Waarom we vermogen meer moeten belasten

    Robin Fransman legt uit waarom een hogere belasting op vermogen in de toekomst noodzakelijk is wil je arbeid niet steeds zwaarder belasten.

    In het programma Buitenhof mocht ik afgelopen zondag iets zeggen over de vermogensongelijkheid in Nederland. Video hier, vanaf minuut 37. Ik heb daar drie stellingen verdedigd:
    1. Verschuiving van belasting op arbeid naar belasting op kapitaal is onontkoombaar want de beroepsbevolking gaat krimpen en het aantal ouderen gaat stijgen.
    2. Als we dat niet doen moeten de belastingtarieven op arbeid steeds verder omhoog om de vergijzing te betalen en dat is oneerlijk voor jongeren en mensen met lage vermogens en inkomens.
    3. De belasting op kapitaal kan ook omhoog in Nederland want nu zijn die belastingen in Nederland relatief laag.
    In de longread van deze week wil ik die stellingen graag nader toelichten.

    Verschuiving is onontkoombaar

    Vanaf dit jaar gaat de beroepsbevolking krimpen. In 2013 was de beroepsbevolking 10,1 miljoen mensen, in 2015 is dat al gedaald met 50.000 mensen en dat daalt verder; in 2025 naar 9,9 miljoen mensen en in 2040 naar 9,3 miljoen mensen. Tegelijkertijd stijgt het aantal senioren, van 2,8 miljoen nu, naar 3,8 miljoen in 2025 en 4,7 miljoen in 2040. fransmankapitaal1 Dat gaat met extra kosten gepaard. De senioren krijgen uiteraard AOW en vanaf de hogere leeftijden neemt ook het beroep op de gezondheidszorg en de langdurige zorg sterk toe. fransmankapitaal2 Er is al een hoop veranderd om het allemaal betaalbaar te houden. De verhoging van de AOW leeftijd zorgt ervoor dat de beroepsbevolking langzamer krimpt en de groei van de AOW wat wordt getemperd. Ook is de belastingkorting voor 65+ beperkt. Senioren betalen nu een beetje mee aan de eigen AOW via de ‘houdbaarheidsbijdrage’. En in de langdurige zorg worden de eigen bijdrages verhoogd, en die kijken nu ook naar vermogen. Dat is al de eerste stap naar een hogere bijdrage van kapitaal aan collectieve lasten. Ook komen in de jaren tussen nu en 2040 de pensioenen van al die senioren tot uitkering, waar ook belasting over geheven wordt en zo dus ook bijdragen aan de kosten van de vergrijzing. Toch is dat allemaal niet genoeg, de belastingen op pensioenen vallen tegen. De pensioenen zijn al jaren niet of nauwelijks geïndexeerd en dat gaat nog wel wat jaren aanhouden. En door de zwakke positie van pensioenfondsen blijven de premies hoog, wat weer tot lagere belastinginkomsten van werkenden leidt. Daarbij is de belastingkorting die gepensioneerden krijgen nog steeds fors en die zal, bij ongewijzigd beleid, nog heel lang fors blijven. In het advies van de Commissie Dijkhuizen wordt dan ook geadviseerd om deze korting in 18 jaar geheel af te schaffen. Ook dat zou je kunnen beschouwen als een verschuiving van belasting van arbeid naar kapitaal. In praktische zin is pensioen immers inkomen uit kapitaal, maar je kan het ook zien als inkomen uit vroegere arbeid uiteraard en dan is het een verzwaring van belastingen op arbeid om de vergrijzing te kunnen betalen.

    Verschuiving van Arbeid naar Kapitaal kan ook rechtvaardig zijn

    In elk geval, met stijgende kosten en minder werkenden moet de belastingdruk op werkenden omhoog, en dat kunnen we beperken door kapitaal wat meer te belasten. Dat is ook rechtvaardig. Vergelijk een jong huishouden met een inkomen van 50.000 euro met een gepensioneerd huishouden met een inkomen van 50.000 euro. Het jonge huishouden heeft geen overwaarde in het huis en 20.000 euro spaargeld, het gepensioneerde huishouden heeft 100.000 euro overwaarde en 100.000 euro spaargeld. De beide partners verdienen allebei evenveel. Het jonge huishouden betaalt in dat geval zo een 12.000 euro belasting en het gepensioneerde huishouden 8000 euro.
    Senioren betalen altijd minder dan werkenden onder vergelijkbare inkomensniveaus
      Door het veel lagere tarief in de eerste twee schijven voor senioren ontstaat dat verschil. Ook betalen de gepensioneerden zo een 680 euro aan vermogensrendementsheffing. De overwaarde in het eigen huis is geheel belastingvrij. Ze betalen dus 12.000 versus 8680 euro. Pas bij een inkomen van 65.000 euro per jaar betalen de senioren ook 12.000 euro belasting. Is dat een eerlijke verdeling van de lasten tussen jong en oud, tussen arbeid en vermogen? Wat vindt u? Welk huishouden heeft hogere woonlasten? En welke heeft nog de (financiële) zorg voor kinderen? Deze exercitie kun je doen voor elke combinatie van inkomen en vermogen, senioren betalen altijd minder dan werkenden onder vergelijkbare inkomensniveaus.

    Verhoging van belasting op kapitaal is voldoende ruimte voor

    We kennen in Nederland natuurlijk de Vermogensrendementsheffing. Een vaste 1,2% (30% van een forfaitaire 4% rendement) van elk alle spaarcenten en beleggingen boven de pak hem beet 21.000 euro. Die heffing is fors, vooral voor de kleinere vermogens. Wie beschikt over een klein vermogen, zeg onder de 50.000 euro per persoon, zal dat veelal gewoon op de spaarrekening laten staan. Dat soort vermogens kun je beschouwen als noodfondsen, voor als je je baan verliest, of ziek wordt, of je huis ineens groot onderhoud nodig heeft. De belasting is dan, zeker tegen de huidige rentestanden excessief hoog. Voor hogere vermogens is die belasting juist relatief laag. Zij kunnen immers beleggen in aandelen, bedrijfsobligaties, in huur- en recreatiewoningen en andere zaken die meer risico, maar ook meer rendement bieden. De meeste landen kennen in plaats van onze vermogensrendementsheffing een ‘Capital Gains Tax’. Meestal een vlak, en soms een progressief tarief over de daadwerkelijk gerealiseerde winsten. Maar wat Nederland echt bijzonder maakt is de volledige vrijstelling van de eigen woning. De hypotheekrenteaftrek is internationaal bezien al bijzonder en ook bijzonder ruim, maar de gerealiseerde overwaarde, door aflossing en prijsstijging, is ook nog eens belastingvrij. We kennen weliswaar het huurwaardeforfait, maar die is de facto alleen een beperking van de hypotheekrenteaftrek. Veel beter zou zijn om de eigen woning en de hypotheekschuld naar box 3 te brengen. Dat is ook tussen de generaties eerlijker en de hypotheekrenteaftrek gaat dan voor eenieder tegen een gelijk tarief. Je kunt dan in één keer de belastingtarieven op arbeid fors reduceren. Ook is het dan redelijk om de belastingvrije voet in Box3 te verhogen naar bijvoorbeeld 50.000 euro en je kan overwegen om het tarief een beetje progressief te maken. Berekening vind je hier.

    De kunst van Box2

    Een andere ruimte om kapitaal en arbeid minder te belasten kun je vinden in Box 2. De box waarin mensen met een eigen onderneming zitten. Dat zijn niet de bakker en de loodgieter, die zitten meestal met een VOF in Box 1. Het gaat om zakelijke rechtspersonen als BV’s en NV’s. Het eerste aspect van Box 2 is dat ondernemers zelf kunnen kiezen of ze uberhaupt winst of dividend uitkeren. Zo kunnen ze de heffing van belasting langdurig uitstellen. Ten tweede is het erven van ondernemingen grotendeels belastingvrij gemaakt, de eerste 1 miljoen euro is erfbelasting vrij, en alles daarboven gaat met een korting van 83%. Dat is redelijk als het bijvoorbeeld een marginaal renderend boerenbedrijf is, waar het vermogen bijna uitsluitend uit akkerbouw grond bestaat, maar onredelijk als het bedrijf liquide bezittingen heeft en een sterke cashflow. Ten derde kun je ook bij bedrijfsverkoop de belastingheffing uitstellen door er een holdingmaatschappij tussen te plaatsen. Of een zogenaamde “Vrijgestelde Beleggingsinstelling” (VBI) op te richten, dan betaal je geen vennootschapsbelasting meer, en in plaats daarvan krijg je dan een verlaagde vermogensrendementsheffing in box 2 (22%-25% ipv 30%). Ten vierde kun je je loon uit onderneming relatief laag houden (want belast tegen 52%), en de rest als dividend uitkeren. (belast tegen 25%). Ten vijfde kun je geld lenen uit je eigen onderneming, kan ook behoorlijk lucratief zijn belastingtechnisch. In combinatie met de eigen bijdragen in de zorg op basis van box 3 vermogen leidt dat dan weer tot nieuwe arbitrage. Oude dametjes die op hun 80ste nog een bedrijf beginnen om vermogen van Box 3 naar Box 2 te brengen. Het gebeurt. Alle hierboven weergegeven mogelijkheden kennen uiteraard hun grenzen. De fiscus is natuurlijk ook niet gek. Dat neemt niet weg dat er is doorgeschoten. We moeten ruimte houden voor bedrijven om te investeren en te groeien, maar de ruimte fiscale facilitering leidt er nu toe dat er steeds meer zogenaamde “Geldzak BV’s” ontstaan. Ondernemers met ondernemingen die niet ondernemen, maar fiscaal vriendelijk rentenieren. Het is dan ook geen verassing dat de Commissie Dijkhuizen heeft geadviseerd om Box 2 integraal te herzien naar Scandinavisch Model. Bij Box 2 gaat het om circa 100.000 huishoudens met een gezamenlijk boekhoudkundig vermogen van 120 miljard euro. Dat gaat om gewone ondernemingen, maar ook bijvoorbeeld om de management BV’s van accountants, advocaten, vrijgevestigde medisch specialisten, artiesten enzovoorts. Ondernemingen waarbij de grens tussen vermogen en inkomen uit arbeid minder scherp is.

    Internationaal Perspectief

    Het gebruik van het forfaitaire rendement in Box 3, de belastingvrijstelling van de eigen woning en de doorgeschoten flexibiliteit in Box 2 maken dat kapitaal in Nederland relatief laag belast is. De opbrengst is er dan ook naar: fransmankapitaal3 Dat is onhoudbaar, want de belasting op arbeid nog hoger maken is economisch onaantrekkelijk en daarmee ook niet goed voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Het heeft me jaloezie, het straffen van spaarzin of nivelleringsdrang weinig te maken. Ongetwijfeld gaan er via de Twitters en de reaguurders weer de nodige drogredenen voorbij komen waarom je kapitaal vooral niet moet belasten. Dat zal het onderwerp vormen van m’n volgende column.

    -o-

    Robin Fransman is bereikbaar op Twitter: @RF_HFC

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Robin Fransman

    De dwarse denker Robin Fransman was jarenlang adjunct-directeur bij Holland Financial Centre (HFC). Daarvoor werkte hij onder...

    Volg Robin Fransman
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren