De Rabobank is groter en groter gegroeid, zonder te beseffen wat dat voor consequenties had voor de ruim 100 lokale Rabo’s. Daarom moet de coöperatieve structuur van Rabo nu op de schop, zegt verantwoordelijk directeur Dirk Duijzer in een interview met Follow The Money. 'We zijn bezig met achterstallig onderhoud.'

    Dirk Duijzer lijkt een Raboman uit vervlogen tijden: hij behoort tot het slinkende contingent hobbyboeren in de top van het bedrijf en hij toont een diepgewortelde afkeer van het Angelsaksische denken met zijn snelle geld en ongebreidelde marktwerking. Hij was de Rabodirecteur die een maand geleden het nieuws haalde door zijn afschuw over de bonuscultuur te uiten. 'Ik heb wel eens gezegd dat ik zelfs met vakantie nog niet naar Amerika wil. Ik ben een echte Rijnlander,' zei Duijzer in een interview in het Nederlands Dagblad. Toch zit de directeur Coöperatie & Duurzaamheid pas sinds 2008 bij de bank. Hij kwam op een precair moment; slechts enkele maanden voor de ondergang van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers, ofwel, bij het begin van de financiële crisis. Duijzer begon zijn carrière in de jaren '80 bij de Utrechtse Boeren- en Tuindersbond en klom in de jaren daarna op tot algemeen directeur bij de Land- en Tuinbouworganisatie Nederland (LTO), de belangenbehartiger waar tienduizenden boeren bij zijn aangesloten. DirkDuijzer Rabobank

    Dirk Duijzer, foto: Rabobank

    En juist deze man is verantwoordelijk voor de grote ombouw van de coöperatie Rabobank, of, volgens critici: het om zeep helpen van de coöperatie. De ruim honderd zelfstandige Rabobanken fuseren volgend jaar tot één grote Rabobank, met één bankvergunning. Weg is de lokale zelfstandigheid en de binding met de lokale gemeenschap, vrezen sommigen. De grote verbouwing komt na jaren waarin de reputatie van Rabobank als een bank met feeling voor de gemeenschap al diverse tikken had opgelopen: de Liborfraude in Londen, het aansmeren van problematische rentederivaten aan kleine ondernemers, de ruwe manier waarmee Bijzonder Beheer omgaat met een flink deel van de mkb-klanten. De centralisatie wordt al snel in dat rijtje gezet: de oude, vertrouwde Rabobank is niet meer.
    'Er komen steeds meer mensen naar de ledenbijeenkomsten'
    Maar Duijzer ziet dat anders: de coöperatie begint juist weer op te leven. 'Kijk alleen al naar de ledenbijeenkomsten. Daar komen nu meer mensen dan in 2008. De belangstelling neemt toe, er komen ook steeds meer jongeren. Je ziet de leeftijd in de ledenraden dalen.'

    Doping & Libor

    We spreken Duijzer in het hoofdkantoor van Rabobank in Utrecht, het gebouw dat een paar dagen eerder nog een prominent onderdeel vormde van het decor van de feestelijke Grand Départ van de Tour de France. Een pijnlijke confrontatie met het nabije verleden waarin het grote avontuur van Rabobank in de wielersport eindigde in een verschroeiende dopingaffaire. Hobbyboer Duijzer ziet de ironie ervan in en verwerkt een spottende opmerking zonder vertoon van kiespijn.
    'Ik heb liever boze leden, dan iemand die zegt ''dat kan iedereen overkomen''.'
    Een ander pijnpunt. De Liborfraude. 'Als je 1,9 miljoen leden hebt, dan ben je hoe dan ook aangesloten bij de samenleving,' zegt Duijzer. 'Die leden werden ook kwaad toen Libor gebeurde, maar dat hoort erbij. Dat heb ik liever dan iemand die zegt: ''dat kan iedereen overkomen.'' We hebben met z’n allen ook thuis moeten uitleggen dat er iets was gebeurd.' In uw interview met het Nederlands Dagblad zei u dat banken de afgelopen decennia zijn losgezongen van de werkelijkheid. Ook Rabobank deed daar volgens u aan mee, met een balans die groeide van 92 miljard in 1990 naar ruim 500 miljard vijftien jaar later. Is de realiteitszin nu weer teruggekomen? 'We hebben een enorm opgeblazen balans gekregen. Als je kijkt vanaf 1982, toen we voor het laatst een huizencrisis hadden, tot 2007, dat was 25 jaar van alleen maar groei. Alleen al door de inflatie - drie procent loongroei per jaar vonden we normaal - groeit je balans. Als je in ‘82 als 25-jarige bankier begon, dan heb je 25 jaar lang niets anders dan groei meegemaakt. En ook voor mkb’ers gold: als je balans met minder dan 6 procent groeide, dan deed je niet meer mee. Nu zitten we al jaren op nulgroei, de realiteitszin is teruggekomen. De bubble van toen zal dan ook niet meer terugkomen.' Dat zal wel wennen zijn geweest voor de bankiers? 'We hebben na 2008 een hele andere wereld zien ontstaan waar we anders naar kijken. We gaan onder andere uit van een zeer beperkte economische groei. De bankiers die alleen maar groei hadden meegemaakt hebben een nieuwe opleiding moeten doen. Mijn verleden in de land- en tuinbouw komt me nu goed van pas. In die sector zijn lage rendementen heel normaal. Niet sexy, wel heel stabiel op de langere termijn. Ook na 2008 bleef de agri-sector groeien.
    'Banken zullen niet meer de motoren zijn die de economie opjagen'
    Als we nu kijken, dan zien we de economie weer aantrekken en de verliezen afnemen. Als de economie volgend jaar echt loskomt met een groei van drie procent, dan moeten de banken moeite doen om het been bij te trekken, onder meer doordat de toezichthouder anders is geworden. De druk vanuit de samenleving is veel groter geworden om niet nog een keer banken te moeten redden en daarom is zwaar ingezet op toezicht. De banken zullen daardoor niet meer de motoren zijn die de economie opjagen.' De Friese melkveehouder en prominent Rabo-lid Sjoerd Galema waarschuwde enkele weken geleden in een interview op FTM dat Rabobank dreigt weg te drijven van zijn coöperatieve wortels. De coöperatieve boerenleenbank zou steeds minder gaan verschillen van ABN Amro en ING. Wat vind u daarvan? Duijzer begint te glimlachen als de naam van Galema valt. 'Ik ken hem goed. Coöperatief wil niet zeggen dat het per definitie decentraal is. Alle grote agrarische coöperaties, zoals Friesland Campina [melk, red], Cosun [suikerbieten] en AgriFirm [inkoop van onder meer diervoer en kunstmest] hadden vroeger in elk dorp een melkfabriek of suikerverwerkingsinstallatie. Zij hebben op een gegeven moment gedacht: hoe sta je internationaal sterker? Dat zijn nu allemaal centrale coöperaties [in tegenstelling tot de decentrale Rabo, red]. Maar in feite hebben wij eenzelfde beweging gemaakt, toen we van een balans van 92 miljard in 1990, naar ruim 500 miljard in 2005 gingen, waarbij we voor een groot deel van onze funding waren aangewezen op de kapitaalmarkt. Dat hebben we gedaan op basis van één geconsolideerde balans [alle balansen van de lokale Rabobanken bijeengevoegd, red].
    'WAAR LIGT DIE BANKVERGUNNING, IN EEN KAST OFZO?'
    Toen hebben we feitelijk een fusiebeweging gemaakt, maar dat hebben we ons pas later gerealiseerd. We hebben toen geen discussie gehad over de coöperatie. We wilden groeien, en daardoor zijn ook de lokale Rabobanken meer in elkaar gegroeid. Hetzelfde geldt voor ICT: in de jaren '90 had je alle lokale banken nog los kunnen knippen, nu hebben we aan de achterkant één gemeenschappelijk internetbank. De Europese Centrale Bank zegt nu: wie bent u eigenlijk? Bent u één bank, of bent u er 110? Als dat laatste het geval is, dan moet u ook 110 keer funden en de ICT loskoppelen.' Heeft de ECB u echt gedwongen om te kiezen tussen die twee opties? 'Ja. We hebben de consequenties van onze eerdere keuzes [tot funden als één bank, red] niet goed gezien. Het is niet vreemd dat de ECB ons daarop wijst. We hebben eigenlijk ook steeds van twee walletjes gegeten: een gezamenlijke balans en tegelijk een regionale speler. We zijn bezig met achterstallig onderhoud. Het komt nu allemaal meer in evenwicht.' Maar de lokale bankvergunning wordt tot vaak als trots gezien, als teken van autonomie? 'Dat van die lokale trots over de bankvergunning is wat overdreven. Toen het depositogarantiestelsel in 2008 ‘’even’’ werd opgetrokken van 20.000 euro naar 100.000 euro bleek veel lokale banken pas dat ze een eigen vergunning hadden. Jaren geleden waren er nog 1.300 Rabobanken met 1.300 vergunningen, nu zijn dat er 110. Wie had het in de tussentijd over het verlies van bankvergunningen? Dat heeft nooit gedoe opgeleverd. Het besef van de vergunning is ook gering. Iemand van een lokale bank vroeg mij laatst: ligt die vergunning in een kast ofzo? De bankvergunning is een metafoor. Men zit er bij de lokale banken niet aan vast. Men heeft ook geen eigen bankproducten meer [die komen uit Utrecht, red], en geen eigen ICT. Dat zijn helemaal geen issues.' Waar zit het gevoel van autonomie dan wel in? 'Een van de KPI’s [Key Performance Indicators, red] bij de veranderingen die we nu doorvoeren is eigen ondernemerschap voor de lokale banken. Zij willen niet te strikte kaders hebben, anders hebben ze het gevoel dat ze niets meer kunnen doen. Tegelijk zegt DNB juist: u moet als bestuur van Rabobank wel grip hebben op uw organisatie. We hebben daarom collectieve kaders afgesproken die alleen kunnen wijzigingen als de Algemene Ledenraad daarmee instemt [het nieuwe, hoogste besluitvormingsorgaan dat Rabobank volgend jaar wil invoeren]. Als een lokale bank zich daar niet aan houdt, dan kunnen we ingrijpen.' Sjoerd Galema zegt dat het menselijk contact steeds schaarser wordt bij Rabobank. 'Dat is een terecht punt. We hebben een periode gehad dat we te gemakkelijk lokaties hebben gesloten en in de ogen van klanten teveel bezig waren met compliance en onze eigen bureaucratie. Een van de KPI’s is: hoe versterk je je lokale positie. We willen daarom het lokale dividend eerder verhogen dan verlagen. Nu mogen Rabobanken 10 procent van hun winst uitkeren aan lokale initiatieven, maar in de praktijk is dat gemiddeld 3 procent. Wij gaan ook meten of de bank in de lokale gemeenschap staat. Als wij daar niet op acteren, dan zijn wij onze bijzondere positie kwijt. Sommige Rabobanken doen het al heel goed, zoals Helmond, maar er zijn ook banken die echt een been bij te trekken hebben.' Er wordt de laatst tijd veel gesproken over of ABN Amro, of anders SNS Bank, niet een nutsbank moet worden. Hoe kijkt u tegen die discussie aan? 'In Nederland is nooit expliciet gesproken over een nutsbank. We hadden wel een Postbank, maar verder waren banken tot 2008 gewoon een onderdeel van de economie. Pas na 2008 is er een scheiding gekomen binnen de banken. ''Nutsfunctie'' is eigenlijk een raar woord dat afgeschaft zou moeten worden. Alle banken in Nederland hebben een nutsfunctie. Het depositogarantiestelsel, kleine kredieten aan mkb'ers, het betalingsverkeer. Dat zijn allemaal nutsfuncties, maar dat hebben we nooit zo benoemd. Maar ongeacht de structuur van de bank, daar moet verantwoording over worden afgelegd. De ''nutsfunctie'' heeft hier binnen de bank ook wel tot discussie geleid: sommigen vonden het een raar woord. Maar die discussie hebben we positief afgesloten.' Wat bedoelt u met 'positief afgesloten'? 'We zien ''nutsbank'' niet als iets beperkends, iets negatiefs, maar bekijken het meer vanuit een verantwoordelijkheidsgevoel. Mensen hebben meer besef van verantwoordelijkheid, dat als er iets met de bank gebeurt, dat maatschappelijke consequenties heeft. Als ICT-systeem platgaat, of er is een DDOS-aanval, dan heb je een issue. Als het betalingsverkeer er 24 uur uit ligt, dan bemoeit de premier zich ermee. Het idee van een nutsfunctie is veranderd van een bedreiging, naar een gevoel van trots. We moeten ons allemaal beseffen dat we voor een groot gedeelte een nutsbedrijf zijn. Maar dat is natuurlijk ook wel wat, als je eerder thuis steeds vertelde dat je bank zoveel geld verdiende, en nu moet je zeggen dat je voor een nutsbedrijf werkt.'   Dit artikel kwam tot stand met medewerking van Eric Smit Lees hier meer over het dossier Coöperatie Rabobank  

    Wat vindt u van deze omwenteling?

    We zijn bij Follow the Money erg benieuwd naar wat de leden, werknemers of klanten van coöperatie Rabobank van deze historische omwenteling vinden. Als u lid, werknemer of klant van de Rabobank bent, nodigen we u uit om onder dit artikel een reactie achter te laten. Dat kan desgewenst anoniem door een schuilnaam te kiezen. U kunt ook via onze tiplijn een bericht achterlaten, maar het liefst zien we hieronder een open uitwisseling van gedachten plaatsvinden. Het onderwerp is er belangrijk genoeg voor.
    Over de auteur

    Joris Heijn

    Joris Heijn (1985) studeerde Internationale Betrekkingen in Groningen, maar wilde eigenlijk liever journalist worden. Deed da...

    Lees meer

    Volg deze auteur
    Dit artikel zit in het dossier

    Coöperatie Rabobank

    Rabobank gaat het coöperatieve roer radicaal omgooien. Lokale banken verliezen hun bankvergunning en twee van de vier belangr...

    Lees meer

    Volg dossier

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid