Waarom banken niet de sleutel tot het economisch herstel zijn

    Banken zijn de voornaamste belemmerende factor in het economisch herstel, zo luidt de nieuwe consensus onder economen. Een twijfelachtige doctrine.

    Lange tijd maakte je geen vrienden in economenland door over problemen in de financiële sector te schrijven. Alleen obscure figuren als Hyman Minsky, door de professie verbannen naar al even obscure academische tijdschriften, schreven over kredietbubbels, financiële instabiliteit en de rol van banken. De crisis heeft daar verandering in gebracht. Tegenwoordig is het ook onder conventionele economen gangbaar om de problemen binnen de financiële sector onder de loep te nemen.  Sterker nog, de nieuwste trend is dat de zo lang genegeerde banken als voornaamste oorzaak voor het langzame herstel in Nederland worden gezien. ‘Zonder hervorming van de bankensector hoeven we sowieso niet op een snel herstel te rekenen,’ stelden economen Pieter Gautier en Sweder van Wijnbergen onlangs in een column. De oplossing voor de economische crisis is niet het loslaten van het bezuinigingsbeleid, of zelfs het stimuleren van de economie, maar het versterken van de bancaire sector. ‘Budgettair stimuleren is geen alternatief voor een stevige herkapitalisatie van de banken,’ stellen de auteurs. Het idee is simpel: Nederlandse banken verstrekken minder leningen, omdat ze proberen hun verliezen te beperken. Bedrijven en huishoudens kunnen daardoor moeizaam leningen verkrijgen, geremd als ze zijn door de slechte vermogenspositie van banken. 'Marginaal gekapitaliseerde banken zitten op verborgen verliezen,' stelt hoogleraar Bas Jacobs. 'Zij herstellen de balansen door de kredietverlening af te knijpen.' Gevolg van deze rotting in het bankwezen is dat de economie krakend tot stilstand komt. Het klinkt logisch, maar een gedegen onderbouwing van deze doctrine is er niet. Want hoewel het ongetwijfeld klopt dat de kapitaalpositie van Nederlandse banken te krap is, dat er in banken nog grote verliezen besloten liggen, kortom, dat het Nederlandse bankwezen nog lang niet gezond is, is dit niet de voornaamste oorzaak voor de gebrekkige kredietverlening. De reden dat er minder aan bedrijven en huishoudens wordt uitgeleend is, als we de peilingen van de Nederlandsche Bank mogen geloven, vooral het slechte economische vooruitzicht.   Deze grafiek laat een voortschrijdend jaargemiddelde van het netto percentage van antwoorden van banken zien. Ter illustratie: als 30% van de banken zegt dat de vermogenspositie van invloed was, en 10% van niet, dan is het netto percentage 20%. 
    De private sector bestaat uit schaamteloze opportunisten.
    De achterblijvende kredietverlening is bovendien niet volledig aan striktere acceptatiecriteria te wijten. Er kloppen ook steeds minder kredietnemers aan bij het bancaire loket. Niet zo vreemd, want als de orderboekjes leeg zijn, de vooruitzichten slecht, en er nog meer dan voldoende capaciteit beschikbaar is om een eventuele vraagstijging op te vangen, is er ook geen reden om te investeren. Voor huishoudens is de casus nog duidelijker. Gezien de staat van de woningmarkt loont het om te wachten, de prijzen dalen immers nog altijd. Bovendien staan zo’n miljoen huishoudens onder water -- hun hypotheekschuld is groter dan de woningwaarde – voor hen is het vooral taak om de oude schulden af te lossen voordat ze überhaupt nieuwe aangaan. De private sector bestaat uit schaamteloze opportunisten. Gaat het goed, dan gaan de kredietsluizen open, investeren bedrijven en kopen huishoudens. Gaat het slecht, dan stappen banken op de rem, stellen bedrijven hun investeringsplannen uit en staken huishoudens hun aankopen. De private sector is kortom procyclisch. Dit behoeft geen verbazing. Dat er grote problemen zijn met Nederlandse banken is duidelijk. Dat er goede redenen zijn om verliezen te openbaren en om nieuw kapitaal op te halen bij aandeelhouders, of zelfs obligatiehouders, staat ook vast. Maar dat het helen van de banken genoeg is om een herstel in gang te zetten is twijfelachtig. 

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jesse Frederik

    In de zomer van 2011 ontvingen we per email een open sollicitatie van de 22-jarige Jesse Frederik uit Nijmegen die zichzelf o...

    Volg Jesse Frederik
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren