacht had moeten schenken aan derivaten. Rink: ‘We hadden voorzichtiger moeten zijn.’ Rink ging na de Vestia-affaire weg bij het WSW. De commissie wilde weten of dat was omdat hij de nodige steken had laten vallen? ‘Zeker niet, het had te maken met een reorganisatie. Daardoor verviel mijn functie,' antwoordde Rink.

Drempelwaarde

De dag werd afgesloten door achtereenvolgens Jacques Sevat, Global Head Collateral Management bij ING en Paul van der Zouw, riskmanager bij ABN Amro. 

Het verhoor van Sevat werd een fascinerende vertoning, doordat hij tijdens het gehele verhoor geen enkele gezichtsspier vertrok: het ultieme pokerface. Hij legde uit waarom ING ruim voor de klap gestopt was met Vestia. ‘Wij wilden een drempelwaarde van nul in de derivatencontracten. Dat betekent dat we, zodra het aan de orde was, meteen borgstortingen konden eisen. Vestia wilde een veel hogere drempelwaarde, want die kregen ze bij de buitenlandse banken ook. JP Morgan legde de drempel zelfs op 200 miljoen euro.'

Van der Zouw had ook al snel door dat Vestia geen betrouwbare klant was. ‘Al in 2008 kostte iedere rentedaling van één basispunt (een honderdste procent) Vestia 6 tot 7 miljoen euro. Dat vonden we onverantwoord.'      

Buitenlandse banken waren minder bezig met de risico's. Die wisten dat de Nederlandse overheid in laatste instantie garant stond voor de sector. Ze hadden het comfortabele gevoel in feite geen enkel risico te lopen. Dat pakte toch iets anders uit.



Peter Hendriks
 is gastauteur van Follow the Money. Hij is als zelfstandig consultant gespecialiseerd in het doorlichten van woningcorporaties in opdracht van Raden van Toezicht. De komende maanden zal hij voor Follow the Money de parlementaire enquete naar de woningcorporaties volgen en van commentaar voorzien.

Email: P.Hendriks.Senior@Gmail.com

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Peter Hendriks

Gevolgd door 1301 leden

Redacteur Woningmarkt. Signaleert en analyseert problemen waarmee Nederlanders op zoek naar woonruimte worden geconfronteerd.

Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Dit artikel zit in het dossier

Woningmarkt

Gevolgd door 1627 leden

In de afgelopen jaren kwam bij verschillende woningcorporaties het ene schandaal na het andere naar boven. Het bekendste geva...

Volg dossier