Waarom Libor-claims tegen Rabobank kansloos zijn

    Columnist en onderzoeker Pieter Lakeman legt gedetailleerd uit waarom Libor-claims tegen Rabobank kansloos zijn. En hij rekent voor dat bij particulieren de potentiële claim-opbrensten tientjes-werk is.

    In Amerika zijn claims tegen de Rabobank en andere banken ingediend wegens manipulatie van de Libor, de basisrente voor onder meer spaargelden en hypothecaire leningen met variabele rente. Ook in Nederland wordt onderzoek gedaan naar Libor-claims tegen de Rabobank. Één ding staat vast: dat wordt een héle zware zoektocht. De onrechtmatigheid van de Rabobank staat vast, maar wanneer je met succes wilt procederen, moet je ook de hoogte van je schade en de causaliteit bewijzen. Met dit laatste wordt bedoeld dat je moet aantonen dat de schade door je tegenpartij is veroorzaakt.

    Is er schade?

    Zoals bekend werd de rente door de gezamenlijke banken soms naar boven en soms naar beneden gemanipuleerd. Niet bekend is hoe vaak omhoog en hoe vaak omlaag. Wanneer de rente te hoog wordt vastgesteld hebben hypotheekklanten met variabele rente schade maar spaarklanten hebben dan voordeel. Wanneer de rente te laag wordt vastgesteld is het net andersom. Als eisende partij moet je weten en bewijzen op hoeveel dagen de rente naar boven is gemanipuleerd en op hoeveel dagen naar beneden. Daar is tot nu toe niets van bekend. Het meest waarschijnlijk is dat er ongeveer even veel “up”-dagen als “down”-dagen zijn geweest. Dan zal de Rabobank ongetwijfeld zeggen dat je evenveel voordeel als nadeel hebt gehad. De Rabobank zal voordeel en nadeel sowieso tegen elkaar willen wegstrepen. Wanneer de rechter daarin meegaat, hetgeen bepaald niet uitgesloten is, blijft er niet veel schade over en wanneer er evenveel “up”- als “down”-dagen waren is je schade zelfs nihil.

    Heeft de Rabobank effectief gemanipuleerd?

    Stel dat je kunt aantonen op hoeveel dagen de Libor voor jou ongunstig is gemanipuleerd en dat je ook nog aan kunt tonen met hoeveel basispunten. Dan kun je in principe bewijzen hoe groot jouw schade als gevolg van de totale Libor manipulatie is. Dan rijst de vraag wat het aandeel van de Rabobank daarin was. Die invloed was beperkt. In totaal deden 16 banken mee bij de bepaling van de Libor-rente. Elke dag zonden zij hun cijfers in. De vier hoogste en de vier laagste inzendingen werden dan geschrapt en van de acht middelste inzendingen werd het gemiddelde genomen. Wanneer de Rabobank stevig zou hebben overdreven zou haar inzending nooit bij de middelste acht noteringen hebben behoord en dus überhaupt geen rol hebben gespeeld bij de bepaling van de Libor rente. De Rabo kan uitsluitend invloed hebben gehad wanneer ze bij de middelste acht inzendingen zat, dus dicht bij het gemiddelde. Haar invloed op de uiteindelijke Libor was dus zeer beperkt.
    De Rabo kan uitsluitend invloed hebben gehad wanneer ze bij de middelste acht inzendingen zat, dus dicht bij het gemiddelde
    Wanneer de Rabobank er zeker van wilde zijn dat ze überhaupt invloed had op de hoogte van de Libor dan moest ze mikken op een niveau dat dicht bij het door haar verwachte gemiddelde zou liggen. Wanneer je dicht bij dat gemiddelde zit, heb je maar weinig invloed op de hoogte daarvan. De regel dat de vier hoogste en de vier laagste inzendingen niet meetelden bij de bepaling van de Libor was dan ook een zeer gezonde regel. Die regel had wel tot gevolg dat de Rabobank in de helft van de gevallen geen enkele invloed heeft gehad op de hoogte van de Libor en in de andere helft van de gevallen hoogstens voor 1/8 heeft bijgedragen aan de manipulatie. Er zijn geen cijfers gepubliceerd over de grootte van de manipulatie, over het aantal basispunten waarmee de Libor fout was vastgesteld. Omdat de banken veelal om de Libor vochten (sommigen wilden hem omlaag hebben en anderen omhoog) zullen de uiteindelijke manipulaties niet groot zijn geweest. Een half procent, zeg 48 basispunten, lijkt al heel wat.

    Opbouw van Libor-claims tegen Rabobank

    Een eisende partij moet eerst voor elke dag, zes jaar lang, aantonen in welke mate de gemanipuleerde Libor rente van de “zuivere” Libor afweek. De gemanipuleerde Libor rente is openbaar en staat aan eisende partijen ter beschikking. Dat geldt echter niet voor de “zuivere” niet gemanipuleerde Libor, want die is nooit bepaald. Die moet nog achteraf gereconstrueerd worden. De gegevens om die te reconstrueren zijn in handen van de banken tegen wie je procedeert (als ze die al bewaard hebben). Om de schadelijke invloed van de Rabo te kunnen bepalen moet je die gegevens van alle banken hebben, ook van de banken die onschuldig zijn. Die laatste gegevens zal je sowieso nooit krijgen. Ook wanneer je alle bij Libor betrokken banken bij elkaar zou dagvaarden (bij een hypotheek met variabele rente van ƒ 200.000 zou je dan over de gehele zesjaarsperiode een schade van € 157,12 kunnen claimen) moet je volgens het Nederlands recht van iedere bank zijn schuld bewijzen. Er waren namelijk ook onschuldige banken bij de Libor rente betrokken. Maar het is ook vanzelfsprekend omdat de 16 banken niet hebben samengewerkt. Integendeel, ze hebben voortdurend tegen elkaar in gemanipuleerd.
    Stel dat je voldoende bewijzen hebt om de schade door 3 basispunten op de Rabobank te claimen dan heeft Rabobank je voor € 20 per jaar beschadigd
    Omdat de verschillende banken tegen elkaar in boksten lijkt het op voorhand uitermate onwaarschijnlijk dat de vastgestelde Libor gemiddeld meer dan 48 basispunten van de “zuivere” Libor afweek. Dan is de Rabobank voor hoogstens 3 basispunten rentemanipulatie verantwoordelijk. Stel je hebt een hypothecaire lening met variabele rente van € 200.000 en de rente is elk jaar 2 keer zo vaak up als down gemanipuleerd. Dan is de rente netto gedurende 1/3 van alle dagen voor jou schadelijk gemanipuleerd. Stel dat je voldoende bewijzen hebt om de schade door 3 basispunten op de Rabobank te claimen dan heeft de Rabobank je voor € 20 per jaar beschadigd. Let wel vóór inkomstenbelasting! Wanneer je met je renteaftrek in de 40% schijf zit, is de door Rabo aangerichte schade € 12 per jaar. Dat is € 72 voor de hele periode van zes jaar. Wanneer de verhouding schadelijke manipulaties/positieve manipulaties niet 2 tegen 1 is geweest maar bijvoorbeeld 6 tegen 5 (hetgeen veel waarschijnlijker is) dan is je netto schadeclaim op de Rabobank over de gehele periode van 6 jaar slechts € 19,64 en bij een hypothecaire lening van € 1.000.000 is je claim op de Rabobank dan hoogstens € 98,18. Wanneer de rente even vaak opwaarts als neerwaarts is gemanipuleerd, is je schade nihil. Geen interessante casus om op door te gaan zou ik zeggen.

    Schade door rentederivaten: een heel andere zaak

    De schade die de Rabobank aan spaarders en hypotheekklanten heeft berokkend is aanzienlijk minder dan de boete van € 774 miljoen. Die boetes kun je ook beschouwen als een extra belasting voor de banken en dat is wel op zijn plaats na alle bijdragen van de belastingbetalers wereldwijd. De Rabobank heeft door haar Libor-manipulatie nauwelijks of niets verdiend op spaargelden of hypothecaire leningen. Waarom heeft de Rabobank de Libor dan willen manipuleren? Dat was omdat de banken elkáár bestreden met hun libor meldingen. Daarin zat de winst voor de Rabobank. Die winst ging ten koste van andere banken.
    Een heel andere zaak is de schade die Rabo en andere banken met derivatenhandel het MKB hebben aangedaan. Onderzoek naar dat misbruik is wel degelijk op zijn plaats. Veel ondernemers die de afgelopen jaren zogenaamd een derivaat met vaste rente hebben gekocht kregen toch tussentijdse renteverhogingen voor de kiezen, en niet alleen bij de Deutsche Bank. SOBI onderzoekt de wijze waarop de banken het MKB met rentederivaten hebben benadeeld.
    Pieter Lakeman is onderzoeker en adviseur en voorzitter van de stichting SOBI.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Pieter Lakeman

    Introductie behoeft hij nauwelijks. Lakeman (1942) studeerde natuurkunde en econometrie aan de Universiteit van Amsterdam. Na...

    Volg Pieter Lakeman
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren