© ANP/Robin van Lonkhuijsen

Derivaten in het MKB

FTM verdiept zich sinds 2013 de wijze waarop grote banken in Nederland vele duizenden ondernemers in het MKB met rentederivaten opzadelde. Complexe financiële producten waarvan MKB’ers niet begrepen wat voor schadelijke uitwerking ze konden hebben. Dat had voor vele ondernemers desastreuze gevolgen. FTM drong door tot de kleinste details van deze grote misstand in de financiële sector. De serie artikelen vormt ook het langst lopende dossier op FTM. Lees meer

FTM zat meer dan 3 jaar de banken op de hielen en er ligt nu een oplossing.

Banken verkochten derivaten niet alleen aan woningcorporaties als Vestia, maar ook op grote schaal aan kleine ondernemers waarvan iedereen wist dat zij een verwaarloosbare kennis hadden van complexe financiële producten. Wilden die ondernemers uit het MKB opeens zo graag derivaten als renteswaps afnemen? Nee, ze werden daar in vele gevallen toe gedwongen. Geen renteswap, geen lening, zo luidde een voornaam verkoopargument van de bankiers. Langzaam beginnen de nadelige gevolgen van deze verkooppraktijken duidelijk te worden. De rentederivaten blijken voor duizenden ondernemers het equivalent van wat de woekerpolis ooit voor consumenten waren. De grote vraag is: wat nu? Worden de banken tot de verantwoording geroepen of wordt het probleem vooruit geschoven en moeten benadeelde MKB'ers - net als woekerpolis-slachtoffers - eindeloos wachten op een halfbakken oplossing of zal de rechtspraak een vroegtijdig vonnis vellen? FTM volgt sinds 2013 deze kwestie op de voet en dringt door tot de voornaamste details. Het dossier en de lezers en experts die er in de afgelopen jaren hun bijdrage aan leverden, vormt een rijke bron aan kennis.

76 Artikelen

Waarom wil Rabobank-ceo Wiebe Draijer oorlog met Dijsselbloem?

2 Connecties

Onderwerpen

Rentederivaten

Organisaties

Rabobank
32 Bijdragen

Rabobank heeft niet ingestemd met de schadevergoedingsregeling voor het MKB vanwege de rentederivatenkwestie. Daarmee riskeert de bank een conflict met minister Dijsselbloem, negatieve publiciteit en een stortvloed aan juridische procedures. Dat roept de vraag op of geldgebrek de reden is dat Rabobank de compensatie niet betaalt.

Het duurde tot dinsdagochtend vroeg tot er witte rook was. Tot het allerlaatste moment heeft de Derivatencommissie onderhandeld met de banken over een schadevergoeding voor het mkb in de kwestie over de rentederivaten. Grootbanken ING en ABN Amro hebben gisteren ingestemd met een ruimhartige compensatieregeling (‘herstelkader’) maar de grootste leverancier van de schadelijke derivaten — Rabobank — weigert vooralsnog akkoord te gaan.

Volgens een goed ingevoerde betrokkene is Rabobank afgehaakt omdat de derivaten die na 2009 zijn verkocht, ook in aanmerking komen voor schadevergoeding. Bij de verkoop van die contracten zou de documentatie van Rabo wel op orde zijn geweest, en is er volgens de bank dus geen reden om te compenseren.

Het klantbelang geeft niet langer de doorslag, zo blijkt nu

Bij de instelling van de Derivatencommissie, dit voorjaar, liet Rabobank nog weten ‘positief’ te zijn over de aanpak ‘omdat een breed gedragen oplossing voor dit dossier hiermee dichterbij is gekomen. Het is van het grootste belang voor onze klanten dat het proces van herbeoordeling zo snel mogelijk wordt afgerond.’

Klap in het gezicht

Dat klantbelang geeft echter niet langer de doorslag, zo blijkt nu. Het is een klap in het gezicht van duizenden ondernemers, die nu nog langer in onzekerheid blijven. De houding van de Utrechtse bank is eveneens een klap in het gezicht van minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem (PvdA). Die zag zich dit voorjaar gedwongen hard in te grijpen nadat de banken en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) er een puinhoop van hadden gemaakt. De zogeheten herbeoordelingen van klantdossiers bleken onder de maat, wat insiders niet verraste: hoe kan een slager immers zijn eigen vlees keuren?

Eerder had Dijsselbloem de banken nog verdedigd, door te stellen dat zij de ruimte hebben om renteopslagen te verhogen. Bovendien verspreidde hij onjuisteinformatie over de zogeheten marginverplichting, die maakte dat ondernemers extra zekerheden moesten afstaan aan banken. Maar ondanks de sussende woorden van de sociaal-democraat, weigerde de affaire dood te bloeden. Geruchtmakende uitspraken van de rechter ten nadele van banken maakten de houding van de minister (en de banken) onhoudbaar.

‘Geen herkansing meer’

Door schade en schande wijs geworden, riep de minister een onafhankelijke commissie in het leven met een stevig mandaat. Op 3 maart zei Dijsselbloem in de Kamer dat er ‘ruimhartig’ betaald moet worden. ‘Er is hierna geen herkansing meer. Het wordt een gedetailleerd en voorschrijvend herstelkader waar de banken zich aan moeten houden. U mag mij er politiek op aan spreken als het weer niet goed zou gaan.’

Ondanks de sussende woorden van Dijsselbloem, weigerde de affaire dood te bloeden

Na zulke uitspraken en met verkiezingstijd in zicht, lijkt het onwaarschijnlijk dat de minister zich zonder slag of stoot neerlegt bij een boycot. Vermoedelijk zal Financiën daarom zware druk uitoefenen op Rabobank om alsnog akkoord te gaan. Opnieuw zal de bank negatieve publiciteit over zich afroepen, waaraan de laatste tijd toch al geen gebrek is. Denk aan de Libor-affaire, die al tot een grote boete leidde en nu onderwerp is van een grote schadevergoedingsprocedure in de VS.

Bovendien betekent de weigering dat vele duizenden ondernemers — Rabo heeft naar eigen zeggen 9500 mkb-klanten met derivaten — gedwongen zijn om individueel naar de rechter te stappen. Daar komen dan naar schatting nog een paar duizend particulieren bij met zo’n product, waarover Rabobank nog altijd niet duidelijk is. Deze gedupeerden hebben nu een stevige steun in de rug dankzij de Commissie en de instemming van andere banken met de regeling.

"Opnieuw zal de bank negatieve publiciteit over zich afroepen, waaraan de laatste tijd toch al geen gebrek is"

Ramkoers

Toch kiest Rabo welbewust voor ruzie met de minister en voor een juridisch moeras. Waarom? Bestuursvoorzitter Wiebe Draajer heeft een afweging moeten maken tussen een ramkoers met bovengenoemde risico’s en de kosten die het ‘herstelkader’ met zich mee brengt. Dat die afweging in het voordeel uitvalt van confrontatie, roept de vraag op of Rabobank de schade wellicht niet kan betalen.

Afgaand op voorziening van circa 481 miljoen euro die ABN Amro heeft getroffen voor de regeling, gaat het om een aanzienlijk bedrag. Rabobank zal als marktleider rentederivaten in het mkb in ieder geval meer moeten reserveren, maar hoe veel meer weet niemand nu de bank daarover geen opening van zaken geeft. Telefoontjes van FTM hierover zijn niet beantwoord.

Aangenomen dat de regeling betaalbaar is, heeft Draaijer berekend dat aanmodderen goedkoper is

Met een nettowinst van 2,2 miljard euro in 2015 ligt het niet direct voor de hand dat de financiële situatie van Rabobank het probleem is. Aangenomen dat de regeling betaalbaar is, heeft Draaijer dus berekend dat aanmodderen goedkoper is. En daar zou hij best wel eens gelijk in kunnen hebben.

De massaclaim die de Stichting Renteswapschadeclaim namens vele honderden Rabo-klanten heeft ingesteld, is onlangs gestrand bij de rechter. Die achtte de Stichting onder meer niet ontvankelijk, omdat de belangen waarvoor de Stichting opkomt zich niet lenen voor een collectieve procedure.

Dit betekent dat de achterban voor schadevergoeding individueel moet procederen, net als al die anderen die niet bij de Stichting zijn aangesloten. Maar lang niet iedereen heeft daar zin in. Vaak hebben ondernemers nog een kredietrelatie met de bank die zij niet willen verstoren, of ze zien op tegen de juridische kosten. Daar komt bij dat het gros van de derivatencontracten afloopt in 2017 en 2018, waarmee het probleem zichzelf al doormodderend na verloop van tijd grotendeels oplost.

Geen bevlieging

Rabobank weet dit al heel lang, en de contouren van de regeling van de Commissie waren volgens betrokkenen al lang bekend. De beslissing om Dijsselbloem te trotseren is daarom waarschijnlijk geen bevlieging, maar een gecalculeerd risico.

Hoe goed kan de top van Rabobank rekenen?

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Jan-Hein Strop

Gevolgd door 2076 leden

Freelance financieel-economisch journalist met grote belangstelling voor de werking, macht en gedrag van bank & verzekeraar.

Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Dit artikel zit in het dossier

Derivaten in het MKB

Gevolgd door 574 leden

FTM verdiept zich sinds 2013 de wijze waarop grote banken in Nederland vele duizenden ondernemers in het MKB met rentederivat...

Volg dossier