Raisa voor haar onbewoonbare woonkamer.

Groningen

Wat de bestuurlijke chaos in Groningen voor de Groningers zelf betekent

56
Groningen

    Ook jouw gemeente krijgt steeds meer taken en dus macht. Lokale journalisten zijn steeds minder in staat om deze macht te controleren. Daarom gaat Follow the Money lokaal.

    Minister Eric Wiebes en Nationaal Coördinator Groningen Hans Alders namen de afgelopen weken grote politieke beslissingen over de bevende provincie. De allergrootste consequenties daarvan zijn voor rekening van de Groningers. Dit is het verhaal van één van hen.

    Aan het einde van een eigen weg in Westerwijtwerd, gemeente Loppersum, vrij tussen de weilanden, staat een charmant boerderijtje. Verslavingsarts Raisa Thybaut (28) leidt me erin rond. Toen ze na een studie geneeskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen haar eerste baan kreeg, kocht ze zo snel mogelijk een oud veebedrijfje op het Groninger platteland, op drie kwartier rijden van haar werk in Assen.

    De reden: Raisa is gek op paarden. Ze heeft er twee, waarmee ze ook wedstrijden rijdt. Het ene heeft ze zelf grootgebracht vanaf dat het een veulen was, het andere heeft ze als jaarling gekocht voor 3.000 euro. Raisa neemt haar hobby serieus, misschien wil ze er op termijn wel iets mee; om met haar dieren te oefenen op de figuren voor de dressuurtraining heeft ze achter de boerderij een rijbak van 20 bij 60 meter zand aangelegd. Samen met haar vader, die verderop boert. Stro voor de winter regelt ze via haar ouders, voor de zomer ligt er weidegrond genoeg bij haar boerderij. Paardenboxen heeft ze zelf gebouwd in de stal. 

    Tot voor kort leefde Raisa de droom van ieder tienermeisje in Nederland dat wel eens op een paard zit. Je kunt er zo een meidenboek over schrijven: Raisa koopt een paardenboerderij. Twee jaar geleden ging ze in haar droomhuis wonen. Er moest nog wel wat aan gebeuren: de inrichting was sinds de jaren zeventig niet meer veranderd. Oranje fluwelen gordijnen, bruine lampen, het bekende twee-kleurenpalet van toen. Ze had al een keuken op de kop getikt. 

    Een legpuzzel onder de dekvloer

    En toen begon het grote breken. Want niet alleen de keuken moest eruit: ook de houten vloer in de huiskamer stond een beetje scheef. Waarschijnlijk zou er ook versterkt moeten worden, want Raisa’s paardenboerderij staat middenin het aardbevingsgebied. Maar dat kwam goed: ze viel immers onder de  ‘eigen initiatief’-regeling. Dit programma, gefinancierd door de NAM en verzorgd door de op dat moment nog werkzame Nationaal Coördinator Groningen (NCG) Hans Alders, stelt huiseigenaren met een bouwbegeleider in staat om zelf de versterking en renovatie van hun woning organiseren en regelen. Alders had het programma uitgeschreven voor 200 van de duizenden onveilige woningen; het moest een eerste stap zijn om mensen gefaseerd vrijwillig aan het versterken te krijgen.

    Wat de NAM verder ook moge zeggen, de bodem daalt niet gelijkmatig

    Raisa’s moeder had het initiatief toevallig op het internet voorbij zien komen en was er direct op gesprongen. ‘Wie het had gezien, had geluk gehad’, zegt Raisa daarover. ‘Een goede vriendin van mij viste net achter het net. Ik voelde me gelukkig, maar ook wel een beetje schuldig ten opzichte van haar. Zij woont hier verderop, aan haar boerderij wordt voorlopig niets gedaan.’

    Toch was het wel even schrikken toen in september 2017 de houten dekvloer eruit ging. De betonnen vloer lag er als een legpuzzel in schots en scheve stukken onder. Het droomboerderijtje van Raisa is namelijk ‘op staal’ gebouwd: een oud-Hollandse term die staat voor ‘stevig, standvastig’. In Groningen betekende dat er werd gebouwd op bakstenen fundamenten. Liefst op zand, maar ook recht in de Groningse klei. Vóórdat de gaswinning begon was het een solide oplossing. 

    Onbewoonbaar en niet warm te krijgen

    Maar toen begon de bodem te dalen. En wat de NAM je verder ook mag vertellen: dat gaat niet gelijkmatig. Raisa laat me vergeelde A4-tjes zien: daarop heeft de inmiddels overleden boer Klugkist, de vorige eigenaar van de boerderij, de daling nauwkeurig bijgehouden. En wat blijkt: de NAM spreekt in haar rapporten van een maximale bodemdaling van 45 centimeter per 2050, maar boer Klugkist constateert al in 1971, acht jaar na de start van de gaswinning, een bodemdaling van 32 centimeter. En toen moesten de aardbevingen nog beginnen.

    De bouwbegeleider van ‘eigen initiatief’ krabde zich dan ook achter zijn oor toen hij de vloer zag: hij had toch wel wat twijfels over de veiligheid. Een dag later belde hij op: Raisa moest per direct stoppen met de verbouwing. Het was te onveilig.

    Sindsdien is het een grote chaos in Raisa’s droomboerderij. Er is niets meer netjes gemaakt, de verwarming is in de meeste kamers afgesloten. De bouwbegeleider seinde de gemeente Loppersum in, om te komen kijken. Het was maar een middag werk geweest om het pand weer leefbaar te krijgen, maar in afwachting van het bezoek van de gemeente, die het pand vast onbewoonbaar zou verklaren, raadde de bouwbegeleider van de NCG Raisa aan de boel maar even zo te laten. Intussen regelde hij dat er een 3D-scan van de woning werd gemaakt en dat er bodemonderzoek werd gedaan. Vervolgens begon het lange wachten op het advies. De verwachting luidde dat het er begin maart zou zijn; van de gemeente vernam Raisa taal noch teken.

    Intussen werd het kouder. Omdat alleen haar slaapkamer nog verwarmd werd, kreeg ze het er niet meer warm: ‘Ik zat tegen de verwarming aan, met mijn twee katten. Die mogen elkaar helemaal niet, maar ze zaten toch links en rechts tegen me aangekropen, om het maar een beetje warm te krijgen. Er dan kregen ze weer ruzie, krabben, krijsen. Dat ging elke avond zo, drie maanden lang.’

    Woonkeet

    Zo kon ze niet leven, maar Raisa is niet iemand die bij de pakken neer gaat zitten. Om toch maar ergens te kunnen wonen, regelde ze via Marktplaats zelf een woonkeet en zette deze samen met haar vader op het erf. Normaal kost zo’n “woonunit” met een toilet en een douche erin rond de tienduizend euro, maar ze vond er eentje voor 3.500. Daar zat transport en aansluiten op gas water en elektra nog niet bij. En er moest ook nog een nieuw vloertje in. Met kerstavond was de woonkeet klaar voor gebruik: ‘Ja dat was een bijzondere kerstavond’, zegt Raisa. Van de gemeente had ze ondertussen nog niks gehoord. 

    Toen ging het vriezen. De oostenwind blies zo hard dat Raisa lag te schudden in haar keet, waar het min tien graden was als de kachel uit ging. Een ijzige wind gierde onder haar keet door, de leidingen bevroren. Raisa: ‘Ik deed alles met emmers. Ik wist het even allemaal niet meer.’ Raisa lag met de kachel aan onder een dekentje en belde half huilend met haar vader. Die kwam kijken en constateerde dat Raisa’s waterleiding naar de keet en alle afgesloten verwarmingsbuizen in de droomboerderij stuk waren gevroren. Gelukkig liep er een aparte leiding die niet bevroren was naar de paarden, zodat die konden blijven drinken. Raisa’s vader legde een nieuwe, goed geïsoleerde leiding van de paarden via de zolder naar de woonkeet. 

    "Eerst laten ze me vier maanden wachten, en dan is er ineens acuut gevaar?"

    Leven op hoop

    In januari vond de aardbeving bij Zeerijp plaats. Raisa: ‘Waarschijnlijk is er toen iemand bij de gemeente wakker geworden, ”Oeh shit, daar hebben we er nog eentje!”’ Niet lang daarna stond er namelijk een ambtenaar van de gemeente Loppersum op de stoep. De inspecteur constateerde acuut gevaar. Raisa moet er nog steeds hartelijk om lachen: ‘Eerst laten ze me vier maanden wachten, en dan is er ineens acuut gevaar?’ Uiteindelijk kwam het advies van de NCG — later dan beloofd, maar achteraf gezien nog net op tijd. Waarschijnlijk zou het sloop/nieuwbouw worden, een compleet nieuwe boerderij dus. Raisa vertelde dit enthousiast aan haar ouders. ‘Nou, reken maar op dit najaar dan,’ zei haar vader. Maar Raisa hield hoop. In oktober had de bouwbegeleider haar immers nog verzekerd: ’Dit project gaat sowieso door, wat er ook gebeurd. Hoe dan ook. De enige die het kan stoppen ben jij.’

    Intussen verbleef Raisa steeds meer op haar werk. ‘Ik vind mijn werk echt heel leuk. Afgezien daarvan: het is er warm en droog, je kunt er douchen en er zijn bedden, voor de nachtdienst.’ Ze vertelde over haar situatie tijdens de intervisie met haar werkbegeleider. Die verbood haar om vakantie te nemen: ze moest verplicht doorwerken, om te voorkomen dat haar thuissituatie haar mentaal zou breken en ze in zou storten. Raisa dacht erover om het haar verhaal naar de pers te lopen, maar deed het niet. ‘Ik dacht: ik ga niet blèren nu dat ik zielig ben, want ik krijg straks een splinternieuw huis. Ik was niet zielig, alleen heel erg ongelukkig.’ Ze leefde op hoop; ergens in de lente van 2018 zou toch het verlossende woord moeten komen. Raisa werkte met de kerst en oud en nieuw door en plande een vakantie eind april.

    'Nu stort ik alsnog in'

    En toen viel er op 26 april een brief van minister Eric Wiebes op de mat. Daarin stond dat de minister verwachtte dat de veiligheid zich positief ging ontwikkelen, omdat de gaswinning wordt afgebouwd. Het hele versterkingsprogramma werd daarom stilgelegd, in afwachting van een nieuw plan.

    Vanaf dat moment verloor Raisa de moed: ‘Toen dacht ik, “hij heeft misschien wel gelijk, maar nu stort ik alsnog in.”’ Ze kreeg doorlopende huilbuien, hoofdpijn en allerlei lichamelijke klachten, die ze helemaal niet van zichzelf kende. ‘Ik dacht: “wat is en mis met mij? Waarom stel ik me zo aan?”’

    Raisa’s vertrouwen in de overheid kreeg een paar weken geleden de genadeslag

    De reden was het groeiende besef, dat ze in 2019 nog steeds in haar keet zou zitten. Nog een winter met kannen water om zich te wassen een een emmer om het toilet door te spoelen. ‘Mijn ene kat drinkt ook nog eens stiekem uit mijn glazen. Dan moet ik weer de kou in, extra water gaan halen om ze af te wassen. En weer een winter lang schudden in mijn bed van de wind.’ Raisa zoekt op haar telefoon, ze laat me een foto zien van haar woonkeet, die met spanbanden aan een buitenmodel tractor is vastgesnoerd. ‘Dan lag ik in ieder geval stil en kon ik slapen.’

    De genadeslag

    Raisa heeft geen idee wat het effect van het plotselinge vertrek van de NCG Hans Alders op haar situatie is, maar veel goeds kan het niet zijn. Zij zit voorlopig vast aan haar woonkeet. Net als tientallen anderen, van wie het huis onbewoonbaar verklaard is.

    Wel heeft Raisa een klein beetje hoop: één dag voordat de nationaal coördinator zijn vertrek aankondigde, kwam er wederom een brief: ‘U heeft uw versterkingsadvies gekregen vóór de brief waarin alles werd opgeschort. Dat betekent dat het project voor u doorgaat.’ Getekend, NCG Hans Alders.

    Dat kleine beetje hoop is wel gemengd met veel ongeloof. Er is immers al eerder iets beloofd. En of het nu nieuwbouw wordt of niet, is nog niet zeker. Als dat goedkoper uitvalt dan versterking van de huidige constructie, komt er officieel goedkeuring voor. Maar dat moet eerst nog wel gecalculeerd worden en goedgekeurd.

    Raisa’s vertrouwen in de overheid kreeg een paar weken geleden de genadeslag. Toen kwam er een ambtenaar van de gemeente Loppersum langs met de mededeling: ‘heel vervelend dat uw woning onbewoonbaar verklaard is, maar er staat nu een woonkeet illegaal op het erf.’

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Sam Gerrits

    Gevolgd door 299 leden

    Journalist en geochemicus. Deed meer dan tien jaar onderzoek in Afrika, Zuid-Amerika en op de Noordzee.

    Volg Sam Gerrits
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    FTM Lokaal

    Gevolgd door 484 leden

    Van Noord-Oost Groningen tot Zeeuws-Vlaanderen en van Den Helder tot Maastricht: deze waakhond komt naar je toe.

    Volg dossier