Wanneer wordt investeren maatschappelijk onverantwoord?

Er komt steeds meer aandacht voor de risico’s van alternatieve MKB-financiering, en dan vooral voor het directe gevaar voor geldschieters of investeerders. Die investeerders lopen echter ook indirecte risico’s als zij ingaan op het aanbod van bemiddelaars om deel te nemen in té ambitieuze leningen of in aandelenkapitaal.

Volgens crowdfundingplatform Seedrs gaat het risico op faillissementen bij ondernemers die via bemiddeling van het platform met aandelenkapitaal worden gesteund sterk stijgen. Nu is dat risico nog 15 procent, maar op termijn verwacht Seedrs dat dit kan oplopen naar 70 procent. 

Seedrs richt zich op vroege investeringen in start-ups. De geschetste ontwikkeling is dus inherent aan de risicobereidheid van de ‘crowd’ die via dat platform bewust investeert. Of zulke percentages ook zullen gaan gelden voor andere alternatieve geldschieters die het MKB risicovolle leningen verstrekken is nog onduidelijk, want die markt is nog jong. Het roept echter wel een vraag op: in hoeverre is de bemiddeling in risicovolle investeringen of in zulke leningen maatschappelijk wenselijk en verantwoord?

Aan faillissementen ligt over het algemeen meer dan één probleem ten grondslag. In elk geval gaan er vrijwel altijd eerst wanbetalingen aan vooraf. In beide gevallen leidt dat tot schade bij de ondernemer, bij al diens stakeholders en voor de maatschappij. Dat gegeven stelt hoge eisen aan financiers en aan zij die voor eigen gewin bemiddelen in investeringen en in financieringen — een praktijk die bekend staat als crowdlending.

Steeds meer internationale partijen ontdekken de Nederlandse MKB-markt

In ons land worden steeds meer initiatieven als alternatief voor MKB-bankfinanciering ontplooid. Microfinancier Qredits is bijvoorbeeld al zo’n 10 jaar uiterst succesvol. Talloze crowdfunding-platforms koppelen relatief kleine bedragen van grote aantallen individuele particulieren aan overwegend zakelijke geldnemers. Heel voorzichtig doen kredietunies dat ook, maar dan op lokaal niveau, en tussen ondernemers onderling.

Door de lage marktrente ontdekken echter ook steeds meer internationale partijen de Nederlandse MKB-markt. Kennelijk zien zij daar lucratieve investeringsmogelijkheden in. Hoewel de totale omvang van al die alternatieven ten opzichte van bankfinancieringen nog uiterst bescheiden is, groeit deze razendsnel. Maar is die groei voldoende beheersbaar? En meer nog, zijn de belangen van MKB-geldnemers en hun stakeholders zo eigenlijk wel voldoende gewaarborgd?

Hogere risico’s

De groei van alternatieve financiering en hun onderlinge concurrentie brengt risico’s met zich mee. De internationale professionele bemiddelaars gaan er prat op de risico’s te kunnen beperken dankzij geavanceerde en grotendeels geautomatiseerde analyse van kredietaanvragen op basis van big data. Omdat deze markt nog zo jong is, zijn er tot nu toe pas een beperkt aantal missers geweest. Met rentepercentages tot 14 procent of hoger wordt echter wel een buffer opgebouwd voor de hogere risico’s die zij incalculeren.

Zodra er onregelmatigheden worden vastgesteld in de terugbetaling van rente en aflossingen, dan is er bij ondernemers meer loos. In de praktijk blijkt het dan veelal te laat om nog bij te kunnen sturen. Het niet op tijd kunnen terugbetalen betekent meestal dat er bij andere schuldeisers ook al betalingsachterstanden zijn. 

"Wie zijn de dupe bij te hoge financiering? Het meest voor de hand liggende antwoord is ‘de investeerders’"

Het wordt kwalijk als het risico-acceptatiebeleid tot gevolg heeft dat er niet op tijd terugbetaald kán worden. Zeker bij te hoge rente- en aflossingsverplichtingen bij financiers of via bemiddelaars.

Datzelfde geldt voor het bij veel alternatieve financiers ontbreken van continuë risicomonitoring. Dit om latente betalingsproblemen gedurende de looptijd van een contract eerder te onderkennen, opdat zo’n ondernemer tijdig hulp geboden kan worden. Hier gaat in zekere zin de vergelijking met banken op, waar, anders dan vroeger, veel bedrijven onnodig bij Bijzonder Beheer terecht komen omdat er bezuinigd is op adequaat continu risicomanagement. 

Gedupeerden

Wie zijn de dupe bij te hoge financiering?  Het meest voor de hand liggende antwoord is ‘de investeerders’. Of het zijn particulieren die vaak ook worden aangeduid als investeerders maar die bij crowdlending feitelijk slechts voor een klein deel participeren in grotere leningen aan een bedrijf.

Voor iedere échte investeerder vormen faillissementen een bewust ingecalculeerd risico

Vaak wordt aangenomen dat laatstgenoemden hun geld bewúst in risicovolle projecten steken. Het zijn namelijk veelal marktsegmenten waar banken en professionele investeerders wegblijven omdat daar de risico's qua continuïteit onevenredig groot zijn. 

Voor iedere échte investeerder vormen faillissementen een bewust ingecalculeerd risico. Als particuliere geldschieters vooral gelokt worden door hogere rentepercentages dan zij op hun spaarrekeningen ontvangen, is het nog maar de vraag of ook zij zich van alle risico’s bewust zijn. 

Maar er zijn méér gedupeerden. Wie al bij de geldverstrekking een groot aantal faillissementen of wanbetalingen incalculeert, gaat niet primair uit van het belang van de te financieren individuele ondernemer, van zijn andere financiers of zijn leveranciers, etcetera. Dan draait het vooral om de kans op een zo hoog mogelijk rendement of, in het geval van de bemiddelaars, zo groot mogelijke aantallen en hoge financieringen.

Op basis daarvan toucheren de meesten van hen op dit moment namelijk risicoloos de beloning voor hun bemiddeling. Hun enige directe eigen risico is imagoschade. De financieringsrisico’s worden immers volledig doorgeschoven naar de uiteindelijke particuliere geldschieters.

Goed financieren, dát dient de continuïteit van het MKB

Meer nodig

Het beperken van wanbetalingen en faillissementen is uiteindelijk ook in het belang van de sector zelf. De branchevereniging Nederland Crowdfunding werkt daar bijvoorbeeld aan. Het doet dit onder andere met een onlangs geïntroduceerde uniforme presentatie van het risico op wanbetalingen bij lopende contracten door haar leden. Daarmee wordt transparantie bereikt en worden de prestaties van de bemiddelaars onderling vergelijkbaar gemaakt. Dat is een goede ontwikkeling in de professionaliteit.

Maar er is meer nodig. Zodra een te hoge risk appetite namelijk samengaat met risico’s van overcreditering (dat wil dus zeggen: te hoge financiering) en gemiddeld hoge rentes, dan vergroot dat de kans op schade bij de MKB-kredietnemers en uiteindelijk bij al hun stakeholders. De wetgever, de toezichthouders en belangenverenigingen van ondernemers zoals MKB-Nederland en ONL Voor Ondernemers zouden zich hierover moeten uitspreken. 

Alternatieve financiers vervullen een nuttige functie, maar ook zij hebben een (maatschappelijke) zorgplicht. Goed financieren, dát dient de continuïteit van het MKB. Het voor rekening en risico van particuliere geldschieters en tegen relatief hoge rentes te makkelijk overcrediteren doet dat niet. Het is maatschappelijk onverantwoord als daar ook geen randvoorwaarden voor worden bepaald.

Noot van de redactie: deze column verscheen in een andere versie al eerder op de website. Door een eindredactionele fout viel toen wat belangrijke context weg, hetgeen de genoemde partijen in een verkeerd daglicht stelde. Dat is nu verholpen.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Michiel Werkman

Gevolgd door 120 leden

Michiel is voormalig zakelijk bankier en een van de initiatiefnemers van FinTech-startup CompanyWatch.