Beeld door Flickr-gebruiker Dan4th Nicholas
© CC BY 2.0

Waarom politiek en wetenschap niet zonder feiten kunnen

    Rutte zegt zelfs na het aftreden van Keizer dat hij geen aanwijzingen heeft om te twijfelen aan diens integriteit. De Rotterdam School of Management houdt ondertussen vol dat Shell geen opdrachtgever was voor een onderzoeksrapport, waarvan de opdrachtbevestiging nota bene is gedrukt op Shell-briefpapier. Het vertrouwen in wetenschap en politiek staat onder druk — en niet voor niets.

    Mark Rutte wil graag ‘een principe overeind’ houden’: Dat ‘als je beschuldigd wordt van iets, en je vindt zelf dat het een onterechte beschuldiging is, we niemand gaan veroordelen. Eerst de feiten op tafel.’ Een mooi principe, maar welke feiten moeten er nog op tafel komen voordat Keizer’s mening geen geloofwaardig excuus meer is om een oordeel uit te stellen? 

    Beeldvorming

    In dit digitale tijdperk wordt ons ieder uur van de dag een overdosis aan data toegediend. Om daaruit de relevante informatie te kunnen filteren, is het van groot belang feiten te scheiden van ongefundeerde meningen. Tenminste, wanneer je de werkelijkheid als uitgangspunt wil nemen voor het vormen van een onderbouwd oordeel en daar vervolgens ook naar wil handelen. 

    Bij sommige politici lijkt waarheidsvinding helemaal geen rol te spelen

    Bij sommige politici lijkt waarheidsvinding echter helemaal geen rol te spelen. In plaats daarvan gaat het puur om beeldvorming. Ze vegen feiten onder het tapijt en presenteren ongegronde opinie als waarheid, enkel om een misleidend beeld in stand te houden. Zo zette VVD-coryfee Annemarie Jorritsma het FTM-dossier over Henry Keizer weg als ‘een oppervlakkig onderzoek van een journalist’ terwijl de rammelende verklaring van Keizer zelf klakkeloos werd overgenomen door de VVD-top.

    Het doet denken aan de Amerikaanse taferelen waar president Trump ieder onderzoek van de Washington Post en The New York Times bij voorbaat afdoet als ‘nepnieuws.’ 

    Nog zo’n voorbeeld van politici die onwelgevallige feiten negeren en weigeren om consequenties te verbinden aan onethisch handelen: Fred Teeven die doodleuk wordt voorgedragen voor de Raad van State. Alsof die hele bonnetjesaffaire nooit heeft plaatsgevonden. 

    Dergelijk handelen speelt het populisme in de kaart. De populist doet namelijk niets liever dan de publieke opinie bespelen met een showtje voorbij de waarheid.

    "Het stempel ‘onafhankelijke wetenschap’ verliest zijn waarde wanneer universiteiten het op commerciële rapporten plakken"

    Wetenschap op bestelling

    Een ander wapen dat in deze strijd om de beeldvorming niet wordt geschuwd: het verkopen van meningen als feiten.Sommige wetenschappers werken hier tegen betaling aan mee. Zo kwam afgelopen week naar buiten dat de Rotterdam School of Management (RSM) rapporten levert in opdracht van bedrijven. Dat is nog niet direct een probleem, maar wel als dit gebeurt zonder vermelding van de opdrachtgever of financier — zoals het geval bleek te zijn bij een onderzoek in opdracht van Shell. 

    Het stempel 'onafhankelijk' is voor dat soort wetenschap misplaatst, zeker wanneer het blijkt te gaan om verpakte meningen. Het wordt nog problematischer wanneer datzelfde onderzoek later de ‘feitelijke’ onderbouwing vormt voor belastingverlaging ten gunste van de opdrachtgevers van het onderzoek.

    De RSM reageerde op de openbaringen, maar niet met de integriteit die je van een wetenschapsinstituut mag verwachten. Er werd gekozen voor een strategie die rechtstreeks uit het boekje van de populistische politicus leek te komen: vol in de tegenaanval gaan en glashard de feiten ontkennen. Daarmee ondermijn je niet alleen je eigen geloofwaardigheid, maar komt ook de reputatie van de wetenschappelijke methode in gevaar.

    Help mee met het maken van onafhankelijke journalistiek

    Omdat we ons niet willen laten beïnvloeden door de macht van pagina-views of grote adverteerders, plaatsen we geen advertenties op onze website.

    Maar het maken van diepgravende onderzoeksjournalistiek kost nog steeds een hoop tijd en geld. Word daarom lid van FTM of steun ons met een donatie.

    Het stempel ‘onafhankelijke wetenschap’ verliest namelijk zijn waarde wanneer universiteiten het voortaan ook plakken op commerciële rapporten in het straatje van een multinational. De universitaire wereld voedt zo de groeiende scepsis over de wetenschap en doet zichzelf daarmee de das om: gedegen onderzoek belandt op één hoop met ongefundeerde meningen. Zo geef je alle ruimte aan populistische politici om er vandoor te gaan met de werkelijkheid.

    Consensus 

    Het is eveneens kwalijk wanneer politici kritiekloos met de consensus meepraten, simpelweg omdat het ze wel uitkomt om de status quo overeind te houden. Ergens consensus over hebben, betekent namelijk niet automatisch dat het waar of wenselijk is. Het geeft alleen aan dat de meeste mensen er op een bepaalde manier over denken — of dat ze er überhaupt te weinig over hebben nagedacht om zich een mening te vormen.

    Als de consensus niet meebeweegt met nieuwe inzichten, blijven we hangen in een schijnwerkelijkheid — een beeld. De aarde zou nog steeds plat zijn, en slavernij sociaal geaccepteerd. Keizer zou de geschiedenis in zijn gegaan als ‘integere Henry’, in plaats van ‘charlatan Hennie.’

    Een politicus met visie stelt daarom de status quo ter discussie net zoals een echte wetenschapper de consensus onderwerpt aan toetsing. Maar universiteiten horen daarnaast een nóg belangrijkere maatschappelijke rol te vervullen: het opleiden van een nieuwe generatie kritische denkers, onderzoekers die aannames benoemen en meningen scheiden van feiten, zelfreflecterende burgers die dapper genoeg zijn om hun eigen fouten te erkennen. Het opleiden van mensen die waarheid en integriteit boven hun eigenbelang plaatsen.

    Om die rol goed te kunnen vervullen mogen universiteiten zich niet voor het karretje van multinationals laten spannen. Daarmee graven ze het graf voor de onafhankelijkheid die hun bestaansrecht geeft. Wantrouwen ten aanzien van de wetenschap en feitenvrije politiek zijn evenmin een goede basis voor de politicus die serieus genomen wil worden. Vandaar deze urgente oproep: Laat de waarheid zwaarder wegen dan zijn beeld.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Thomas Bollen

    Gevolgd door 1485 leden

    Onderzoekt als financieel econoom de 'economische religie' om nuttige inzichten van dogma's te scheiden.

    Volg Thomas Bollen
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren