Ondertussen op Hawaii: een belangrijke onderhandelingsronde over TPP, het handelsverdrag tussen de landen rondom de Stille Oceaan, loopt stuk op een drietal onderdelen. Nota bene in het zicht van de haven. Kan Nederland van deze onverwachte onenigheid iets opsteken voor onze eigen TTIP-onderhandelingen?

    Palmbomen, exotische cocktails, vele regeringsleiders en een immense druk van de Verenigde Staten: het was vergeefs. Een van de laatste onderhandelingsrondes van handelsverdrag TPP, die afgelopen week plaatsvond op Hawaii, is mislukt. Waarover steggelden de deelnemende landen dan? En als we dat weten, kan Nederland dan iets met die kennis, voor ons 'eigen' handelsverdrag TTIP?

    Wat is TPP?

    Over het TPP (Trans Pacific Partnership) vrijhandels- en investeringsverdrag wordt al sinds 2005 onderhandeld tussen verschillende landen rondom de Stille Oceaan. De landen die TPP afsluiten vertegenwoordigen tezamen 40 procent van de wereldeconomie. Deze landen zijn: Australië, Brunei, Canada, Chili, Japan, Maleisië, Mexico, Nieuw-Zeeland, Peru, Singapore, Vietnam en de Verenigde Staten (VS).

    met TPP hopen de amerikanen een vuist te kunnen maken tegen die andere grote economische speler in de regio: China

    De Amerikanen kan het sluiten van dit akkoord niet snel genoeg gaan. Vooral zij hebben daar baat bij, want met TPP hopen ze samen met de elf andere landen een vuist te kunnen maken tegen die andere grote economische speler in de regio: China. En de Amerikaanse regering ziet TPP graag nog dit jaar door het Congres geloodst, zodat het niet inzet kan worden voor de presidentsverkiezingen, eind 2016. Als TPP eenmaal beklonken is, zal het Amerikaanse Congres, gedomineerd door een Republikeinse meerderheid, TPP waarschijnlijk snel goedkeuren. In juni van dit jaar hielpen diezelfde Republikeinen president Obama al aan zijn lang gekoesterde wens voor ‘fast track’. Met zo'n procedure kan de Obama-regering zonder (Democratische) bemoeienis van het Congres over handelsverdragen onderhandelen. Het uiteindelijk ‘ja’ of ‘nee’ voor TPP moet nog wel komen van het Congres.

    Samen tegen China

    Een vergelijking tussen TPP en TTIP (Trans Atlantic Trade and Investment Partnership) is gauw gemaakt. Bij het TTIP-verdrag onderhandelt de VS met de Europese landen over een vergelijkbaar akkoord als TPP. Het is gericht op verlaging van import- en exporttarieven en het gelijktrekken van allerlei regelgeving. Het doel van zowel TPP als TTIP is het vergemakkelijken van de wereldhandel en het versterken van de banden tussen landen in de Amerikaanse invloedssfeer, vooral als tegenwicht tegen de opkomende grootmacht China. Met name multinationals zien kansen door handelsverdragen, getuige de vele lobbyisten voor TTIP waarover Follow The Money eerder berichtte.

    Struikelblokken

    Het had zo mooi kunnen worden het afgelopen weekend op Hawaii. ‘98 Procent van het TPP-verdrag is immers al klaar,' zei de Australische handelsminister Andrew Robb. ‘Het probleem ligt bij de grootste vier economieën: De VS, Canada, Mexico en Japan.’ Iets specifieker: de handelswaren auto’s, medicijnen en zuivel zijn de boosdoeners van de huidige vertraging.

    - Goedkope auto-onderdelen. Eerst de auto’s. Japan en de VS, beide groot in de fabricage van en handel in auto’s, hadden over alle meningsverschillen met betrekking tot de autohandel overeenstemming bereikt, maar daarbij niet gerekend op verzet vanuit Mexico en Canada. Met name Mexico vreest oneerlijke concurrentie van Japanse auto’s, aangezien deze worden voorzien van goedkope onderdelen uit Thailand. Die vrees voor aantasting van de eigen economie speelt ook in een ander segment, dat van de medicijnen.

    - Patenten op medicijnen. Australië en Chili staan lijnrecht tegenover de VS als het gaat om patenten op zogenaamde bio-medicijnen. Deze goedkopere vorm van medicijnen kan een hoge vlucht gaan nemen nu de komende jaren veel patenten van synthetische medicijnen aflopen. De VS willen graag hun farmaceutische bedrijven opnieuw de mogelijkheid geven die bio-medicijnen te beschermen met een patent van twaalf jaar. Australië wil naar maximaal vijf jaar en Chili wil juist geen bescherming. Het niet patenteren zou fabrikanten de mogelijkheid bieden om snel en goedkoop medicijnen te produceren en op de markt te brengen. De patenten op medicijnen leveren nu vooral de grote Amerikaanse farmaceutische bedrijven veel geld op. Ze voorkomen dat concurrenten een middel met hetzelfde werkzame bestanddeel op de markt kunnen brengen. De patenthouder kan zo zijn medicijn tegen hoge prijzen verkopen, in elk geval tot het patent afloopt. Follow The Money ziet dezelfde problemen opdoemen bij TTIP en publiceerde begin juli een artikel over de ondermijning van de Europese zorg door ‘big pharma’. De Telegraaf sloot zich daar afgelopen zondag 2 augustus bij aan en kopte: ‘Medicijnen duur door verdrag VS’.

    - Boter, kaas en eieren. De Nieuw-Zeelandse regering is ook debet aan de zich almaar voortslepende onderhandelingen. De reden hier is zuivel. De Nieuw-Zeelandse zuivelindustrie is groot en wil maar al te graag exporteren naar de VS. Dat land wil juist de poort goeddeels gesloten houden voor buitenlandse zuivel zoals boter, kaas en eieren. Onlangs onthulde het Nieuw-Zeelandse ONE News dat premier John Key ‘heeft getelefoneerd met diverse leiders’ over markttoegang voor de Nieuw–Zeelandse zuivelboeren. De regering van Key heeft eerder gezegd TPP liever niet te ondertekenen zonder de vrijhandel in zuivel, inclusief toegang tot de Amerikaanse markt.

    De kritiek op TPP

    Hoe wordt er tegen TPP aangekeken in Nieuw-Zeeland? En wat kunnen wij daarvan opsteken? Volgens Brian Fallow, economieredacteur van de grootste krant van Nieuw-Zeeland de New Zealand Herald, is het gebrek aan volledige informatie over TPP de kern van het probleem. Hij schrijft in een artikel: ‘Should we be dismayed or relieved at the disarray the Trans-Pacific Partnership negotiations are in? Sorry, but on the information to hand it is impossible to say.’ De TPP-onderhandelingsteksten zijn niet beschikbaar, voor Fallow is dit een fout van de overheid én koren op de molen van critici. Hij schrijft: ‘Plenty of questions. Plenty of scope for suspicion and dark foreboding. In all of these areas the devil is in the still-secret detail, along with a host of lesser imps and demons.’  Follow The Money zocht contact met misschien wel Nieuw-Zeelands grootste voorvechtster van een transparant-TPP, professor Jane Kelsey. Ze heeft samen met ngo’s als Greenpeace en Oxfam vorige week een rechtszaak aangespannen tegen de Nieuw-Zeelandse overheid om via een rechterlijk bevel het vrijgeven van TPP-documenten te bewerkstelligen. Ze lijkt tamelijk druk met de strijd, op de vraag van Follow The Money of ze nog tips heeft voor Nederland en de TTIP-onderhandelingen schrijft ze: ‘Sorry but it will be at least another 18 months of fight here.’

    Afluisterschandaal

    En dan is er nog het afluisterschandaal. Wikileaks berichtte vorige week dat de VS gevoelige informatie in handen heeft door het afluisteren van het kantoor van de Japanse premier, de minister van Handel en de Japanse nationale bank. De buitgemaakte informatie is handig voor de TPP onderhandelingen omdat: ‘The documents demonstrate intimate knowledge of internal Japanese deliberations on trade issues, nuclear and climate change policy, and Tokyo's diplomatic relations with Washington,’ aldus Wikileaks. De informatie zou door de VS zijn gedeeld met andere landen die meedoen aan TPP, waaronder Australië en Nieuw-Zeeland. Japan heeft nog niet gereageerd.

    De lessen voor Nederland

    Welke les kan Nederland trekken uit de TPP onderhandelingen? Net als Nieuw-Zeeland heeft Nederland een grote zuivelindustrie, die moeite zal hebben om toe te mogen treden tot de Amerikaanse markt. Volgens de grootste producent van zuivel in Nederland FrieslandCampina, is dat allemaal niet zo’n probleem. Aan Follow The Money liet een woordvoerder weten: ‘Vanuit Nederland vindt een reguliere afzet plaats van kwaliteitskazen naar de VS en tevens van hoge toegevoegde waarde-ingrediënten. Hier liggen, ook voor ons, mogelijkheden. Echter: de VS is in vele gevallen zelfvoorzienend qua zuivelproducten, dus die extra mogelijkheden zullen enigszins beperkt zijn.’

    Een andere les voor Nederland – het onderwerp is al vaak aangestipt bij Follow The Money – is de mate van transparantie bij handelsverdragen. De vele onduidelijkheden van TPP zullen binnenkort verleden tijd zijn. Wanneer TPP klaar is en publiek wordt gemaakt, kan iedereen het handelsverdrag lezen. Het is dan wel de vraag of er nog iets veranderd kan worden.

    Juist die mogelijkheid tot aanpassing is een nog te nemen stap die het waard is om nauwlettend te volgen

    Juist die mogelijkheid tot aanpassing is een nog te nemen stap die het waard is om nauwlettend te volgen. Zal een lang bevochten TPP-verdrag worden aangepast als er kritiek op komt vanuit de maatschappij, politiek of het bedrijfsleven? De kans lijkt klein bij een verdrag waarover tien jaar is onderhandeld. In dat geval betekent het weinig goeds voor TTIP en Nederland.

    We weten bijzonder weinig over de TTIP-onderhandelingen en hoewel de Europese onderhandelaars keer op keer stellen dat dit ‘de meest transparante onderhandelingen over een handelsakkoord ooit zijn’, blijft alle uitleg weinig specifiek. Ook voor Nederland (en heel Europa) geldt: nú vinden de aanpassingen in het verdrag plaats. Niet pas straks aan het einde. De TPP-onderhandelingen bevinden zich in een laatste stadium. Binnenkort zullen ook de meningsverschillen omtrent auto’s, medicijnen en zuivel worden kortgesloten. Het is daarna afwachten hoe het verdrag wordt ontvangen in de twaalf landen. Europa kan er hoe dan ook lessen uit trekken voor de  TTIP-onderhandelingen.  

    Meer over TTIP in het TTIP-dossier van Follow The Money

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Mitchell van de Klundert

    Mitchell van de Klundert (1990) onderzoekt voor Follow the Money internationale handels- en investeringsverdragen, de voeding...

    Volg Mitchell van de Klundert
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Internationale vrijhandelsverdragen

    Gevolgd door 441 leden

    Tegen vrije handel tussen burgers, landen en continenten valt weinig in te brengen. Grote internationale vrijhandelsverdragen...

    Volg dossier