Waarom Europa zelf schuld heeft aan de mislukking van de CO2-handel

Europa zag CO2-handel als dé oplossing voor het klimaatprobleem, maar dit dreigt in een mislukking te eindigen. Onvermijdelijk of eigen schuld? In de VS lijkt het namelijk wel te werken.

Amerika liep altijd achter met het aanpakken van de klimaatverandering op Europa, dat zo vooruitstrevend begon. Zo moest de handel in emissierechten de CO2-uitstoot van bedrijven inperken. Maar de Verenigde Staten zijn begonnen aan inhaalslag en hebben de meest vergaande stap van het land op klimaatgebied tot nu toe genomen. De CO2-uitstoot van Amerikaanse energiecentrales moet in 2030 dertig procent lager zijn dan in 2005, zo meldde President Obama maandag. Tegelijkertijd bevindt het klimaatbeleid van Europa zich in een impasse. Centraal stond de handel in CO2, waarbij bedrijven emissierechten konden kopen en verkopen op financiële markten. Een emissierecht is goed voor 1 ton CO2 uitstoot. Hoe meer een bedrijf uitstoot, hoe meer emissierechten het daarom nodig heeft. In 2005 ging het Emission Trading Scheme (ETS) van start, maar negen jaar later dreigt het op een mislukking uit te lopen. Er is een enorm aanbodoverschot, de prijzen zijn laag, de politiek laat na om effectief in te grijpen en het bedrijfsleven wist al lobbyend haar stempel op de discussie te drukken. In de VS werd het voorstel van president Obama om een soortgelijk landelijk platform als in Europa te maken geblokkeerd in 2010 door de Senaat. Ondanks het sneuvelen van de plannen voor een landelijk platform, kent de VS inmiddels twee lokale ‘emissiemarkten’; een Californië, en een in het Noord-oosten van Amerika, bestaande uit negen staten, en vanaf 2015 zullen er mogelijk meer volgen aangezien de staten hun eigen beleid mogen bepalen. De twee bestaande Amerikaanse platforms lijken, in tegenstelling tot het Europese, wel goed te functioneren. Waar komt dit door? Zijn de Amerikaanse systemen simpelweg beter of is emissierechtenhandel hoe dan ook geen levensvatbaar systeem, zoals sommige critici beweren, en is een kwestie van tijd voordat de Amerikaanse markten ook in de problemen raken?

De handel in emissierechten

Het doel van de EU stond vast, de CO2 uitstoot moest omlaag. Elke lidstaat kreeg daarom een vastgesteld CO2-limiet, waarna er zogenoemde emissierechten konden worden verdeeld onder bedrijven. Elk emissierecht compenseert de uitstoot van 1000 ton CO2. In bovenstaande video wordt een uitleg gegeven over de Europese handel in emissierechten   Door handel in deze emissierechten mogelijk te maken, hoopte de EU bedrijven een financiële prikkel te geven om efficiënter met de uitstoot om te gaan en te verduurzamen. Bedrijven die aan het eind van het jaar toch meer hadden uitgestoten,  konden op deze manier emissierechten kopen van bedrijven die minder hadden uitgestoten en het zou aantrekkelijk worden om de uitstoot structureel te verminderen. Verlaag de uitstoot en maak winst met de verkoop van emissierechten aan bedrijven die dit niet doen of niet kunnen. De marktwerking zou een efficiënt systeem opleveren en bedrijven stimuleren om de uitstoot te verlagen. Een ogenschijnlijke win-win situatie.

Europese problemen

Het Europese systeem verliep vanaf het begin al problematisch. De eerste jaren werden gekenmerkt door extreme fluctuaties, met prijzen variërend van 30 euro tot 10 eurocent, kwetsbaarheid en criminaliteit, van hackers die voor tientallen miljoenen euro’s aan emissierechten wisten te stelen tot grootschalige belastingfraude.
De motivatie voor bedrijven om te verduurzamen, ontbreekt.
De fraude werd aangepakt, de veiligheid verbeterd, maar de pogingen vanuit de politiek om de markt te stabiliseren waren minder succesvol. Momenteel kampt de markt met een aanbodoverschot, waardoor de prijs van 20 euro in 2011 daalde naar minder dan 5 euro. Een prijs die het weinig aantrekkelijk maakt voor bedrijven om te verduurzamen. Het aanbodoverschot is veroorzaakt doordat lidstaten in de beginfase van het ETS te veel gratis emissierechten hebben weggegeven. Het gratis uitdelen door nationale overheden moest voorbij zijn en Brussel greep in. Maar beperkt. Er kwamen veilingen, maar niet voor bedrijven die te maken hadden met internationale concurrentie wat neer kwam op zestig procent van de hele industrie. Daarna ging door de economische crisis de productie omlaag, waardoor en minder CO2 wordt uitgestoten en er daarom ook minder vraag is naar emissierechten. Het aanbodoverschot bleef groeien.

Succesvollere aanpak

De emissiemarkten in de Verenigde Staten zijn  regionaal van aard. De California Carbon Market is nu anderhalf jaar up and running. In 2008 begon de Regional Greenhouse Gas Initiative (RGGI), een initiatief van negen noord-oostelijke Amerikaanse staten waaronder New York en Connecticut voor de handel van emissierechten in de elektriciteitsector. De twee Amerikaanse platforms zijn stabieler. In het afgelopen jaar bleef de prijs van CO2-rechten in California vrijwel continu rond de 12 dollar. De RGGI kampte net als Europa met een aanbodoverschot en te lage prijzen, maar vonden een effectievere oplossing. De staten besloten het uitstootplafond vanaf 2013 jaarlijks met 2,5 procent te verlagen.  Een succesvolle interventie, de prijs ging omhoog en de vraag nam toe; de veilingen van emissierechten waren volledig uitverkocht.
Europese aanpak blijft behoudend.
Europa toont zich niet alleen huiverig voor een verlaging van de limieten, maar blijft ook behoudend in haar aanpak van het aanbodoverschot. De Europese Commissie wilde de veilingen in 2013 en 2014 uitstellen, maar het Europees Parlement stemde in eerste instantie tegen. Nadat het voorstel later wél werd aangenomen, steeg de prijs. Dit was alleen van korte duur, omdat de oplossing dit ook was. Binnen enkele jaren zouden de certificaten namelijk alsnog op de markt belanden. De prijs zakte weer terug naar vijf euro.

Gratis en voor niets

In Europa lijken de consequenties van het gratis weggeven van de emissierechten nog steeds niet volledig te zijn doorgedrongen, iets waar in de VS wel rekening mee wordt gehouden.  Het Europese aanbodoverschot is voor een belangrijk deel veroorzaakt door het gratis verdelen van de rechten onder bedrijven. Inmiddels moet minimaal vijftig procent geveild worden, maar tot 2027 kunnen lidstaten de emissierechten kosteloos uitdelen. In Californië worden ook niet alle emissierechten geveild, maar dit zal ieder jaar toenemen. In de RGGI-staten wordt maar liefst negentig procent van alle rechten geveild. Met de opbrengsten wordt zowel in Europa als in de VS geïnvesteerd in duurzame energie, een bijkomend voordeel van het handelsmechanisme.

Mislukking?

Hoewel het onmogelijk te zeggen is welk systeem efficiënter is, maakt een vergelijking vooral de tekortkomingen van het Europese systeem duidelijk.  Niet alleen lijken beleidsmakers in de VS zich bewust van valkuilen zoals het gratis verdelen van de emissierechten, daarnaast wordt er concreet ingegrepen, iets wat in Europa ontbreekt. De Europese maatregelen zijn tot op heden niet effectief en het systeem is niet stabiel. Zonder een oordeel te vellen over het (uiteindelijke succes), laten de Amerikaanse voorbeelden wel zien dat politieke daadkracht wel degelijk een verschil kan maken.  

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Jessica de Vlieger

Er zijn maar weinig meisjes die een voorliefde voor prosecco en jurkjes weten te combineren met een passie voor rekenkundige...

Volg Jessica de Vlieger
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren