Wat als robots straks onze banen afpakken?

    De aanpak van werkloosheid vereist een proactieve arbeidsmarkt en onderwijshervorming, stelt columnist Rochus van der Weg.

    Het kabinet Rutte geeft geen prioriteit aan het bestrijden van de stijgende werkloosheid. De naïeve verwachting is dat economische groei het werkloosheidsprobleem ‘vanzelf’ oplost. Niets is minder waar; de arbeidsmarkt en het onderwijs moeten hervormd worden om meer mensen werk te geven. Eric Bartelsman – hoogleraar economie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam - verkondigt in Het Financieele Dagblad van 15 januari blijmoedig: ‘Binnen dertig jaar is de helft van de nu bestaande banen overbodig’. De barkeeper wordt in zijn toekomstbeeld vervangen door een robot evenals de kantinejuffrouw op de universiteit. Gespecialiseerde chips zouden in staat moeten zijn specifieke taken te verrichten. Of het toekomstige café - en kantinebezoeker met deze ontwikkeling ingenomen zal zijn is zeer de vraag. Gezelliger wordt het in ieder geval niet. In de geschetste maatschappij wordt een groot beroep gedaan op innovatie en hoogwaardige productie, waarbij de behoefte aan meer eenvoudige arbeid onvermijdelijk afneemt. Een volgende ontwikkeling zou kunnen zijn dat geavanceerde robots weer ‘commodity’ robots maken en we toegroeien naar een bijna arbeidsloze maatschappij. Veel welvaart met weinig inspanning, bijna een perpetuum mobile. Te mooi om waar te zijn.

    Arbeidsloze Groei

    De door Bartelsman geschetste ontwikkeling is uiteraard onderhevig aan ‘randomness’; onvoorspelbare gebeurtenissen, die de toekomst beïnvloeden. Toch geeft hij een niet mis te verstane waarschuwing. Er is geen enkele reden om te verwachten dat de werkloosheid structureel gaat afnemen. Een economische groei - het Bruto Nationaal Product - zal mogelijk deze groei van de werkloosheid afremmen. Zelfs hier kunnen we nog aan twijfelen; als deze economische groei  bepaald wordt door technologische innovatie met vervanging van de mens door een robot, biedt deze groei geen enkele garantie voor meer arbeid. Hoe dan ook, een structurele afname van de vraag naar arbeid ligt in het verschiet.

    Verlaag AOW en Pensioen leeftijd

    Politici en beleidsmakers zouden moeten anticiperen op deze afname van de vraag naar arbeid. Enerzijds door de arbeidsmarkt te herstructureren en anderzijds door het onderwijs te richten op technische innovatie. Bij het herstructureren van de arbeidsmarkt zou de aandacht moeten uitgaan naar het verlagen van de werkloosheid door een herverdeling van arbeid; een grotere arbeidsparticipatie en dan vooral van jongeren. Beleid zou er op ook op gericht moeten zijn om de arbeidsparticipatie te verhogen door de werkweek te verkorten - met aangepast salaris - en de AOW en pensioen leeftijd niet te verhogen, maar te verlagen met aangepaste uitkering. Met het klimmen van de jaren nemen de innovatiekracht evenals de ICT affiniteit af, evenals het vermogen en de bereidheid om te gaan met snelle veranderingen. Jongeren zijn hier beter in. De arbeidsmarkt voor 60 plussers is zeer beperkt, pensioenleeftijd verhoging leidt alleen maar tot meer werkloosheid in deze leeftijdsgroep. Een 60 plusser in de WW of in de AOW maakt voor de overheidsfinanciën weinig verschil.

     Van Alfa naar Bèta

    Onderwijs biedt de mogelijkheid om te kunnen profiteren, door werk te creëren, bij een toenemende behoefte aan innovatie en technisch hoogwaardige productie. De onderwijsfocus moet hiervoor verschuiven van alfa naar bèta. Het afgelopen jaar heeft minister Plasterk al een poging gedaan om deze verschuiving te initiëren door voor te stellen bèta-studenten vrij te stellen van collegegeld. Plasterk maakt zijn punt door in het programma Buitenhof te stellen dat; 'Het is leuk als je communicatiewetenschappen gaat studeren, maar in Nederland hebben we al genoeg communicatiewetenschappers'. Of een ambitieuze aankomende student  zijn studiekeuze laat bepalen door het al of niet betalen van collegegeld is zeer de vraag, maar het initiatief van Plasterk is zeker een goede eerste stap. Het kabinet Rutte zou er goed aan doen om bij het bestrijden van de werkloosheid niet vertrouwen op economische groei. Het bestrijden van werkloosheid vereist een proactieve hervorming van de arbeidsmarkt door een herverdeling van de arbeid en een meer technische - bèta – focus van het onderwijs.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Rochus van der Weg

    Rochus van der Weg heeft systeemtheorie gestudeerd in Groningen en in Toulouse en is vervolgens 20 jaar werkzaam geweest bij...

    Volg Rochus van der Weg
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren