Wat bezielt die tech-titanen?

    Steeds vaker en steeds preciezer wordt ons denken en doen via het internet-of-things gestuurd door wat Hans Schnitzler noemt 'bezielde dingen'. Maar wie zitten daarbij aan de knoppen? En wat hebben die supertechies met ons voor? In een aantal artikelen geeft de auteur antwoord op deze vragen. Met als motto: 'Follow the soul'.

    Change the world! Follow your dreams! Do whatever you want! Don’t be evil! Move fast and break things!’ De gemiddelde Silicon Valley-techie liggen deze en soortgelijke oneliners — altijd in de gebiedende wijs — in de mond bestorven. Wat ik mij daarbij altijd afvraag is wat dergelijke aansporingen nu precies betekenen. Naar welke waarden, wereldbeelden en werkelijkheden verwijzen ze en wat is de uitwerking ervan?

    Geen onbelangrijke vragen, want met ‘het internet der dingen’ voor de deur — die hele beestenbende van samengeklonterd slim spul dat met elkaar, met ons en met onzichtbare derden communiceert — komen we in een wereld terecht waar we steeds meer ingefluisterd en voortbewogen worden door bezielde objecten.

    Waar halen die denkende dingen hún bezieling eigenlijk vandaan?

    Vragen die hierbij vaak onderbelicht blijven zijn: waar halen die denkende dingen hún bezieling eigenlijk vandaan? En door wie of wat worden zij ingefluisterd en in gang gezet? Om daar zicht op te krijgen moeten we op zoek naar de digitale bellenblazers die onze alledaagse werkelijkheid nieuw leven inblazen en ons in toenemende mate animeren: de tech-titanen van The Valley.    

    Elite

    Een kleine elite van hoogbegaafde nerds en superondernemers is bezig een huis te bouwen waarin wij geacht worden te gaan wonen. Er is ons dus veel aan gelegen een kijkje te nemen in de ziel van deze makers, in hun mens- en wereldbeelden en opvattingen over het goede leven. Wie deze techno-spirit wil begrijpen, doet er goed aan kennis te nemen van het taalgebruik dat door deze elite wordt gehanteerd.


    "Een kleine elite van hoogbegaafde nerds en superondernemers bouwt een huis waarin wij geacht worden te gaan wonen"

    Als de taal het huis is van het zijn, zoals de filosoof Martin Heidegger beweerde, dan biedt het Silicon Valley-discours een belangrijk inzicht in wie of wat wij in de toekomst mogen zijn. Taal verwijst namelijk niet alleen, taal doet ook iets. Maar of mijn zoektocht naar de digitale tijdgeest nu via de taal loopt of mij langs andere wegen voert, ik laat me graag leiden door een slogan die bepalend is voor mijn denkrichting: follow the soul.

    Er staat veel op het spel. Neem een credo als ‘Move fast and break things’. Hier spreekt de ziel van een digitale zwermgeest die, voortdurend zwenkend en accelererend, de disruptie als hoogste goed bezingt. Het refrein van dit disruptiedeuntje luidt dat ontwrichting de innovatie aanjaagt en dat dit ons allemaal ten goede komt.

    Maar is dat wel zo? En wat gebeurt er wanneer disruptie in zichzelf begint rond te zingen? Denk aan het cowboykapitalisme van Airbnb dat woonomgevingen in steden als Amsterdam en Barcelona transformeert in sociaal ontwrichte rolkofferwijken; doorgangsgebieden voor de vertier zoekende Nutellatoerist. Of neem de wijze waarop de hyper activerende logica van de internetindustrie in haar rooftocht naar beschikbare breintijd ons concentratievermogen afzwakt.

    Digitaal kapitalisme

    Zelfs de waarheid lijkt onder de disruptieve dadendrang van de aandachtsindustrie te bezwijken. We swipen en klikken ons langzaamaan richting een ‘post-waarheidsamenleving,’ een samenleving waarin het onderscheid tussen echt nieuws en nepnieuws, tussen feit en fictie, tussen waar en onwaar, nauwelijks meer te maken is. Internet-criticus Evgeny Morozov stelde onlangs in een scherpe analyse in The Guardian dat we voor het verspreiden van nepnieuws graag naar Poetin wijzen, maar vergeten dat het verdienmodel van het ‘digitaal kapitalisme’ (wat de meeste kliks genereert is waar) deze ontwrichting van de waarheid in de hand werkt. ‘Net zoals klimaatverandering het natuurlijke bijproduct is van het industrieel kapitalisme, is nepnieuws het bijproduct van het digitaal kapitalisme,’ concludeerde hij.


    Evgeny Morozov

    "Nepnieuws is het bijproduct van het digitaal kapitalisme"

    Nu is die waarheidscrisis natuurlijk goed nieuws voor filosofen die zich van oudsher graag met deze materie bezighouden. Het is echter bijzonder slecht nieuws voor de houdbaarheid en cohesie van de samenleving. Als we na de ‘dood van God’ en het ‘einde van de Grote Verhalen’ nu ook de feiten ten grave dragen, dan dreigt elk gemeenschappelijke horizon langzaam uit het zicht te verdwijnen. Wanneer de feiten niet meer voor zich spreken, is er nauwelijks nog een punt waarop we ons in gelijkheid en verscheidenheid kunnen oriënteren. Friedrich Nietzsche, de filosoof met de hamer, heeft deze volledig gedisrupte werkelijkheid aangekondigd als de onvermijdelijke ‘meest sinistere gast’. Het credo van deze gast? ‘Niets is waar, alles is geoorloofd,’ het adagium van de absolute nihilist.        

    Leidt de zoektocht naar de digitale tijdgeest ons rechtstreeks naar de afgrond van het nihilisme? Wordt vervolgd.     

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Hans Schnitzler

    Gevolgd door 286 leden

    Filosoof, publicist, auteur van Het digitale proletariaat (2015) en voormalig columnist voor de Volkskrant.

    Volg Hans Schnitzler
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren