We moeten het over een beter financieel systeem gaan hebben. Nu.

Volgens hoogleraar Paul Buitink is de tijd meer dan rijp voor een diepgaand debat over hoe het financiële systeem fundamenteel kan worden veranderd.

Het debat rond ABN Amro, het burgerinitiatief van De Verleiders en de steeds bredere acceptatie van nieuwe muntsoorten en technieken als Bitcoin leiden tot een perfecte storm waaruit een beter financieel systeem kan ontstaan. Dit is een kans die we met beide handen moeten grijpen om zo eindelijk uit een crisis te komen die inmiddels als eeuwigdurend aanvoelt.

ABN Amro-gate

Laten we beginnen met ABN Amro-gate, dat me deed denken aan geruzie rondom de salarissen van de stuurlui van de Titanic terwijl de boot al aan het zinken was. Het geharrewar om beloningen ging vooral om randverschijnselen, niet over fundamentele zaken. Het biedt echter wel de kans om de discussie over de toekomst van de bank en het bank- en geldwezen op een hoger plan te zetten, zoals FTM’s Eric Smit schreef. De belangrijkste vraag die we ons moeten stellen in deze kwestie; willen we de bank verkopen voor de hoogste prijs om zo de staatsschuld wat in te lossen, of kijken we vooruit en vragen we ons af of we überhaupt instellingen van deze aard in Nederland willen? Door de ABN Amro zaak is er verder momentum ontstaan om met elkaar te praten over de bank van de toekomst. Er lijkt consensus te zijn dat we vooral nieuwe en kleinere banken nodig hebben.

Debat geldschepping

Dan nu het tweede ingrediënt in de cocktail, het burgerinitiatief van De Verleiders, Ons Geld en Ad Broere. Ter opfrissing, de initiatiefnemers constateren dat 95% van alle euro’s momenteel door commerciële banken wordt gecreëerd op het moment dat ze een lening verstrekken. In tegenstelling tot hoe de meeste mensen dachten dat het werkte, namelijk dat banken geld eerst inlenen en vervolgens uitlenen. In de petitie wordt geopperd om de geldscheppende macht exclusief in de handen van de overheid te leggen. Banken worden in het voorstel geacht enkel nog met elkaar te concurreren als het gaat om bemiddelen van leningen. Afgelopen week werd de petitie met ruim 110,000 handtekeningen ingeleverd in Den Haag. Dat voor een technisch onderwerp als geldschepping zoveel handtekeningen zijn gescoord is een teken dat het vraagstuk bij mensen leeft.
Dat voor een technisch onderwerp als geldschepping zoveel handtekeningen zijn gescoord is een teken dat het vraagstuk bij mensen leeft
Hoewel in de toelichting op de petitie behoorlijk wat vrijheidsbeperkende stukken zijn opgenomen (zoals exclusiviteit geldcreatie bij overheid), lijkt het de initiatiefnemers ook te gaan om een breed maatschappelijk en politiek debat. In een recent opiniestuk op dit platform wordt zelfs gepleit om mensen weer controle te laten krijgen over hun eigen geld en halen ze het belang van de ontwikkeling van cryptocurrencies (zoals bitcoin) aan, daarover zo meer. Zowel de perikelen rondom ABN Amro als de petitie versterken elkaar om tot een fundamenteel debat over toekomst van de financiële sector te komen.

Het blockchain tijdperk

Wat heeft bitcoin hier mee te maken? Cryptocurrencies zijn nieuwe, cryptografisch beveiligde, gedecentraliseerde geldsoorten. Bitcoin, gelanceerd in 2009 door het pseudoniem Satoshi Nakamoto uit onvrede met het financiële systeem, is het eerste en bekendste voorbeeld. Het wordt ook wel digitaal goud, of digital cash genoemd. De belangrijkste innovatie die eraan ten grondslag ligt is de blockchain, dat een door de gebruikers gedeeld kasboek is waarin alle transacties worden weggeschreven. De opkomst van deze technologie is het laatste deel van de perfecte storm die aan het ontstaan is voor een monetaire sprong voorwaarts. Het staat ons toe om zonder tussenkomst van derde partijen consensus te bereiken over transacties. Hierdoor kunnen mensen over de hele wereld waarde uitwisselen en met elkaar handelen. Om een voorbeeld te geven, ik woon zelf in Ecuador en betaal regelmatig mensen over de hele wereld in bitcoin, vrijwel direct en met verwaarloosbare kosten. Vergelijk dit met een overboeking van mijn Nederlandse ING rekening naar mijn vrouw haar Ecuadoriaanse rekening. Dit duurt 5 dagen en kost tientallen euro’s. Met name de miljarden mensen wereldwijd zonder bankrekening kunnen door deze nieuwe technieken versneld meedoen aan de moderne, mondiale economie. Betere ontwikkelingshulp kun je niet bedenken. Zelfs banken als UBS flirten met blockchain-technologie.
Miljarden mensen wereldwijd zonder bankrekening kunnen door deze nieuwe technieken versneld meedoen aan de moderne, mondiale economie
Of het nu om de euro of bitcoin gaat, geld is al grotendeels digitaal. En de jacht op contant geld, recent nog aangemoedigd door City Bank econoom Willem Buiter, zal alleen maar heftiger worden. Kortom, niet ver van nu bestaat geld enkel nog uit getallen. De kernvraag is wie die getallen gaat beheren, je bank, de overheid of jijzelf via een blockchain? En hoe worden nieuwe eenheden uitgegeven? Via juist gebruik van blockchain-technologie kunnen we zelf al ons geld, onze getallen, onze digitale sleutels opslaan. Zonder tussenkomst van een derde partij als een bank. Hier kleven allerlei voordelen aan, zoals dat een bank niet meer jouw klantgegevens kan verhaspelen of jouw persoonlijke data niet meer kan lekken of jouw rekening kan bevriezen. Een nadeel is echter dat het vooralsnog een redelijke technische gebruiker veronderstelt.

Alles komt samen

Samengevat: ABN Amro, het boek van Joris Luyendijk, de ‘bank overstapweek’ van Rutger Bregman, de 110 duizend handtekeningen van Ons Geld en de Bijzonder Beheer kwestie tonen allemaal aan dat er nog veel maatschappelijke onrust is rondom het gedrag van banken. Het Burgerinitiatief Ons Geld laat zien dat er nagedacht wordt over systeemoplossingen, of je het nu eens bent met de oplossing of niet, maar dat er bovenal behoefte is aan een breed debat. Bitcoin en de vele varianten zijn het bewijs van nieuwe oplossingen die bottom-up zijn ontwikkeld in de samenleving en al bewezen werken in bepaalde situaties. Al het bovenstaande heeft geleid tot een klimaat waarin we via debat, wetgeving en innovatie tot een verbeterd financieel systeem kunnen komen. Hebben we in de verdere toekomst nog wel banken nodig die een nutsfunctie als het opslaan van geld uitoefenen? Willen we dat de overheid ons geld bewaart, of kunnen we nieuwe technologie inzetten zodat iedereen zijn eigen geld bewaart? Over de fusie van bitcointechniek met een staatsmunt, heeft Luuk de Waal Malefijt, oprichter Ons Geld, zelfs een scriptie geschreven. Ik weet in ieder geval uit persoonlijke gesprekken dat de mensen van Ons Geld openstaan voor heel veel ideeën.
Het probleem is immers ook niet de grootte, het is de aard van de bank. De vermenging van geld met schuld
En wat doet de bank van de toekomst dan? Hier deel ik de mening van Ons Geld. Banken, maar ook andere partijen zoals zogenaamde peer-to-peer leenplatformen, zullen zich vooral bezig houden met die andere belangrijke nutsfunctie, het in- en uitlenen van geld. In een vrije markt, zonder depositogarantiestelsel, bailouts of centrale bank. Gaat de bank kapot, dan heeft dit geen invloed op het geldverkeer omdat er geen geld wordt vernietigd. Too big to fail bestaat dan niet meer. Het probleem is immers ook niet de grootte, het is de aard van de bank. De vermenging van geld met schuld. En dan kunnen we zelfs nog verder dromen. Over een wereld waarin mensen allerlei soorten geld, activa, identiteiten en reputaties zelf opslaan en via slimme programma’s managen, vrij van machtige en censurerende derde partijen. Vrij van arbitraire landsgrenzen. Een divers en weerbaar financieel ecosysteem waarin mensen weer controle hebben over hun eigen leven.   Donderdag 23 april werden bovenstaande thema’s en meer uitgebreid besproken in een interview met Eric Smit van FTM, Aaron van Wirdum van Coindesk en Cointelegraph en Jop Hartog van Blocktrail, geleid door host Paul Buitink. Auteur Paul Buitink (Twitter @paulbuitink) is hoogleraar Ondernemerschap aan de Universidad San Francisco, Quito, Ecuador, tevens actief als free-lance journalist: debitcoin.org en organisator congressen over geld: geldvoordetoekomst.nl.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Gastauteur

Gevolgd door 314 leden

FTM.nl biedt opiniemakers de gelegenheid om – op uitnodiging – een bijdrage aan maatschappelijke discussies te leveren.

Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren