Waarom het afpakken van criminele vermogens zo moeilijk is

    Gisteren publiceerde Follow the Money de noodkreet van een financieel rechercheur over de grote problemen bij het afpakken van criminele vermogens. Maar waarom is het eigenlijk zo moeilijk om criminelen te plukken? Follow the Money inventariseert de sluiproutes en schijnconstructies.

    ‘Landen als Turkije, Pakistan en Dubai zijn vrijhavens voor criminele vermogens. Het afpakken van crimineel vermogen is, op een uitzondering na, vaak onmogelijk.’ Deze pijnlijke constatering deed financieel rechercheur Rob van Laar gisteren in een open brief die Follow the Money publiceerde. Van Laar kan het weten: als medewerker bij de landelijke recherche houdt hij zich week in, week uit bezig met het opsporen en ontnemen van crimineel vermogen.

    In zijn open brief verwees hij ook naar ingewikkelde vennootschappelijke constructies — hij noemde ze ‘spookschepen’ — waar de financiële recherche nauwelijks grip op kan krijgen. De hamvraag: welke trucs heeft de ‘poldermaffia’ tot haar beschikking die het afpakken vrijwel onmogelijk maken?

    Buitenlandse vennootschap(pen) oprichten

    Het journalistieke onderzoeksproject Panama Papers bood vorig jaar al enig inzicht in trucs die Nederlanders, met hulp van trustmaatschappijen, toepassen om vermogen te verplaatsen naar belastingparadijzen zoals de Britse Maagdeneilanden en Panama. Honderden Nederlanders, onder wie opmerkelijk veel mkb’ers maar ook de familie Van der Vorm (HAL Investments) en voetballer Clarence Seedorf bleken - al dan niet bewust - offshore te ondernemen.

    Ook de familie Van der Vorm en voetballer Clarence Seedorf bleken offshore te bankieren

    Maar ook minder legitieme ondernemers, zoals Brabantse wiethokken-uitbaters, verfijnde witteboordencriminelen en de Mocro-maffia weten hun opbrengsten in het buitenland te stallen. Niet zozeer om hun belastingdruk te verlagen, maar vooral om hun vermogen uit handen te houden van financieel rechercheurs zoals Rob van Laar. De reden ligt voor de hand: het is voor Nederlandse opsporingsdiensten een ‘thuiswedstrijd’ om in Nederland rekeninggegevens op te vragen en de bankrekening te bevriezen. Voor Justitie wordt het lastiger zodra er sprake is van vermogen in het verre buitenland, want dan moeten er per land rechtshulpverzoeken worden ingediend om de geldsporen te volgen. Een tijdrovende klus.

    No More Tax

    Het oprichten van buitenlandse spookschepen kan plaatsvinden zonder dat er naar het land in kwestie hoeft te worden afgereisd. Op internet zijn talloze zakelijk dienstverleners te vinden, met klinkende namen als No More Tax, die aanbieden om bijvoorbeeld een Hongkong limited op te richten en vervolgens een lokale directeur aan te stellen. Deze directeur kan ook een bedrijfsrekening openen, wat in Hongkong een persoonlijk bezoek aan de bank vereist. ‘Voor 800 dollar schakel je een lokale advocaat in die het bedrijf opricht en die als directeur persoonlijk bij de bank langsgaat om een rekening te openen,’ zegt consultant Lodewijk Hof, die in het verleden regelmatig vennootschappen in Hongkong oprichtte. ‘Zodra de rekening is geopend, vertrekt deze directeur weer, word jij de directeur en krijg je zodoende de beschikking over de bankrekening.’

    Rookgordijnen

    Britse overzeese gebieden, zoals de Britse Maagdeneilanden, Jersey, Guernsey en Bermuda, maar ook het voormalige Britse territorium Hongkong, bieden volop mogelijkheden om spookschepen aan te meren. Ze berusten op het Britse ondernemingsrecht, waardoor de limited (zeg maar de Britse variant van een Besloten Vennootschap of BV) een wereldwijd erkende rechtsvorm is. Bijkomend voordeel is dat het in deze landen mogelijk is een bijna ondoordringbaar rookgordijn te leggen: de zogeheten trust. Dit is een afschermingsconstructie waar Justitie grote moeite mee heeft. Want het document waarop de rolverdeling en de NAW-gegevens van de crimineel zijn opgenomen, liggen ergens veilig opgeborgen in een kluis in een ander land. ‘Het is vrijwel onmogelijk om daar doorheen te komen, want er wordt vaak gebruik gemaakt van notarissen of advocaten die een beroep kunnen doen op hun verschoningsrecht,’ aldus een opsporingsdeskundige. Oftewel, als de Nederlandse politie informatie wil hebben over de criminele cliënten van deze notarissen of advocaten, kunnen die medewerking weigeren vanwege hun wettelijke beroepsgeheim.


    Lodewijk Hof

    "Het is als een ui. Hoe meer schillen er zijn, hoe langer er gepeld moet worden. En net als bij een ui wordt dat huilen"

    Amerikaans Samoa

    Hoe meer spookschepen er worden afgemeerd in hoe meer landen, des te moeilijker en tijdrovender het wordt voor de opsporingsdiensten. ‘Ik zou Amerikaans Samoa aanraden,’ zegt Hof, verwijzend naar een onbetekenend eilandje de Zuidelijke Grote Oceaan. Hof geeft aan dat iemand die iets ‘om wat voor reden dan ook wil verbergen’ in Amerikaans-Samoa alle documenten zoals de oprichtingsakte, statuten en de jaarstukken in het Mandarijn of Kantonees kan aanleveren. ‘Dat vormt een extra obstakel, want justitie moet dan eerst een gecertificeerde vertaler Mandarijn-Nederlands vinden om het te laten vertalen. Dat is nog behoorlijk lastig.’

    Hof snijdt hier een belangrijk nadeel aan van de recherche, die steevast op achterstand staat: ‘Die recherche moet aantonen wat de Chinese documenten precies inhouden, anders levert dat problemen op in een rechtszaak. Want wie zegt mij dat het niet gewoon een liefdesbrief is in het Chinees?’ Het is slechts een van de vele trucs. De weg van een financieel rechercheur kan bezaaid liggen met hordes. Hof: ‘Ingewikkelde constructies moet je zien als een ui. Hoe meer schillen er zijn, hoe langer er gepeld moet worden. En net als bij een ui wordt dat huilen.’

    Eindbestemming Dubai

    De ondoorzichtige kluwen aan vennootschappen dient als façade om de goedgevulde bankrekeningen in vriendelijke oorden te verhullen. Dat Van Laar in zijn open brief specifiek Dubai noemt als eindbestemming is geen toeval. Europol bestempelde Dubai in 2013 als ‘een knooppunt voor criminele activiteiten’ en noemde daarbij expliciet btw-fraude en het witwassen van criminele opbrengsten. Ook in het eind vorig jaar verschenen Clingendael-onderzoeksrapport Het Grenzeloze Werkveld van de Politie komt de dubieuze status van Dubai aan bod: ‘Door de financiële mogelijkheden en goede voorzieningen hebben de Emiraten, in het bijzonder Dubai, zich ontwikkeld tot een ontmoetingsplaats voor criminele netwerken.’ Zo lopen onderzoeken naar belastingontduiking vaak spaak ‘omdat het land zelf geen belastingen heft’. Maar de onderzoeken geven ook een andere reden dat criminelen naar de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) verhuizen. ‘Dubai is voor hen een relatief veilig toevluchtsoord omdat de VAE met veel landen, waaronder Nederland, geen uitleveringsverdrag hebben.’

     

    Voorvluchtige vastgoedhandelaar verdedigt zich vanuit Dubai

    De Telegraaf meldde afgelopen zomer dat tientallen Nederlandse criminelen en verdachten een veilig heenkomen hebben gezocht in Dubai. Maar het is niet alleen Justitie die geen grip kan krijgen op Nederlanders in Dubai. Curator Flip Schreurs, die het megafaillissement afwikkelt van vastgoedhandelaar Roger Lips, bekend van het mega-winkelcentrum The Wall langs de A2 bij Leidsche Rijn, tast in het duister bij de ‘voortvluchtige’ Lips, die in Dubai resideert. ‘Wij willen weten waar Lips in Dubai van leeft. Een nogal dure leefomgeving met drie kinderen op de internationale school. En dat voor iemand die failliet is en van wie zijn vrouw eveneens vanwege faillissementen in de schuldsanering zit,’ vertelde Schreurs begin dit jaar aan het Brabants Dagblad. Het afschermen van vermogen is volgens Lips niet aan de orde. ‘Dat mijn curatoren “geen idee hebben,” daar kan ik me niets bij voorstellen. Mijn curatoren hebben in hun opdracht een onderzoek voor 500.000 euro laten uitvoeren door een registeraccountant,’ schrijft Lips per email na vragen van Follow the Money. De voormalig vastgoedhandelaar, die in Nederland een faillissementsgijzeling tegemoet kan zien, geeft aan dat hij om andere redenen naar Dubai is vertrokken. ‘De reden dat ik naar Dubai ben verhuisd toen curatoren eind 2013 bevestigden geen vragen meer te hebben, is omdat ik klaar was met het Nederlandse systeem en er in Nederland na deze karaktermoord geen toekomst voor mij meer is. Prettige bijkomstigheid is dat het voor curatoren daarmee onmogelijk is gebleken hun wens, om een faillissementsgijzeling als “straf” en chantagemiddel in te zetten, in vervulling te laten gaan. Ik heb mij vanuit Dubai tenminste fatsoenlijk kunnen verdedigen.’

    Lees verder Inklappen

    Bankrekening vullen

    Het openen van een bankrekening in Dubai kan ook plaatsvinden op naam van bijvoorbeeld een Hongkong-vennootschap. Ook daar kan een tijdelijk directeur worden aangesteld die een bankrekening opent bij pakweg HSBC of de Dubai-vestiging van de bank Cayman National. Via de Dubai-rekening heeft hij dan toegang tot gangbare valuta‘s zoals dollars, euro’s en de lokale munt de dirham. Het uitgeven ervan verloopt simpel via elektronisch bankieren of de meegeleverde creditcard.

    Het vullen van de bankrekening is overigens een uitdaging. Het vliegtuig pakken met een koffer vol geld of een zakje diamanten is een risicovolle mogelijkheid, maar voor Dubai is er een veiliger weg  om cashbedragen over te hevelen via ondergronds bankieren: het zogeheten hawala-bankieren. ‘De Emiraten spelen een belangrijke rol in het netwerk van ondergronds bankieren (Hawala-bankieren). Bij deze informele vorm van bankieren laten financiële transacties nauwelijks sporen na, waardoor de herkomst van (op criminele wijze verworven) geld moeilijk traceerbaar is,’ schreven de Clingendael-onderzoekers in hun rapport eind vorig jaar.

    ‘De Emiraten spelen een belangrijke rol in het netwerk van ondergronds bankieren’

    Als het cash geld eenmaal — na een witwastraject — op de bankrekening is beland, kan de crimineel via zijn verschillende limiteds en bankrekeningen het er goed van nemen. Hij kan de creditcard naar hartelust gebruiken, hypotheken verstrekken aan familieleden, vakantiehuizen kopen, een exclusief autopark leasen en onderhandse leningen (aan zichzelf) verstrekken.

    Follow the Money

    En Justitie? Die zal het geldspoor moeten volgen. En dat is een tijdrovende klus, want voor ieder aangedaan (exotisch) land zullen de rechercheurs een rechtshulpverzoek moeten opstellen en indienen om inzage te krijgen in de klantdossiers en bankafschriften. ‘Voordat deze verzoeken op het juiste bureau zijn beland, zijn ze een half jaar of een jaar verder,’ zei oud-opsporingsambtenaar Frank Erkens al eerder tegen Follow the Money. En de kans is groot dat justitie dan het geldspoor moet vervolgen in bijvoorbeeld Hongkong. Oftewel, een nieuw rechtshulpverzoek. En daarna door naar de Britse Maagdeneilanden, naar Amerikaans Samoa, Chinese stukken laten vertalen en vastlopen op een weinig coöperatieve advocaat die als trust optreedt van de crimineel. Mocht het spoor dan toch opgepakt kunnen worden naar Dubai, dan zal ook daar weer medewerking verkregen moeten worden van lokale autoriteiten en banken. Het is een maandenlang, zo niet jarenlang traject om het geldspoor te volgen. En mocht de crimineel in de tussentijd besloten hebben om een nieuwe start te maken in Panama, inclusief een vennootschappelijke facelift, dan kan de recherche vrijwel opnieuw beginnen.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Dennis Mijnheer

    Gevolgd door 1101 leden

    Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.

    Volg Dennis Mijnheer
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren