De laan uit met het ontslagrecht

    Ondanks de vele pleidooien voor ontslagrechtversoepeling is er opmerkelijk weinig bewijs dat het zorgt voor hogere productiviteit of meer werkgelegenheid.

    Bezuinigen zonder te hervormen is desastreus vinden oppositiepartijen als D66. Het begrotingstekort moet terug worden gebracht, maar door daarbij ook te hervormen zullen de effecten van de bezuinigingen beperkt worden en de economische groei gestimuleerd worden. Het woordenboek definieert hervormen als 'grote verandering om te verbeteren.' Flexibilisering van het ontslagrecht is één van die verbeterende veranderingen die de economie moet gaan aanjagen. Curieus genoeg is er echter weinig bewijs voor veel van de beweringen over een soepeler ontslagrecht. Bovendien is de Nederlandse arbeidsmarkt helemaal niet zo star als vaak beweerd wordt. 

     

    Is Nederland zo onflexibel?
    “De huidige starheid op de arbeidsmarkt zorgt ervoor dat Nederland veel inkomsten misloopt,” zo betoogt D66-kamerlid Fatma Koser Kaya. Arbeiders blijven op hun plek zitten en wisselen te weinig van baan in Nederland zo lijkt de impliciete veronderstelling. 
     
    Het CBS toont in een recent onderzoek echter aan dat de Nederlandse arbeidsmarkt helemaal niet zo star is. ‘De Nederlandse arbeidsmarkt is veel flexibeler dan vaak wordt aangenomen,’ schrijft het CBS. ‘In de periode 2001–2008 zijn werknemers en zelfstandigen jaarlijks 2,1miljoen werkzame perioden gestart, terwijl er ook gemiddeld 2,0 miljoen werkzame perioden beëindigd zijn.’
     
    Nederland is zelfs bovengemiddeld flexibel in vergelijking met andere Europese landen. Het relatieve arbeidsverloop, het aantal gestarte en beëindigde banen gedeeld door het gemiddeld aantal werkzame personen, kwam voor de periode van 2002-2007 uit op 24,3 procent. Dit betekent dat het arbeidsverloop hoger ligt dan in bijvoorbeeld Duitsland en Frankrijk. 
     
    Grafiek 1: Arbeidsverloop in Europese landen tussen 2002-2007 (Bron: Eurostat en CBS)
     
     
    Het arbeidsverloop in Nederland verschilt sterk per sector. In bijvoorbeeld de horeca, de landbouw en de zakelijke dienstverlening ligt het arbeidsverloop erg hoog, terwijl het verloop bij de overheid en in de industrie veel lager ligt. In de praktijk blijkt de Nederlandse arbeidsmarkt aan de onderkant al erg flexibel. Iedereen die bij een supermarkt of in de horeca heeft gewerkt weet dat er met gemak een blik jongeren wordt opengetrokken om de vorige lading van –inmiddels te dure- jongeren te vervangen. Star ontslagrecht vormt hier geen belemmering door het gebruik van tijdelijke contracten. 
     
    Arbeidsproductiviteit
    ‘Er is een groot economisch voordeel [aan het versoepelen van het ontslagrecht],’ zegt Fatmer Koser Kaya in de Volkskrant. ‘Een toename van de arbeidsproductiviteit.’ Dit is één van de veelgenoemde voordelen van het ontslagrecht. Doordat de arbeidsproductiviteit toeneemt is er ook meer groeipotentieel. Het argument klinkt op het eerste gezicht aannemelijk. Bedrijven kunnen slecht presterende werknemers makkelijker vervangen door beter presterende werknemers, waardoor de productiviteit toeneemt. 
     
    Er is ondanks de beweringen van de voorstanders echter geen overtuigend bewijs voor de gunstige invloed op de arbeidsproductiviteit, in tegendeel. Ronald Dekker en Alfred Kleinknecht tonen aan dat ‘bedrijven met hoge percentages echt tijdelijke werknemers significant minder groei van de arbeidsproductiviteit boeken.’ Servaas Storm en Ro Naastepad geven een overzicht van een zestal empirische studies waaruit blijkt dat een soepel ontslagrecht een negatief effect heeft op de arbeidsproductiviteit. 
     
    Dat slechte ontslagbescherming de productiviteit ook negatief kan beïnvloeden valt goed te verklaren. Bedrijven zullen door een star ontslagrecht proberen meer besparen op de relatief dure productiefactor arbeid en deze waar mogelijk vervangen door de factor kapitaal (door mechanisering, automatisering etc.). Omdat arbeid duurder is en werknemers moeilijker zijn te ontslaan, hebben bedrijven er direct belang bij om te investeren in de kennis en vaardigheden van hun personeel. Bedrijven hebben in landen met een star ontslagrecht minder personeelsverloop en dit leidt tot lagere kosten voor werving en selectie. Sterke ontslagbescherming leidt tot meer toewijding van werknemers aan het bedrijf en aan actieve participatie in het productieproces. Kortom, er zijn ook zwaarwegende argumenten die laten zien dat de arbeidsproductiviteit juist toeneemt door ontslag te bemoeilijken.
     
    Werkgelegenheid
    “De sociaal-liberaal is het een doorn in het oog dat veel werkgevers mensen nu geen kans op een baan geven, omdat ze opzien tegen een eventuele kostbare ontslagprocedure,” aldus Fatma Koser Kaya. Door het ontslagrecht te versoepelen komen er meer banen beschikbaar omdat werkgevers minder risico  lopen en makkelijker mensen aannemen. Het arbeidsverloop neemt daardoor toe. Nederlanders zijn niet meer ´baanzeker´, maar ´werkzeker´. 
     
    Ook voor deze klassieker uit het canon van de voorstanders van ontslagversoepeling blijkt geen empirisch bewijs. ‘Er bestaat geen statistisch significant verband tussen de mate van ontslagbescherming en de hoogte van de werkloosheid,’ schrijven Naastepad en Storm op basis van een tiental onderzoeken naar ontslagbescherming en werkgelegenheid. Zelfs de OESO, een voorstander van arbeidsmarktflexibilisering, komt tot de conclusie dat er geen bewijs is voor de gunstige werkgelegenheidseffecten van  ontslagrechtversoepeling. ‘The impact of employment protection legislation on unemployment is statistically insignificant.’ Waarbij ze droogjes opmerken dat deze bevindingen niet kloppen met theoretische ontwikkelingen binnen de economie. 
     
    Als de theorie met de praktijk clasht
    “In de economische literatuur bestaat een consensus over een soepeler ontslagrecht,” schrijft de door D66 opgezette commissie Bakker in haar advies. “Een soepeler ontslagrecht heeft slechts een beperkt (gunstig) effect op het niveau van de werkgelegenheid en werkloosheid. De premie op onbeweeglijkheid neemt af, mensen investeren meer in hun brede inzetbaarheid, procesinnovaties worden makkelijker doorgevoerd en de productiviteit stijgt.” 
     
    Men kan echter moeilijk van een consensus spreken als er geen overtuigend bewijs is voor beide beweringen en onze eigen ‘Delftse school’ (economen als Kleinknecht, Naastepad, Storms en Dekker) internationaal voorop loopt bij het bekritiseren van dit soort arbeidsmarktdogma. Er is geen sprake van een ‘beperkt gunstig’ effect op de werkgelegenheid, noch is er bewijs dat een soepeler ontslagrecht zorgt voor hogere arbeidsproductiviteit, in tegendeel. Het is kortom opmerkelijk dat ontslagrechtversoepeling met zoveel bombast wordt gepresenteerd als een serieuze oplossing voor de economische problemen die Europa en Nederland ondergaan. Het bewijs hiervoor is nog niet geleverd door de voorstanders. 

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jesse Frederik

    In de zomer van 2011 ontvingen we per email een open sollicitatie van de 22-jarige Jesse Frederik uit Nijmegen die zichzelf o...

    Volg Jesse Frederik
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren