Werkelijk beschaafd leven is een grote uitdaging

    We zien onszelf in Nederland graag als respectvol, volwassen en rationeel. Een rechtvaardig en pragmatisch beleid met betrekking tot de toekomstige leefbaarheid van onze planeet zou dus geen probleem moeten vormen, schrijft Michiel Nijsen. Wat houdt ons dan nog tegen?

    Minister Schippers (Volksgezondheid) was stellig tijdens haar rede voor de Hendrik Jan Schoo-lezing, afgelopen zaterdag: 'Onze cultuur is een stuk beter dan alle andere die ik ken.' Op het eerste gezicht is deze opvatting wellicht niet zomaar te weerleggen. Over het algemeen doen we in Nederland vaak ons best om onze normen en waarden in de praktijk te brengen: natuurlijk stopt niet iedereen netjes voor alle stoplichten, verheffen mensen hun stem soms wat overdreven in supermarkten en zijn racistische uitspraken aan de orde van de dag. Tegelijkertijd kent onze samenleving echter ook veel oprechte betrokkenheid, zinnig vrijwilligerswerk en een bloeiende muziekcultuur. We zetten ons dus vaak wel degelijk in om op een constructieve manier met elkaar om te gaan.

    Helaas zorgt de manier waarop onze wereld nu in elkaar steekt —beleidskeuzes spelen een bepalende rol— ervoor dat we bij nader inzien niet altijd zo respectvol, volwassen en rationeel handelen als deze heersende opinie doet vermoeden. Kleding zonder twijfelachtig productieproces is nauwelijks beschikbaar en dieren lijden onnodig in onze bio-industrie, maar bovenal houden we een extreme en wrede internationale ongelijkheid in stand. Als welvarend land hebben wij de sleutel in handen om deze ongelijkheid aan te pakken en tevens een eigenbelang om de status quo in stand te houden.

    Deprimerend

    Niet alle ongelijkheid is per definitie onzinnig, maar een pragmatische basis voor de huidige situatie ontbreekt grotendeels. De manier waarop de mondiale economie is ingericht en het feit dat wij er doorgaans voor kiezen om niet af te wijken van internationale standaarden zorgen er in mijn ogen voor dat wij vanuit Nederland anderen zonder goede reden benadelen. Zo kunnen veel mensen op aarde geen opleiding volgen, terwijl wij door ons extra kapitaal net wat vaker een nog grotere tv kunnen kopen.  Diplomatieke beweegredenen zijn uiteraard relevant, maar onze idealen verdienen wat mij betreft ook gewicht in de afweging. 

    Onze netto impact op de wereld is vrij deprimerend

    Oneerlijke handelsverdragen, hoge importtarieven en landbouwsubsidies spelen mogelijk een bepalende rol, al zijn de details zoals vaker complex. Wat hoe dan ook blijft staan is dat wij op structureel niveau weinig slagkracht tonen om door middel van onze beleidskeuzes internationale ongelijkheid werkelijk te adresseren. Hiermee doen we afbreuk aan de idealen waar onze beschaving op berust. Zonder voldoende aandacht voor onze invloed op andere wereldburgers zijn wij niet volwassen of respectvol. Door een weinig rationele houding zien we dit bovendien vaak niet onder ogen. Aangezien internationale ongelijkheid leidt tot veel leed elders, is onze netto impact op de wereld uiteindelijk vrij deprimerend.

    Vraagstukken met betrekking tot de toekomstige leefbaarheid van onze planeet vergen een blik die over grenzen gaat, een visie op de invloed van meer impliciete dynamiek en bovenal een helder onderscheid van hoofd- en bijzaken. Het zou een vergissing zijn om op basis van onze ontwikkeling sinds de Gouden Eeuw —door nu ongelijkheid niet te adresseren ontnemen we anderen wederom middelen waar zij recht op hebben— te denken dat we deze competenties inmiddels wel beheersen. Tegelijkertijd liggen hier kansen. Als we ons bewust zijn van het feit dat werkelijke beschaving —een samenleving waarin we respectvol, volwassen en rationeel handelen— in Nederland nog steeds een uitdaging vormt, kunnen we een route uitstippelen om vooruitgang te boeken.

    Over de auteur

    Na een studie biologie en een master duurzame ontwikkeling, volgde Michiel Nijsen zijn eigen pad. Via politiek, boeken, columns, muziek, bedrijfjes en coaching probeert hij bij te dragen aan een ontwikkeling naar meer duurzaamheid. Hij is van mening dat de meest wezenlijke zaken vaak relatief simpel lijken. Juist deze zaken, die vaak door een kind kunnen worden begrepen, blijven doorgaans onderbelicht. Hierdoor verdwalen we gezamenlijk in complexiteit zonder duidelijke strategie. Op het moment dat je vanuit een helder overzicht van de hoofdzaken de details onder de loep neemt, meent Nijsen, kun je daadkrachtig en doelgericht aan de slag.

    Lees verder Inklappen
    Over de auteur

    Gastauteur

    FTM.nl biedt opiniemakers de gelegenheid om – op uitnodiging – een bijdrage aan maatschappelijke discussies te leveren.

    Lees meer

    Volg deze columnist

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid